Σύμπλεγμα νεφών του Ρο Οφιούχου

ΤΙ ΒΛΕΠΟΥΜΕ: Στη φωτογραφία του Βασίλη Γάκια διακρίνουμε τη δαγκάνα απ’ τον Αστερισμό του σκορπιού. Στο κέντρο της φωτογραφίας βλέπουμε τον Αντάρη ο οποίος περιβάλλεται από το κίτρινο νεφέλωμα του Αντάρη (IC 4606). Ο Αντάρης είναι το λαμπρότερο άστρο του αστερισμού του Σκορπιού και ένα από τα πιο εντυπωσιακά κόκκινα άστρα που μπορούμε να δούμε με γυμνό μάτι στον καλοκαιρινό νυχτερινό ουρανό. Το όνομά του σημαίνει «αντίπαλος του Αρη» επειδή το έντονο κοκκινωπό του χρώμα θυμίζει τον πλανήτη Αρη και συχνά τον συναγωνίζεται σε λαμπρότητα. Πρόκειται για έναν ερυθρό υπεργίγαντα που βρίσκεται περίπου 550 έτη φωτός μακριά και έχει διάμετρο εκατοντάδες φορές μεγαλύτερη από του Ηλιου.  

Πάνω και δεξιά από το κίτρινο νεφέλωμα που περιβάλλει τον Αντάρη, βλέπουμε με μπλε χρωμα το νεφέλωμα του Ρο Οφιούχου (IC 4604) που βρίσκεται περίπου 400 έτη φωτός μακριά από τη Γη. Το μπλε χρώμα προέρχεται από νεφελώματα ανάκλασης όπου η λεπτή κοσμική σκόνη διασκορπίζει το φως των γειτονικών άστρων.

Δεξιά από τον Αντάρη βλέπουμε το αστρο Αλ νιιάτ ή αλλιώς το Σίγμα του σκορπιού που περιβάλλεται από το κόκκινο νεφέλωμα το χρώμα του οποίου προέρχεται από τα καυτά άστρα που εκπέμπουν έντονη υπεριώδη ακτινοβολία η οποία τονίζει το αέριο γύρω τους και το κάνει να λάμπει. Βρίσκεται σε απόσταση περίπου 696 έτη φωτός από τη Γη.

Ανάμεσα από τον Αντάρη και το Σίγμα του σκορπιού φαίνεται το σφαιρωτό αστρικό σμήνος του Κάβουρα η σφαιρωτό αστρικό σμήνος του Σκορπιού (M4). Είναι ένα από τα πλησιέστερα σφαιρωτά σμήνη στη Γη, σε απόσταση περίπου 7.200 ετών φωτός, και περιέχει πάνω από 100.000 άστρα.

Οι σκοτεινές ζώνες που φαίνονται να ξεκινούν από πάνω αριστερά και να απλώνονται προς την περιοχή του Νεφελώματος του Ρ Οφιούχου δεν είναι κενά στο διάστημα αλλά τεράστια νέφη ψυχρής κοσμικής σκόνης και μοριακού υδρογόνου που απορροφούν και μπλοκάρουν το φως των άστρων που βρίσκονται πίσω τους.

Πάνω δεξιά βλέπουμε το μπλε νεφέλωμα της αλογοκεφαλής (IC 4592) που αποτελείται από σύννεφα από πολύ λεπτή κοσμική σκόνη που αντανακλούν φως από κοντινά αστέρια και βρίσκεται σε απόσταση περίπου 400 ετών φωτός από την Γη. 

Στα δεξιά της φωτογραφίας βλέπουμε τα τρία αστέρια που συμπληρώνουν την δαγκάνα του σκορπιού. 

Τεχνική Ανάλυση (Η ταυτότητα της λήψης): Η συγκεκριμένη φωτογραφία δεν είναι μία μόνο λήψη. Είναι το αποτέλεσμα συνδυασμού (stacking) 30 ξεχωριστών λήψεων του ενός λεπτού η καθεμία, φτάνοντας συνολικό χρόνο έκθεσης μισής ώρας. Ο μεγάλος χρόνος έκθεσης μας επιτρέπει να αναδείξουμε με μεγαλύτερη λεπτομέρεια τις δομές στο σύμπλεγμα.

Τεχνικά Χαρακτηριστικά:

• Φακός: Samyang 135mm f/2 ED UMC
• Κάμερα: Nikon d750 (τροποποιημένη για αστροφωτογραφία για να λαμβάνει τις εκπομπές υδρογόνου)
• Στήριξη/Βάση: Sky-Watcher Star Adventurer 2i
• Φίλτρα: χωρίς φίλτρα
• Συνολικός Χρόνος Εκθεσης: 30 λεπτά
• Λογισμικό Επεξεργασίας: Siril, GraXpert, GIMP

Ορισμένα βασικά στοιχεία για τον αστερισμό του Σκορπιού

Ο Σκορπιός (Scorpius) είναι ένας μεγάλος αστερισμός με πολλά φωτεινά αστέρια. Τα άστρα του σχηματίζουν τη μορφή ενός σκορπιού: έχει μια καμπύλη που θυμίζει το λατινικό S με δύο γραμμές σε κάθε πλευρά που αντιστοιχούν στις δαγκάνες.

