Ξεφυλλίζω διάφορα πράγματα για την Ουκρανία. Πέρασαν τρία χρόνια από τη μέρα που σταμάτησε ο κόβιντ, γιατί αρχίσαμε ν’ ασχολούμαστε με την εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία. Στην αρχή συγκινούμασταν. Βλέπαμε εικόνες με εκτοπισμένους Ουκρανούς και κλαίγαμε ή λέγαμε «α, κρίμα». Μετά κυκλοφορούσαν βίντεο υπερθεαματικά, με τανκς, στρατιώτες και ξεκοιλιασμένα κτίρια σαν βιντεογκέιμ.
Υστερα πάψαμε ν’ ασχολούμαστε, ειδικά στη χώρα μας όπου υπάρχει μία εντελώς παράξενη αμηχανία σε ό,τι αφορά τη Ρωσία, μία χώρα όπου δεν μπορείς να γράψεις ή να πεις τη γνώμη σου, να διαδηλώσεις, να μιλήσεις ανοιχτά, να είσαι γκέι, να ζεις άνετα στην επαρχία, να έχεις αξιοπρεπή αντιμετώπιση από την Αστυνομία, τα νοσοκομεία ή τα ιδρύματα, να μη συμμετέχεις σε δίκτυα διαφθοράς, να μην καθορίζουν τη ζωή σου ολιγάρχες κ.λπ. κ.λπ.
Τέλος πάντων, το μάτι μου πέφτει πάνω σε μια κουζίνα. Φωτογραφία του Ιανουαρίου 2023. Η ημερομηνία σχεδόν μοιάζει να είναι στο μέλλον, αλλά είναι στο παρελθόν (Reuters: A kitchen inside an apartment block in Dnipro, φωτογραφία: Yan Dobronosov, διαθέσιμο στον Guardian: Three Years of War In Ukraine-in Pictures). Χρωματιστό πάτωμα με περίτεχνο σχέδιο. Κίτρινα ντουλάπια και ένα πιάτο παγωμένα φρούτα πάνω στο τραπέζι. Πράσινα πλακάκια στον νιπτήρα, φούρνος μικροκυμάτων, ψυγείο, πολύχρωμος πάγκος με τα απαραίτητα για το μαγείρεμα.
Η κουζίνα χάσκει, το βλέμμα της ορθάνοιχτο στον έξω κόσμο. Ο τοίχος έχει πέσει και μοιάζει με σκηνικό στο θέατρο, θα μπορούσε να είναι κάποια κουλ παράσταση του Mundruczo. Τριγύρω παγωμένο τοπίο, χιόνι, πυροσβεστικά οχήματα, τοίχοι με ανοιχτά στόματα. Το πιο συγκλονιστικό στη φωτογραφία είναι τα γάντια! Σ’ ένα ντουλάπι, εκεί που συνήθως φυλάμε τα μπαχαρικά ή τα ακριβά μαχαίρια, κρέμονται γάντια για πυρίμαχα σκεύη. Μέσα στον νεροχύτη τ’ άπλυτα πιάτα κάνουν στοίβα. Πάνω στο μάτι η κατσαρόλα. Τα γάντια δεν μπορούν να προστατέψουν: ο βομβαρδισμός έχει γίνει.
Το τραπέζι καλύπτεται από κάτι σαν φθηνό πράσινο μάρμαρο και από σκόνη έκρηξης. Οι καρέκλες έχουν τοποθετηθεί σαν να πρόκεται να καθίσει κάποιος να φάει μια μπουκιά στο πόδι κοιτώντας τα άπλυτα στον νεροχύτη. Σ’ αυτή τη νεκρή φύση δεν υπάρχουν άνθρωποι. Εξω και μέσα απ’ το σπίτι κάνει κρύο. Εχουν χαθεί εκατοντάδες χιλιάδες ζωές και έχουν δαπανηθεί δις για τον πόλεμο (Washington Post: The Human And Economic Cost Of Russia’s War In Ukraine). Οι εκτοπισμένοι, οι πρόσφυγες, οι φυγάδες, οι μετακινούμενοι στον κόσμο είναι μερικά εκατομμύρια πια (οι υπολογισμοί έχουν μέσα και παιδιά). Τα νεκροταφεία στις δύο χώρες έχουν γεμίσει σημαίες.
Το BBC (BBC, Invisible Loses: Tens of Thousands Fighting For Russia Are Dying) κάνει λόγο για αόρατες απώλειες και υποκαταγραφή του αριθμού των νεκρών Ρώσων στο μέτωπο. Μεταδίδει τη γνωστή ιστορία: απροετοίμαστοι και άπειροι νέοι στάλθηκαν σαν πρόβατα στη σφαγή χωρίς κατάλληλο εξοπλισμό. Ορισμένοι χάνονται και, όπως συμβαίνει συχνά στα απολυταρχικά καθεστώτα, ο χαμός τους δεν καταγράφεται, δεν διευκρινίζεται και δεν διερευνάται.
«Οι απώλειες είναι περισσότερο αισθητές σ’ εκείνα τα τμήματα της ρωσικής κοινωνίας που δεν έχουν πόρους, μορφωτικό κεφάλαιο, χρήματα ή πολιτική επιρροή», σύμφωνα με την Gulnaz Sharafutdinova, διευθύντρια του Ινστιτούτου Ρωσίας στο Κινγκς Κόλετζ του Λονδίνου (BBC: Invisible Loses). «Το Κρεμλίνο τα έχει σχεδιάσει έτσι ώστε τα πιο προνομιούχα τμήματα της κοινωνίας να μένουν σε μεγάλο βαθμό αποσυνδεδεμένα από τον πόλεμο. […] Στις μικρές πόλεις, οι άνθρωποι γνωρίζουν πολύ περισσότερα για την κλίμακα των απωλειών. Ο πόλεμος επηρεάζει κοινωνικά στρώματα που δεν διαθέτουν τα μέσα να διαδηλώσουν ή να εκφράσουν τις απόψεις τους ανοιχτά. Οι συζητήσεις περιορίζονται στην προσωπική σφαίρα. Μόνο 30% των Ρώσων έχουν ευθεία έκθεση στον πόλεμο» […].
Δεν είναι δύσκολο, άλλωστε, να αγνοείς τον πόλεμο όταν υπάρχει τόσος θόρυβος στο Διαδίκτυο, λάσπες, προπαγάνδες από ’δω κι από ’κει και μία εχθρότητα προς τη σκέψη. Χώρια που εφημερίδες της αντιπολίτευσης έχουν κλείσει, η αντικυβερνητική πολιτική δράση έχει τσακιστεί, μουσικά συγκροτήματα, συγγραφείς, ακτιβίστριες, πολιτικοποιημένοι νέοι κ.λπ. έχουν βγει στην εξορία. Ας σκεφτούμε, έτσι, μερικές εκατοντάδες χιλιάδες άδειες κουζίνες, με την κατσαρόλα πάνω στο μάτι, με τα άπλυτα μέσα στον νεροχύτη. Κουζίνες που για διάφορους λόγους μένουν μ’ ένα πιάτο παγωμένα φρούτα πάνω στο τραπέζι.
