Υπάρχει κάτι αλλόκοτο και απόκοσμο στη συμπεριφορά και την εικόνα του Βλαντιμίρ Πούτιν. Μοιάζει με άνθρωπο που έχει περάσει σε άλλη διάσταση και δεν λογαριάζει τις συνέπειες των πράξεών του σε αυτόν τον κόσμο. Οπως έδειξε και η ομιλία με την οποία προτάσσει το δικαίωμα της Ρωσίας να καταλάβει την Ουκρανία, ο Ρώσος πρόεδρος συνδιαλέγεται με την Ιστορία, πιστεύει ότι αποκαθιστά ιστορικές αδικίες. Θεωρεί ότι επιβάλλει την τάξη που διαταράχθηκε από την παγκοσμιοποίηση, από τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης, από τις ιδέες του Διαφωτισμού, από την αλαζονεία της Δύσης. Απ’ όταν κατέλαβε και προσάρτησε την Κριμαία το 2014, η Ρωσία φαίνεται να βυθίζεται σε μια περιπέτεια όπου ένας άνθρωπος ορίζει την ανάγνωση της Ιστορίας, το παρόν και το μέλλον της. Υπάρχει θεωρητικό υπόβαθρο γι’ αυτή την επιθετική νοσταλγία που αναμειγνύει λατρεία για τη μοναρχία, για τον Στάλιν και για τις αρχές του «ορθόδοξου πολιτισμού». Ο Πούτιν δεν είναι ούτε ο πρώτος ούτε ο μόνος που την εκφράζει. Είναι, όμως, αυτός που κάνει πράξη όσα θα έμεναν στον χώρο της φαντασίας εάν ο ίδιος δεν ήλεγχε όλους τους μοχλούς εξουσίας στη χώρα του. Επειδή η Ρωσία είναι αυτή που είναι, με το παρελθόν και παρόν της συνυφασμένα με την ύπαρξη κάθε άλλης χώρας της ευρύτερης περιοχής, οι κινήσεις του Πούτιν επηρεάζουν άμεσα την τύχη πολλών χωρών.
Η Ρωσία έχει παίξει καθοριστικό ρόλο στην Ιστορία των Ελλήνων. Χωρίς τη συνδρομή και των Ρώσων, η Ελληνική Επανάσταση ίσως να είχε καρποφορήσει πολύ αργότερα. Επίσης, η ανάμειξη και της Ρωσίας έπαιξε καθοριστικό ρόλο στις ίντριγκες και τις ταραχές που χαρακτηρίζουν το κράτος μας από την αρχή. Ο ρόλος της Ρωσίας προσέλαβε μυθικές διαστάσεις στη λαϊκή φαντασία, πρώτα με την ελπίδα της λύτρωσης από τη σκλαβιά, ύστερα με την προσδοκία της στήριξης για την ολοκλήρωση της Μεγάλης Ιδέας. Οσο κι αν αποδείχθηκε ότι η Ρωσία πάντα έθετε τα δικά της συμφέροντα πάνω απ’ αυτά άλλων, υπάρχει ακόμη ένα ισχυρό ρεύμα στην ελληνική κοινωνία που βλέπει τη Μόσχα ως το αντίβαρο σε ό,τι «δυτικό» ενοχλεί, είτε αυτό είναι η Εκκλησία της Ρώμης και το ΝΑΤΟ είτε είναι η «πολυπολιτισμικότητα». Τις τελευταίες δεκαετίες (και πριν από τη βασιλεία Πούτιν) η ανάμειξη της Ρωσίας στη σχέση Ελλάδας – Κύπρου – Τουρκίας υπήρξε αριστοτεχνική και καθοριστική κι αυτή. Η Μόσχα, με το βέτο της στο Συμβούλιο Ασφαλείας, κατάφερε να πετυχαίνει αυτά που ήθελε, ενώ έπειθε Αθήνα και Λευκωσία ότι δρούσε υπέρ τους. Τα τελευταία χρόνια έδειξαν ότι και η Ρωσία και η Τουρκία ξέρουν πώς να αντλούν τα μέγιστα από τη λυκοφιλία τους. Τώρα, με την εισβολή στην Ουκρανία, ο Πούτιν οδηγεί την περιοχή μας πίσω στην εποχή που τα σύνορα και οι τύχες λαών άλλαζαν σύμφωνα με τις βουλές των ισχυροτέρων.
