Πριν από λίγους μήνες η γενική εντύπωση στην Ε.Ε. ήταν ότι οι ουκρανικές δυνάμεις είχαν περιέλθει σε δυσχερή θέση. Οι δημόσιες πληροφορίες αφορούσαν παράδοση νέων πυραύλων από τους Βρετανούς και τους Γάλλους (όχι τους Γερμανούς), ενώ η απάντηση των Ρώσων ήταν ο διηπειρωτικός πύραυλος μέσου βεληνεκούς «Ορέσνικ». Ηταν σαφής η κλιμάκωση ενόψει των επικείμενων εκλογών στις ΗΠΑ. Η ευρωπαϊκή συζήτηση αφορούσε πυραύλους, όπλα και άλλα όπλα χωρίς να διαφαίνεται διέξοδος.
Πριν από λίγους μήνες το «τραμπικό ρεύμα» φούντωνε παράλληλα με τις αμερικανικές εκλογές, ενώ στην Ευρώπη η Ακροδεξιά συμμετείχε ήδη σε οκτώ κυβερνήσεις. Πλημμυρίσαμε από αναλύσεις περί λαϊκισμού, αυταρχισμού και φιλελευθερισμού, αλλά καμία δράση που θα αφορούσε πραγματικά τους πολίτες της Ε.Ε.
Πριν από λίγους μήνες η έκθεση Ντράγκι «κραύγαζε» ότι η Γηραιά Ηπειρος δεν είναι ανταγωνιστική, ότι έχει μείνει πίσω στην καινοτομία, στην τεχνολογία, στην τεχνητή νοημοσύνη, τις οποίες ρυθμίζει χωρίς όμως να μπορεί να τις παράγει. Ο Ντράγκι πρότεινε, μεταξύ άλλων, ανατρεπτικές πολιτικές για την οικονομία, τη βιομηχανία και κυρίως την αμυντική βιομηχανία. Ενώ η έκθεση είχε χαρακτηριστικά του «dο or die», απασχόλησε μόνο think tanks και πανεπιστήμια. Και ενώ τα μηνύματα ήταν σαφή, η Ευρώπη παρέμενε μίζερη και ακούνητη, ώσπου ο «νέος σερίφης στην πόλη» με μια κλωτσιά αναποδογύρισε τη σκακιέρα.
Πάνω σ’ αυτή τη σκακιέρα είχε οικοδομηθεί μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά την πτώση του Τείχους η Ε.Ε. (και όχι μόνο). Τέλος εποχής; Ναι. Το θέμα είναι ότι ξέρουμε από πού φεύγουμε, αλλά δεν ξέρουμε προς τα πού πάμε. Η ηττοπάθεια, η ακινησία και οι καθυστερημένες συνάξεις ηγετών δεν ταιριάζουν στην Ευρώπη, στην Ιστορία της και στις κατακτήσεις της.
Παρά τις αναντίρρητα δύσκολες σημερινές συνθήκες, η Ευρώπη πρέπει να κάνει σημαία και λάβαρο τα μεγάλα επιτεύγματα της δημοκρατίας και του κοινωνικού κράτους, που μπορούν να εμπνεύσουν ξανά τους λαούς. Πρέπει να συγκρουστεί με το επικίνδυνο περιεχόμενο ενός τρομακτικού ψηφιακού ιμπεριαλισμού που μας καταπίνει.
Η Ε.Ε. δεν είναι μια ασήμαντη γωνιά του πλανήτη για τις ΗΠΑ! Το εμπόριο υπηρεσιών και αγαθών μεταξύ Ε.Ε. και ΗΠΑ παρουσιάζει αυξανόμενη δυναμική, ενώ υπάρχει τεράστια εμπορική και επενδυτική αλληλεπίδραση. Οι απειλές των δασμών, σύμφωνα με κορυφαία αμερικανικά ινστιτούτα, θα έχουν επίδραση στον πληθωρισμό και στην οικονομική κατάσταση των πολιτών και στις ΗΠΑ.
