Η άνοδος της Κίνας τις τελευταίες δεκαετίες είχε ήδη θέσει τις εύπορες δημοκρατίες του κόσμου σε αμυντική θέση. Τώρα, ο Ντόναλντ Τραμπ διαλύει τις συμμαχίες, τις αξίες και τους θεσμούς που αποτελούν τα θεμέλια της δυτικής ισχύος. Ισως να μπορεί ακόμη να διασωθεί κάτι, όμως οι οιωνοί δεν είναι καλοί.
Η Δύση δεν είναι μόνο ένας γεωγραφικός ορισμός, αλλά συνιστά μια γεωπολιτική δύναμη και ένα σύστημα αξιών. Eχει φέρει κοντά, πέρα από τις εύπορες δημοκρατίες της Βόρειας Αμερικής και της Ευρώπης, και χώρες όπως η Ιαπωνία, μέσα από ένα πλέγμα αλληλοκαλυπτόμενων συμφωνιών και συνθηκών. Πάνω σε αυτές θεμελιώθηκαν κοινά συμφέροντα και αρχές, όπως το κράτος δικαίου, το ελεύθερο εμπόριο, η δημοκρατία, η αντίσταση στην τυραννία και η συνεργασία για την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων, όπως η κλιματική αλλαγή.
Αυτό το πνεύμα κυριάρχησε στον κόσμο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και, ακόμη περισσότερο, μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Eνωσης. Αν και τα μέλη της συχνά δεν στάθηκαν στο ύψος των αξιών της, η Δύση διαμόρφωσε τις συνθήκες για ειρήνη και οικονομική ανάπτυξη σε εκτεταμένες περιοχές του κόσμου. Ωστόσο η γεωπολιτική της υπεροχή άρχισε να ξεφτίζει όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαπέλυσαν την απερίσκεπτη εισβολή στο Ιράκ το 2003, ενώ η οικονομική υπεροχή της δέχθηκε πλήγμα μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.
Ο Τραμπ ήταν εξαρχής μια διασπαστική δύναμη. Ωστόσο ο επανεκλεγμένος πρόεδρος των ΗΠΑ έχει πλήξει τη διεθνή τάξη με πρωτοφανή ζήλο από τη στιγμή που επέστρεψε στο Οβάλ Γραφείο.
Η υπόλοιπη ∆ύση είναι πολύ αδύναμη για να ορθώσει ανάστημα απέναντί του. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την Ευρώπη, η οποία εξαρτάται απεγνωσμένα από τη στρατιωτική υποστήριξη των ΗΠΑ προκειμένου να συνδράμει την Ουκρανία στην αντίσταση κατά της ρωσικής εισβολής. Το ίδιο ισχύει και για την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα, οι οποίες δεν είναι σε θέση να αμυνθούν απέναντι στην Κίνα και στη Βόρεια Κορέα αντίστοιχα χωρίς αμερικανική βοήθεια.
Η Δύση θα μπορούσε να αντέξει αυτή τη σφοδρή πίεση. Ο Τραμπ πιθανώς γαβγίζει περισσότερο απ’ ό,τι δαγκώνει.
Ο Τραμπ θα μπορούσε επίσης να εκπλήξει τους αμφισβητίες και να υποστηρίξει το Κίεβο. Η πιο πρόσφατη ιδέα του είναι ότι η Ουκρανία θα πρέπει να προμηθεύει τις Ηνωμένες Πολιτείες με ορυκτά σπάνιων γαιών ως αντάλλαγμα για την υποστήριξή τους στην πολεμική της προσπάθεια.
Το τι θα συμβεί στην Ουκρανία είναι καθοριστικής σημασίας. Αν ο Τραμπ την εγκαταλείψει και η Ρωσία στη συνέχεια την πιέσει σε μια καταστροφική ειρηνευτική συμφωνία, αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει το τελειωτικό χτύπημα για τη Δύση. Αλλά αν ο πρόεδρος στηρίξει το Κίεβο και βοηθήσει στην επίτευξη μιας ρεαλιστικής λύσης, η Δύση θα υποστεί πλήγμα, αλλά θα μπορέσει να συνεχίσει να αγωνίζεται.
