Τα δείγματα πληθαίνουν και οι ειδικοί προειδοποιούν: τα παιδιά δεν μπορούν, ή είναι πολύ κοντά στο να μην μπορούν, να διαχωρίσουν τον ψηφιακό από τον πραγματικό κόσμο. Πριν από λίγο καιρό έγινε ευρέως γνωστό το Superman Challenge, ένα trend στο TikTok το οποίο ευθύνεται για τραυματισμούς. Εφηβοι προσπαθούν να μιμηθούν τη χαρακτηριστική κίνηση του Superman που πετάει, τεντώνοντας το ένα χέρι μπροστά. Μια ομάδα από έξι, που στέκονται αντικριστά με πλεγμένα τα χέρια, σηκώνει έναν συμμετέχοντα στον αέρα, όπως συμβαίνει με τον υπερήρωα των κόμικς. Στη συνέχεια, η ομάδα τον πετάει προς τα πάνω, περιμένοντας να προσγειωθεί στα πόδια του ή στην πλάτη του. Αν όχι, οδηγείται στο νοσοκομείο… Ακόμη κι αν οι ειδικοί της ψυχικής υγείας το ερμηνεύουν ως ανάγκη τού ανήκειν, της αποδοχής από τους άλλους, των περισσότερων likes, τίποτα δεν εξηγεί με μεγαλύτερη πειστικότητα τη συμμετοχή των εφήβων στο συγκεκριμένο παιχνίδι από τη, σε εξέλιξη, σύγχυση: δεν υπάρχει απόσταση ανάμεσα στον ψηφιακό και στον πραγματικό κόσμο.
Η τεχνολογία δεν είναι απλώς ένα εργαλείο· διαμορφώνει σχέσεις αλλά και αποφάσεις.
«Δυστυχώς τα παιδιά ζουν ένα μεγάλο κοινωνικό πείραμα», σχολιάζει ο Γιώργος Φλώρος, ψυχίατρος με εξειδίκευση στον εθισμό στο Διαδίκτυο, στην «Κ» (18/12). Υπογραμμίζει, δε, πως η διαδεδομένη χρήση των social media από νεαρές ηλικίες επηρεάζει και την ποιότητα των σχέσεων, που γίνονται πιο επιφανειακές. «Δημιουργείται μεγάλη δυσανεξία σε οτιδήποτε παίρνει χρόνο για να εξηγηθεί», λέει. Η επιφάνεια κερδίζει τις εντυπώσεις.
Το ψηφιακό περιβάλλον είναι η νέα μήτρα μέσα στην οποία αναπτύσσονται τα παιδιά. Από εκεί αντλούν τη βασική τροφή και το οξυγόνο τους. Οι γενιές που διαμορφώνονται έχουν κοινά χαρακτηριστικά που δεν υπόσχονται, κατ’ ανάγκη, ένα καλύτερο μέλλον. Πώς, για παράδειγμα, αντιμετωπίζει κανείς την πολυδιάσπαση (που, η αλήθεια είναι, δεν αφορά μόνο τους εφήβους…); Την αδυναμία συγκέντρωσης σε ένα θέμα που χρειάζεται περισσότερο χρόνο και προσπάθεια για να κατανοηθεί; Την επικοινωνία που δεν επιδιώκει μόνο να τραβήξει την προσοχή αλλά επιθυμεί τη συναναστροφή; Τον θυμό και τη βία που, εκτός των άλλων, γεννά και η αδυναμία έκφρασης, ο ασφυκτικός περιορισμός σε ένα λεξιλόγιο κωδικοποιημένο, χωρίς αποχρώσεις;
Το ψηφιακό περιβάλλον είναι η νέα μήτρα μέσα στην οποία αναπτύσσονται τα παιδιά. Από εκεί αντλούν τη βασική τροφή και το οξυγόνο τους.
Στην ψηφιακή πραγματικότητα τα «σώματα» δεν τραυματίζονται, όλοι οι χειρισμοί είναι εξωτερικοί, τα ισχυρά συστήματα δεν σκύβουν στους αδύναμους, το power game χρησιμοποιεί γλώσσες μοναχικές και «μοναδικές», εκτός κοινωνίας και πολιτισμού. Ο ψηφιακός κόσμος αποστρέφεται την πραγματικότητα, γιατί δεν την ελέγχει, τα αληθινά αισθήματα διαβρώνονται και εξαφανίζονται καθώς ανεβαίνει η παλίρροια της αδιαφορίας των χρηστών. Μια νέα, παράξενη στη συμπεριφορά της, πανίδα παρατηρείται στο οικοσύστημα. Και το φαινόμενο, ασφαλώς, είναι παγκόσμιο.
Ολο και περισσότερες χώρες παίρνουν μέτρα για να προστατεύσουν τα παιδιά από τους κινδύνους που διαπιστώνονται στα social media για την ασφάλεια και την υγεία τους. Η ελληνική κυβέρνηση θα παρουσιάσει τα δικά της στις 30 Δεκεμβρίου, στο πλαίσιο της εθνικής στρατηγικής για την προστασία των νέων από τον εθισμό στο Διαδίκτυο. Σύμφωνα με την «Κ» (ρεπορτάζ: Σταύρος Παπαντωνίου), οι παρεμβάσεις που δρομολογούνται για τους κάτω των 15 ετών είναι, μεταξύ άλλων: παρουσίαση ιστοσελίδας στην οποία οι γονείς θα βρίσκουν αναλυτικές οδηγίες ώστε να μπορούν να αξιοποιήσουν όλους τους ήδη υπάρχοντες γονικούς ελέγχους που διαθέτουν οι περισσότερες φορητές συσκευές· παρουσίαση της εφαρμογής Kids Wallet, μέσω της οποίας θα πιστοποιείται και η ηλικία των χρηστών. Ο πρωθυπουργός θα ζητήσει συντονισμένη ευρωπαϊκή πρωτοβουλία, ώστε να πιεστούν οι μεγάλες πλατφόρμες να απαγορεύσουν την πρόσβαση σε επικίνδυνο περιεχόμενο.
Τίποτα, βέβαια, δεν μπορεί να αποδώσει χωρίς τη συνεργασία των γονέων, ευρύτερα της οικογένειας, και του σχολείου. Κι αυτές οι αναφορές ηχούν, καμιά φορά, παράταιρα διδακτικές, σαν στερεοτυπική απόληξη για κενά που, πλέον, δύσκολα ελέγχονται.
Σε αυτή τη δυστοπία υπάρχει ένας αναπάντεχος σύμμαχος: η μπαταρία! Νεαρή μητέρα διηγείται ότι το παιδί της στο σχολείο ασχολείται με τα μαθήματα, εφόσον δεν έχει κινητό, επιστρέφει στο κινητό με την πρώτη ευκαιρία, αλλά αναγκάζεται να ξαναγυρίσει στο παιχνίδι ή στα μαθήματα όταν τελειώσει η μπαταρία!
