Αν έπρεπε να βάλουμε έναν τίτλο στην εναρκτήρια ομιλία του Τραμπ στις 20 Ιανουαρίου 2025, αυτός θα ήταν: Η ανακάλυψη της Αμερικής ξανά. Στη δεύτερη θητεία του ο Τραμπ χρησιμοποιεί γλωσσικές στρατηγικές που φαίνεται να επικεντρώνονται σε ζητήματα γεωπολιτικού ενδιαφέροντος όπως η ανασύσταση της αμερικανικής εθνικής ταυτότητας στη βάση της νεοαποικιοκρατίας.
Η εθνική ταυτότητα ως αίσθημα του ανήκειν σε μια φαντασιακή κοινότητα στηρίζεται στη συμπερίληψη συγκεκριμένων ομάδων και στον αποκλεισμό κάποιων άλλων. Η Αμερική του Τραμπ περιλαμβάνει πολίτες «κάθε φυλής, θρησκείας, χρώματος και δόγματος», όπως λέει χαρακτηριστικά ο ίδιος, κάνοντας και μια οξύμωρη αναφορά στο όνειρο του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ περί κατάργησης των φυλετικών διακρίσεων. Χρησιμοποιεί συχνά το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο για να αναφερθεί στο αμερικανικό συλλογικό «εμείς», ενώ κατασκευάζει όσους βρίσκονται έξω από την εσω-ομάδα ως κατώτερους και επικίνδυνους «άλλους» («η χώρα μας θα ακμάσει», «θα μας ζηλεύει κάθε έθνος και δεν θα επιτρέψουμε να μας εκμεταλλεύονται πια», [η προηγούμενη κυβέρνηση παρείχε] «άσυλο και προστασία σε επικίνδυνους εγκληματίες […] που έχουν εισέλθει παράνομα στη χώρα μας»). Η αμερικανική ταυτότητα τραμπικής κοπής χτίζεται με γνώριμα υλικά: χαρακτηρίζεται από τον εξαιρετισμό (exceptionalism), δηλαδή την ιδέα της αμερικανικής μοναδικότητας και ανωτερότητας, την επιθυμία για ευημερία, «αριστεία», «αδιάκοπη επιτυχία» και πρόοδο.
Σε ένα περιβάλλον σκληρών γεωπολιτικών ανταγωνισμών όπου οι ΗΠΑ κινδυνεύουν να καταλήξουν δεύτερος ή τρίτος παίκτης, ο Τραμπ καθιστά τον εθνικισμό «πηγή αισιοδοξίας» στη δυστοπία.
Για να εκφράσει την ανωτερότητα του αμερικανικού έθνους ο Τραμπ κάνει αναφορές στη «χρυσή εποχή» (golden age) που ξεκινάει με την προεδρία του και στο δόγμα του «αναπόφευκτου πεπρωμένου» (manifest destiny) που εδραιώνει τη νεοαποικιοκρατία. Η λεξική φράση «χρυσή εποχή» αναφέρεται μεταφορικά σε μια ιδανική και συνήθως φανταστική χρονική περίοδο ευδαιμονίας και ευημερίας, τοποθετημένης στο μακρινό παρελθόν ή μέλλον. Η ιδέα αυτή που έχει τις καταβολές της στην αρχαία μυθολογία και λογοτεχνία, στη ρητορική του Τραμπ χρησιμοποιείται για να κατηγοριοποιήσει την τετραετία των Δημοκρατικών ως περίοδο φθοράς της ακμής και ισχύος των ΗΠΑ και τη δική του τετραετία ως ορόσημο αντιστροφής της «παρακμής». Οχημα για την έλευση της «χρυσής εποχής» είναι το δόγμα του «αναπόφευκτου πεπρωμένου». To manifest destiny είναι ένα πολυλεκτικό λέξημα στα αγγλικά που επινόησε το 1845 ο Αμερικανός δημοσιογράφος Τζον Ο’ Σάλιβαν για να αναφερθεί στη θεϊκή αποστολή των ΗΠΑ να αναπτυχθούν προς τη Δύση. Σύντομα το «αναπόφευκτο πεπρωμένο» έγινε πολιτικό σύνθημα που εξέφραζε το δικαίωμα των ΗΠΑ να επεκτείνουν τη «δημοκρατία» σε ολόκληρη την ήπειρο της Βόρειας Αμερικής. Τότε η πολιτική της ιμπεριαλιστικής επέκτασης αφορούσε τα εδάφη της Αριζόνας, της Καλιφόρνιας ή του Τέξας που προσαρτήθηκαν πριν από τον εμφύλιο πόλεμο το 1861. Σήμερα η τραμπική νεοαποικιοκρατία αφορά την επέκταση στον Καναδά, τη διώρυγα του Παναμά, τη Γροιλανδία (μάλλον κατ’ αναλογία με την αγορά της Λουιζιάνας το 1803, έπειτα από συμφωνία με τη Γαλλία), τη μετονομασία του Κόλπου του Μεξικού σε Κόλπο της Αμερικής και τον αποικισμό του Διαστήματος. Πρόκειται για ένα τελεολογικό αφήγημα σύμφωνα με το οποίο το αμερικανικό έθνος και ο Τραμπ έχουν μια προκαθορισμένη σκοπιμότητα: την αύξηση του πλούτου, την επέκταση της επικράτειας και τις αποικίες στο Διάστημα όπου «Αμερικανοί αστροναύτες θα φυτέψουν τα αστέρια και τις ρίγες στον πλανήτη Αρη».
Με αυτά τα εργαλεία ο Τραμπ φτιάχνει ένα εννοιακό σύμπαν που ακουμπά στο συναίσθημα με τρόπο ανιστορικό: επιθυμία επιστροφής σε μια αρχέγονη αυθεντικότητα της αμερικανικής ταυτότητας και νοσταλγία για το ένδοξο παρελθόν που θα αναβιώσει στο παρόν με όρους ολοκληρωτικής οικονομικής και γεωπολιτικής κυριαρχίας. Σε ένα περιβάλλον σκληρών γεωπολιτικών ανταγωνισμών όπου οι ΗΠΑ κινδυνεύουν να καταλήξουν δεύτερος ή τρίτος παίκτης, ο Τραμπ καθιστά τον εθνικισμό «πηγή αισιοδοξίας» στη δυστοπία και ντύνει με το φαντασιακό του ισχυρού αμερικανικού έθνους μια υπερβατική νεοφιλελεύθερη πολιτική, που εύκολα απορρίπτει την κλιματική αλλαγή και επιχειρεί να επιβάλει νέους νόμους στην αγορά. Με τον Τραμπ οι ΗΠΑ ξαναγίνονται «ένα ελεύθερο, κυρίαρχο και ανεξάρτητο έθνος» και αν κουνάτε το κεφάλι σας με απορία βιώνοντας κάτι σαν ιστορικό ντεζαβού, μην ανησυχείτε. Τα λέει ο εκλεκτός του θεού ή καλύτερα ο εκλεκτός του κέρδους. Ούτως ή άλλως, θεός και κέρδος είναι συνώνυμα στην τραμπική παναμερικανική αυτοκρατορία.
Η κ. Αγγελική Αλβανούδη είναι επίκουρη καθηγήτρια Κοινωνιογλωσσολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