Η ασφάλεια και η ευημερία της Ελλάδας εξαρτώνται από τη θωράκιση του διεθνούς δικαίου και την επιβολή του.
Και να θέλει κανείς να δικαιολογήσει τις πράξεις του Πούτιν, παραθέτοντας τις όποιες αιτίες και αφορμές που τις προκάλεσαν, αυτός ευθύνεται για τη νέα «αταξία» πραγμάτων που αντιμετωπίζουμε. Πέρα από την πολιτική διάσταση της κρίσης και τη δοκιμασία του διεθνούς συστήματος διακυβέρνησης, οι οικονομικές επιπτώσεις θα είναι πολύ επικίνδυνες. Θα απειλήσουν και ισχυρές οικονομίες, πόσο μάλλον μία σαν τη δική μας, που προσπαθεί να ορθοποδήσει. Η ενέργεια, τα τρόφιμα, τα μέταλλα που χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία και την τεχνολογία, θα συνεχίσουν να ακριβαίνουν. Τα προβλήματα στις αλυσίδες παραγωγής και δια-νομής και στις μεταφορές γενικότερα θα ενταθούν. Είναι άγνωστο τι θα συμβεί με τον τουρισμό και με τις επενδύσεις εάν η κρίση δεν λήξει σύντομα. Επειδή οι κινήσεις της Ρωσίας εξαρτώνται μόνο από τον Πούτιν και επειδή ο πόλεμος που επιδίωξε είναι εξ ορισμού πράξη αφροσύνης, είναι μάλλον απίθανο να υπάρξει άμεση επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση. Θα υπάρξει χρόνος για να επιδεινωθούν υπάρχοντα προβλήματα και να προκύψουν νέα.
Για την Ελλάδα είναι μονόδρομος η τήρηση της γραμμής που θα αποφασίσουν οι ΗΠΑ και η Ε.Ε. Η ασφάλεια και η ευημερία μας εξαρτώνται από τη θωράκιση του διεθνούς δικαίου και την επιβολή του. Η Τουρκία συνηθίζει να δοκιμάζει τα όρια νόμων, συνθηκών και συμμαχιών· θα επιχειρήσει και να αναθερμάνει τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ και να μην έρθει σε ρήξη με τη Ρωσία. Εάν οι ΗΠΑ και η Ε.Ε. καταφέρουν να θωρακίσουν το διεθνές σύστημα διακυβέρνησης (και η Κίνα δείξει «κατανόηση» για τη Ρωσία μόνο έως έναν βαθμό), η κρίση θα λήξει αργά ή γρήγορα. Εάν, όμως, το σύστημα υπονομευθεί περαιτέρω, πέρα απ’ όλα τα προβλήματα που θα προκύψουν παντού, ο αναθεωρητισμός της Αγκυρας ενδέχεται να οδηγήσει την οικονομικά δοκιμαζόμενη περιοχή μας σε μεγάλες περιπέτειες. Οσα διαδραματίζονται σήμερα θα έχουν μακρόχρονες συνέπειες.
Χτίζοντας κοσμοθεωρία βασισμένη στα παράπονα και τις φαντασιώσεις του παρελθόντος, ο Πούτιν άνοιξε μια ρωγμή στον χρόνο. Εγείρει τον κίνδυνο να οδηγηθούμε όχι στο μέλλον που αυτός οραματίζεται, μέσα στο παραλήρημα παντοδυναμίας του, αλλά σε έναν κυκεώνα όπου όλοι θα επιχειρούν να επιβληθούν στους γείτονές τους μέσω τυχοδιωκτισμού και ευκαιριακών συμμαχιών. Ή θα πετύχουμε γρήγορη συλλογική δράση για να νικήσουμε τα φαντάσματα, ή θα ενδώσουμε, εγκαταλείποντας τα κεκτημένα του πολιτισμού μας.