Η βοήθεια της Ευρώπης προς την Ουκρανία είναι 122 δισ. ευρώ, κατευθυνόμενη πρωτίστως στην επιβίωση της χώρας και του λαού της Ουκρανίας, ενώ η χρηματοδότηση των ΗΠΑ είναι 101 δισ. δολάρια με προτεραιότητα τη στρατιωτική βοήθεια – πολεμικό υλικό που παράγεται σε 70 πόλεις των ΗΠΑ.
Η Ευρώπη πρέπει να κάνει σημαία και λάβαρο τα μεγάλα επιτεύγματα της δημοκρατίας και του κοινωνικού κράτους, που μπορούν να εμπνεύσουν ξανά τους λαούς.
Η Ε.Ε. μπορεί με πολιτικές ανατροπές, οι οποίες είναι στο τραπέζι εδώ και καιρό, να αντιμετωπίσει προς όφελος των λαών της και των αξιών της τη νέα πραγματικότητα Τραμπ. Προϋπόθεση είναι η θεσμική και πολιτική ενοποίηση, που ίσως αυτή τη φορά επιτευχθεί λόγω υπαρξιακών κινδύνων που την απειλούν συνολικά, όμως η ταχύτητα των ευρωπαϊκών αποφάσεων δεν μπορεί να προβλεφθεί.
Τι κάνει η κάθε χώρα και στα καθ’ ημάς η Ελλάδα; Το πρώτο καθαρό σήμα που εξέπεμψε ο Τραμπ είναι ένας γενικευμένος αναθεωρητισμός: η γραμμή των συνόρων αφορά πλέον τον ισχυρότερο. Η Ελλάδα είναι ένας πιθανός επόμενος κρίκος. Ο αναθεωρητισμός της γείτονος είναι εμφανής και προ Τραμπ.
Το σύνολο των συμμαχιών μας με ΗΠΑ, Γαλλία, Βόρεια Αφρική, Αραβική Χερσόνησο ρηγματώνεται, καθώς τα γεωπολιτικά συμφέροντα μεταβάλλονται. Οι ΗΠΑ θέλουν να μεταφέρουν τη στρατιωτική τους δύναμη στη ΝΑ Ασία και φαίνεται να θέλουν να αποσυρθούν και παράλληλα να εξασφαλίσουν το δικό τους οικονομικό όφελος (σπάνιες γαίες – Γροιλανδία – Παλαιστίνη).
Ας δούμε λοιπόν καθαρά πιθανές προκλήσεις που εμφανίζονται στην οθόνη της νέας εποχής: απαιτήσεις των ΗΠΑ για τη σχέση Ελλάδας – Κίνας στο λιμάνι του Πειραιά, παρουσίαση πρότασης για λύση του Κυπριακού με απόσυρση των δυνάμεων του ΟΗΕ, τελεσίγραφο για «διευθέτηση» των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Ετσι όπως όλα τινάζονται στον αέρα, θα πρέπει ηγέτες και κόμματα σε Ε.Ε. και Ελλάδα να κατανοήσουν το νέο περιβάλλον στο οποίο προσγειώνονται. Παρά την ένταση της λαϊκής οργής, την οποία η κυβέρνηση έκανε ό,τι μπορούσε για να δημιουργήσει και να ενισχύσει στις μέρες μας, θα πρέπει ταυτόχρονα να προετοιμαζόμαστε και να πετύχουμε νέα εθνική στρατηγική συμμαχιών και στόχων.
Αυτό απαιτεί πολλή δουλειά, επιστημονική, διπλωματική, στρατιωτική, ισχυρή εθνική ηγεσία και επίτευξη συναινέσεων με όλους όσοι κατανοούν τους νέους κινδύνους για τη χώρα. Την ευθύνη πρωτίστως φέρει η κυβέρνηση.
Ας μην τινάξουμε και τη δική μας μικρή σκακιέρα στον αέρα.
*Η κ. Αννα Διαμαντοπούλου είναι πρόεδρος του Δικτύου για τη Μεταρρύθμιση στην Ευρώπη και την Ελλάδα – πρ. επίτροπος Ε.Ε. – πρ. υπουργός.