Ο Σκορπιός είναι ορατός κυρίως από τα τέλη Ιουνίου έως και τον Σεπτέμβριο από το νότιο ημισφαίριο, αλλά το κάτω μισό του μέρος είναι ορατό και από το βόρειο ημισφαίριο.

Ο Αντάρης (α Σκορπιού) είναι άστρο πρώτου μεγέθους, το 15^ο πιο φωτεινό στον ουρανό. Ηταν επίσης ένα από τα τέσσερα Βασιλικά Αστέρια των αρχαίων Περσών. Τα άλλα τρία ήταν ο Αλντεμπαράν, ο Βασιλίσκος και ο Φομαλό.

Μύθοι γύρω από τον αστερισμό του Σκορπιού

Ο αστερισμός απεικονίστηκε με τη μορφή του σκορπιού αρχικά από τους Βαβυλώνιους πολύ πριν οι αρχαίοι Ελληνες τον «δανειστούν» για τον διάσημο μύθο τους. Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο ταλαντούχος κυνηγός Ωρίων καυχιόταν ότι μπορούσε να κυνηγήσει οποιοδήποτε ζώο πάνω στη Γη αν το ήθελε. Ακούγοντάς τον, η θεά της Γης, η Γαία, έστειλε έναν σκορπιό για να σκοτώσει τον Ωρίωνα, ως τιμωρία για την αλαζονεία του. Ο Δίας μεταμόρφωσε τον σκορπιό σε αστερισμό για να θυμίζει στους ανθρώπους να μην υπερηφανεύονται τόσο εύκολα.

Οπως όμως γράφει ο Ερατοσθένης στους «Καταστερισμούς», ο Ωρίων είχε αποπειραθεί κάποτε να βιάσει την Ηρα και για να τον τιμωρήσει έστειλε τον σκορπιό και τον τσίμπησε με το κεντρί του στη φτέρνα. Ο Ωρίων πεθαίνει από το δηλητήριο αλλά οι θεοί τον τιμούν για τη γενναιότητά του μεταμορφώνοντάς τον σε αστερισμό. Δεν παρέλειψαν ωστόσο να μεταφέρουν και τον σκορπιό στον ουρανό για να θυμίζει στον Ωρίωνα την προσβολή που έκανε στη θεά Ηρα. Λέγεται πως ο Ωρίωνας είναι ορατός τον χειμώνα επειδή αποφεύγει τον Σκορπιό, ο οποίος σκαρφαλώνει ψηλά στον ουρανό κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

Σύμφωνα, με τους αρχαίους αστρολόγους, ο φονικός σκορπιός ήταν ζώδιο της ταραχής και του θανάτου.

Τέλος, στις περίφημες «Μεταμορφώσεις» του ο Ρωμαίος ποιητής Οβίδιος αφιερώνει μερικούς στίχους στον αστερισμό του Σκορπιού, στο Δεύτερο Βιβλίο, στη σκηνή όπου ο Φαέθων είναι έτοιμος να γκρεμιστεί από τον ουρανό μαζί με το άρμα του Ηλίου.

Η άχρηστη πληροφορία της ημέρας

Ο Αντάρης είναι εξωπραγματικά μεγάλος αστέρας. Αν βρισκόταν στη θέση του Ηλίου, στο κέντρο του ηλιακού μας συστήματος, θα κάλυπτε στο εσωτερικό του τους τέσσερις πρώτους πλανήτες, τον Ερμή, την Αφροδίτη, τη Γη και τον Αρη.

Τέλος, ένα απόσπασμα από τις «Μεταμορφώσεις» του Οβίδιου, εμπνευσμένο από τον Σκορπιό (μτφρ.: Θεόδωρος Δ. Παπαγγελής, εκδ. Gutenberg)

Σαστίζει τότε, (ο Φαέθων) μήτε χαλαρά μήτε σφιχτά κρατεί τα χαλινάρια
Μήτε και τ’ άλογα στο άρμα μπορεί με τ’ όνομα καθένα να τα κράξει.
Βλέπει μετά κι αλλόκοτες μορφές μες στ’ ουρανού τα μέρη σκορπισμένες,
τέρατα και πελώρια θεριά, σκιάχτρα και σκιές που κόβουν τη χολή του.

Εκεί ο Σκορπιός, που έχει και τις δυο δαγκάνες του σαν τόξα λυγισμένες,
με γυρισμένη πίσω την ουρά και τ’ απλωμένα στις πλευρές του μπράτσα
απλόχωρα ξαπλώνει το κορμί δύο πλειάδων πιάνοντας τον τόπο.

Μαύρο φαρμάκι στάζει και φριχτό, κι όταν σιμά τον είδε ο Φαέθων
με το κυρτό κοντάρι της ουράς να φοβερίζει πως θα τον λαβώσει,
τα ’χασε και του φύγανε μεμιάς τα γκέμια απ’ τα χέρια, των αλόγων
τη ράχη ακουμπήσαν χαλαρά· τα ένιωσαν εκείνα αφημένα
κι από τη στράτα βγήκανε καθώς μήτε εμπόδιο μήτε κυβερνήτη
δεν είχαν, κι όπως τα ’σπρωχνε η ορμή στα άγνωρα χυμήξαν των αιθέρων.

Αταχτα παραδέρνουν και τυφλά, στων αστεριών σκοντάφτουνε τους όγκους
τους στεριωμένους μες στον ουρανό και σέρνουνε στ’ απόζερβα το άρμα.