Αυτό που συνέβη στην τότε Τσεχοσλοβακία τον Φεβρου-άριο του 1948 οι Δυτικοί το αποκάλεσαν «πραξικόπημα της Πράγας» και οι Σοβιετικοί «Νικηφόρο Φλεβάρη». Στην ουσία, οι κομμουνιστές παίρνουν πραξικοπηματικά την εξουσία μέσα σε λίγες ημέρες. Ετσι, η χώρα περνάει στο ανατολικό μπλοκ. Οπως γράφει η Φλοράνς Νουαβίλ στο «Μίλαν Κούντερα. “Γράψιμο… τι ιδέα κι αυτή!”» (μτφρ.: Γιάννης Η. Χάρης, εκδ. Εστία), «αν εξαιρέσουμε τη Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας, η Τσεχοσλοβακία είναι η τελευταία από τις ευρωπαϊκές χώρες που ενώθηκε με το σοβιετικό στρατόπεδο».
Η Γαλλίδα συγγραφέας και δημοσιογράφος παραθέτει ορισμένα –κρίσιμα– ερωτήματα ηθικής φύσης σχετικά με τον νεαρό –19χρονο τότε– Μίλαν Κούντερα, αλλά κυρίως ως προς τους μεγαλύτερους Τσέχους διανοούμενους: δεν γνώριζαν τις φρικαλεότητες του σταλινισμού; Ρωτάει επ’ αυτού τον Πιερ Ριγκουλό, ιστορικό του κομμουνισμού.
Ο τελευταίος απαντά κατηγορηματικά: «Οχι». Ελειπε η πληροφόρηση, αφενός, και, αφετέρου, το 1948 κανένας δεν ήθελε να ακούσει ότι η πρώην σύμμαχος των Αγγλοαμερικανών και θριαμβεύτρια κατά του ναζισμού είχε και αυτή στρατόπεδα συγκέντρωσης κι εκτελούσε κόσμο.
Οσο για τον Κούντερα, λέει ο Ριγκουλό, «δεν ήταν σε καλή θέση, εκεί που ήταν, για να έχει πρόσβαση στην αλήθεια για τα γκουλάγκ! Οι αντισοβιετικοί ήταν εχθροί του λαού, και όποιος μιλούσε για στρατόπεδα διαιώνιζε τη ναζιστική προπαγάνδα».
Πολλές δεκαετίες αργότερα, στο ξενοδοχείο Λουτεσιά, η Νουαβίλ ρωτάει τον ίδιο τον –γηραιό πλέον– Κούντερα για τη σχέση του με τον κομμουνισμό. Οχι, της λέει, δεν πιστεύει πια στον κομμουνισμό και το ότι «το κομμουνιστικό όνειρο μεταλλάχτηκε σε ολοκληρωτισμό θα μείνει γι’ αυτόν παντοτινά μια ανοιχτή πληγή». Ωστόσο, τότε, το 1947, ορθώς έπραξε και πίστεψε στο κομμουνιστικό όραμα, συμπληρώνει ο συγγραφέας.
Γιατί όμως ανοιχτή πληγή η μετάλλαξη του κομμουνισμού σε ολοκληρωτισμό; Διότι για τον Κούντερα ποτέ δεν ήταν μια φυσική εξέλιξη αυτή, δεν ήταν κάτι μοιραίο. Εως το τέλος της ζωής του πίστευε πως θα μπορούσε αυτό να μην καταλήξει εκεί, σε μια βαρβαρότητα.
Για τη χώρα του, ο Κούντερα πίστευε ότι θα μπορούσε να ακολουθήσει άλλη πορεία ο κομμουνισμός, να γίνει αυτό που αναδείχθηκε για λίγο στο 1967-68: «Σοσιαλισμός με ανθρώπινο πρόσωπο». Ωσπου εισέβαλαν τα σοβιετικά τανκς…
Η σχέση του νεαρού Κούντερα με το Κόμμα πάντως δεν έμελλε να κρατήσει πολύ. Ενα χρόνο μετά την εγγραφή του, το 1948, θα διαγραφεί από αυτό «για αντικομμουνιστικές δραστηριότητες».
«Τι είχες πει, Μίλαν;» ρωτάει η Νουαβίλ. Ο συγγραφέας ανασηκώνει τους ώμους του: «Κάτι που δεν θα ‘πρεπε να το πω». Κάπου εδώ εδράζεται η έμπνευση για το πρώτο του μυθιστόρημα, «Το αστείο». Η συνέχεια αύριο.
