Η μεθοδολογία της αποκάλυψης αποκαλύπτει περισσότερα απ’ ό,τι η ίδια η αποκάλυψη. Το ότι τα πρακτικά του συμβουλίου πολιτικών αρχηγών της 6ης Ιουλίου 2015 «ήρθαν στο φως» θα μπορούσε να έχει κάποιο ενδιαφέρον, αν είχαν έρθει όντως στο φως. Αυτό που συνέβη, όμως, είναι ότι τα πρακτικά βρέθηκαν στα χέρια κάποιου, ο οποίος φρόντισε να διαρρεύσουν επιλεγμένα κομμάτια τους, και μάλιστα μονομερώς σχολιασμένα, ώστε να οδηγήσουν σε σειρά προκατασκευασμένων συμπερασμάτων: ο Αλέξης Τσίπρας δεν έκανε «κωλοτούμπα»· το ερώτημα του δημοψηφίσματος ήταν σαφές· η τότε κυβέρνηση δεν είχε ποτέ της σκοπό να θέσει σε κίνδυνο την παραμονή της χώρας στην Ευρωζώνη· η παρατεταμένη διαπραγμάτευση και το νέο μνημόνιο δεν είχαν «τεράστιο επιπλέον κόστος» για τη χώρα. Τελικά η αποκάλυψη αφορά τα πρακτικά ή το πόσο παρεξηγημένος είναι ο πρώην πρωθυπουργός; Πολύ περίεργη σύμπτωση, που ό,τι προέκυψε από 110 σελίδες είναι πληροφορίες βελτιωτικές του προφίλ ενός ανθρώπου, ο οποίος τον τελευταίο χρόνο ασχολείται μόνο με τη βελτίωση του προφίλ του.
Κουβέντες και πράξεις
Δεν έχει ιδιαίτερη αξία η πληροφορία πως ο Αλέξης Τσίπρας δεν στόχευε στην έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ. Δεν έχει αξία αν το δήλωσε ή δεν το δήλωσε στο συμβούλιο των πολιτικών αρχηγών. Οι πολιτικοί αρχηγοί λένε πολλά πράγματα, συχνά αντιφατικά. Η ουσία βρίσκεται στο πώς πολιτεύονται: η συστηματική αντιευρωπαϊκή ρητορική του Τσίπρα και των συντρόφων του (βλ. «το νόμισμα δεν είναι φετίχ»), η δαιμονοποίηση των δανειστών και των ευρωπαϊκών θεσμών και ο αντιμνημονιακός ριζοσπαστισμός τους καλλιέργησαν το Grexit πρωτίστως ως κουλτούρα και δευτερευόντως ως πολιτική επιλογή. Ο Αλέξης Τσίπρας, όπως και κάθε πολιτικός αρχηγός στη θέση του, θα μπορούσε να λέει άλλα στις διαπραγματεύσεις και άλλα στην ενημέρωση των πολιτικών αρχηγών· άλλα στο εξωτερικό και άλλα στο εσωτερικό, άλλα στη Μέρκελ και άλλα στους πολίτες. Το να τον κρίνουμε από αποσπασματικές κουβέντες θα ήταν αφελές, ειδικά εφόσον έχουμε στη διάθεσή μας κάτι πιο αξιόπιστο: τις πράξεις του.