H άνοδος του δεξιού εθνικισμού σε πολλά από τα κράτη-μέλη της ενδέχεται να ανακόψει τις πρωτοβουλίες για περαιτέρω ενίσχυση της συνεργασίας σε επίπεδο Ε.Ε.
Τα σχόλια του Τραμπ για τη Γάζα έχουν υπονομεύσει ακόμη περισσότερο την ηθική θέση της Δύσης. Πώς μπορεί να επικρίνει τη Ρωσία που καταλαμβάνει κομμάτια της Ουκρανίας, όταν ο ίδιος επιδιώκει να αρπάξει παλαιστινιακή γη;
Υπάρχει και η ελπίδα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επανασυνδεθούν με τους συμμάχους τους και τις παραδοσιακές τους αξίες μετά την αποχώρηση του σημερινού προέδρου. Ωστόσο, με την άνοδο του δεξιού εθνικισμού σε όλη τη Δύση, ο Τραμπ μοιάζει περισσότερο με κομμάτι μιας ευρύτερης τάσης παρά με παρέκκλιση.
Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν ενδιαφέρονται πλέον για τη Δύση και τις αξίες της, οι υπόλοιπες χώρες θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν μόνες τους τις προκλήσεις. Η Ε.Ε. θα μπορούσε να ενισχύσει την άμυνά της, όπως υποσχέθηκαν οι ηγέτες της την περασμένη εβδομάδα. Το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσε να συνάψει ένα πιο ισχυρό αμυντικό σύμφωνο με την Ε.Ε., όπως δεσμεύθηκε την περασμένη εβδομάδα. Οι ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσαν στη συνέχεια να συνάψουν οικονομικές και άλλες συμφωνίες με την Ιαπωνία, τον Καναδά, την Αυστραλία και τη Νότια Κορέα.
Η υπόλοιπη ∆ύση θα μπορούσε να προσεγγίσει μεσαίες δυνάμεις, όπως η Ινδία και η Ινδονησία, για να διαπραγματευτεί εμπορικές και άλλες συμφωνίες, όπως ακριβώς έκανε η Ε.Ε. με τη Mercosur στη Νότια Αμερική. Θα μπορούσε και να αναπτύξει πιο φιλικές σχέσεις με την Κίνα.
Η δημιουργία μιας τέτοιας σύμπραξης θα πρέπει, ωστόσο, να υπερβεί διάφορα εμπόδια. Αρχικά, η Ευρώπη δεν μπορεί να προβεί σε ενέργειες που ο Τραμπ θα θεωρούσε εχθρικές, όπως το να πλησιάσει την Κίνα. Επιπλέον, δεν θα έπρεπε να τίθεται ζήτημα για την Ευρώπη να διαμορφώσει πιο φιλικές σχέσεις με το Πεκίνο, όσο αυτό υποστηρίζει τον πόλεμο της Μόσχας στην Ουκρανία.
Ακόμα και αν ο πόλεμος φτάσει σε μια ρεαλιστική λύση, θα είναι δύσκολο να σχηματιστεί μια «μίνι Δύση» χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες, των οποίων η οικονομική παραγωγή, που άγγιξε τα 28 τρισ. δολάρια το 2023, ήταν σχεδόν ισότιμη με τη συνολική παραγωγή της υπόλοιπης Δύσης. Ο μόνος ρεαλιστικός εναλλακτικός πόλος γύρω από τον οποίο θα μπορούσαν να συσπειρωθούν οι χώρες είναι η Ευρωπαϊκή Eνωση.
Η άνοδος ωστόσο του δεξιού εθνικισμού σε πολλά από τα κράτη-μέλη της ενδέχεται να ανακόψει τις πρωτοβουλίες για περαιτέρω ενίσχυση της συνεργασίας σε επίπεδο Ε.Ε., ενώ ένα αντίστοιχο φαινόμενο στο Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσε να περιπλέξει τις προσπάθειες για στενότερη προσέγγιση με την Ευρώπη.
Η υπόλοιπη ∆ύση θα πρέπει να προσπαθήσει να θωρακίσει ό,τι μπορεί από την καταστροφική ορμή του Τραμπ. Ωστόσο, οι πιθανότητες επιτυχίας δεν φαίνονται ιδιαίτερα ελπιδοφόρες.
*Ο κ. Χιούγκο Ντίξον είναι ιδρυτής του Reuters Breakingviews.