Ιστορικές καταγραφές
Και τα λόγια είναι πράξεις, θα πει κανείς. Δέκα χρόνια μετά, όμως, η Ιστορία έχει διηθήσει επαρκώς στη μνημονιακή περίοδο, ώστε να ξεχωρίσουν αυτά που απλώς ειπώθηκαν από εκείνα που τελικώς επικράτησαν. Δεν χρειαζόμαστε, λοιπόν, κανένα κρυφό έγγραφο, πόσο μάλλον τη μεροληπτική επεξήγηση του εγγράφου, για να καταλογίσουμε στον Αλέξη Τσίπρα την ευθύνη για τις καταστάσεις που δημιούργησε με την πολιτική του. Δεν είναι μύθος ότι εξελέγη για να καταργήσει τα μνημόνια ούτε ότι έφερε ένα τρίτο μνημόνιο· δεν είναι ψέμα ότι η κυβέρνησή του επιστράτευσε ακατάλληλα πρόσωπα για τις διαπραγματεύσεις με τους δανειστές (με τον Βαρουφάκη άλλωστε τα «έσπασε» έως και ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας αργότερα) ούτε ότι απέτυχε να φέρει εγκαίρως την πολυπόθητη συμφωνία· δεν αποτελεί συλλογική φαντασίωση το κλείσιμο των τραπεζών ούτε ήταν άγνωστο στον Αλέξη Τσίπρα ότι οι τράπεζες χωρίς συμφωνία θα έκλειναν· δεν είναι επινόηση των αντιπάλων του ότι οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι θα ερμήνευαν το «Οχι» στο δημοψήφισμα ως όχι στην Ευρώπη (έχει μιλήσει σχετικά ο Γιούνκερ).
Οι κληρονόμοι του «Οχι»
Η προσπάθεια να παρουσιαστεί ο Αλέξης Τσίπρας ως κάτι εντελώς διαφορετικό από αυτό που υπήρξε, δεν προσκρούει μόνο στο ιστορικό αποτύπωμα του πρώην προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και στην ταυτότητα των πολιτών που στρατεύθηκαν υπέρ του, στην ιδεολογία που αναπτύχθηκε γύρω από το «Οχι». Ο Τσίπρας μπορεί τώρα να υποδύεται τον μετριοπαθή και να ισχυρίζεται πως ποτέ δεν επιδίωξε τη ρήξη με το ευρωπαϊκό κατεστημένο· ας ρωτήσει όμως τους ψηφοφόρους του: είδαν κι εκείνοι εξίσου μετριοπαθώς το δημοψήφισμα; Ηταν εξίσου δεδομένη και γι’ αυτούς η παραμονή στην Ευρωζώνη; Οσοι χόρευαν και πανηγύριζαν στο Σύνταγμα το έκαναν από χαρά που η κυβέρνησή τους θα διεκδικούσε διά του «Οχι» ένα καλύτερο μνημόνιο ή επειδή πίστευαν ότι το «Οχι» επικύρωνε επιτέλους το προαναγγελθέν σκίσιμο του μνημονίου;
Η σχέση με το παρελθόν
Μία εβδομάδα πριν, ο Αλέξης Τσίπρας ζητούσε τη δημοσιοποίηση των πρακτικών του συμβουλίου πολιτικών αρχηγών. Μετά την αναμενόμενη άρνηση του ΠτΔ, αποσπάσματα των πρακτικών ξαφνικά δημοσιεύτηκαν σε ιστοσελίδα, συνοδευόμενα από μια πολύ κολακευτική για τον Τσίπρα ερμηνεία. Θα μπορούσε κανείς να συνδέσει το δημοσιογραφικό γεγονός με το περίφημο rebranding του πολιτικού, και να βγάλει μερικά άχαρα συμπεράσματα τόσο για τη δημοσιογραφία όσο και για το rebranding. Εναλλακτικά, μπορεί να δει το θέμα αμιγώς πολιτικά. Σε μια περίοδο που η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη δέχεται αλλεπάλληλες πιέσεις από παντού, ο Αλέξης Τσίπρας ως μέλος της αντιπολίτευσης θα έπρεπε να συμβάλει στην περαιτέρω πολιτική της αποδόμηση. Αντ’ αυτού, επιλέγει να τη βοηθήσει, επαναφέροντας στην επικαιρότητα τις στιγμές εκείνες, των οποίων η θύμηση κάνει την κυβέρνηση να μοιάζει προτιμότερη από την εναλλακτική της. Κάποιοι έχουν την πολυτέλεια της λήθης· όχι απλώς ξεχνάνε το παρελθόν, αλλά το επανεφευρίσκουν κιόλας. Κάποιοι άλλοι μετρούν ακόμη πληγές – και σ’ αυτές δεν χωράει rebranding.
