«Μπαίνεις στον κύβο και βλέπεις μπροστά σου έναν ασθενή, τον οποίο μπορείς να πλησιάσεις, να εξετάσεις, να αλληλεπιδράσεις μαζί του. Είναι σαν να βρίσκεσαι σε πραγματικό κλινικό περιβάλλον».
Με αυτή την εικόνα, ο καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και διευθυντής του Εργαστηρίου Ιατρικής Φυσικής και Ψηφιακής Καινοτομίας, Παναγιώτης Μπαμίδης, περιγράφει στην «Κ» τον κύβο εμβύθισης, μία πρωτοποριακή τεχνολογία που εδώ και λίγες εβδομάδες αξιοποιείται στην Ιατρική Σχολή του ΑΠΘ.
Σε έναν ειδικά διαμορφωμένο χώρο εικονικής πραγματικότητας, όπου οι τοίχοι και το δάπεδο λειτουργούν ως επιφάνειες προβολής τρισδιάστατου περιεχομένου, η βιωματική εμπειρία γίνεται μέρος της ιατρικής εκπαίδευσης. Μέσα σε 16 τετραγωνικά διαδραστικού χώρου, η μάθηση περνά από τη θεωρία στην πράξη.
«Σε αντίθεση με τις κλασικές εφαρμογές εικονικής πραγματικότητας, ο χρήστης δεν απομονώνεται, αλλά κινείται ελεύθερα μέσα στο περιβάλλον, συμμετέχοντας ενεργά σε σενάρια που προσομοιώνουν πραγματικές συνθήκες», τονίζει ο κ. Μπαμίδης σημειώνοντας πως η εμπειρία δεν περιορίζεται σε μια εντυπωσιακή τεχνολογική εφαρμογή, αλλά εισάγει έναν βιωματικό τρόπο μάθησης.
«Αυτό που συνήθως παρουσιάζεται σε μια διάλεξη μέσα από εικόνες ή διαγράμματα, εδώ αποκτά μια δυναμική, τρισδιάστατη μορφή. Η αίσθηση όταν μπαίνεις σε έναν τόσο καινοτόμο χώρο όπως αυτόν είναι εξωπραγματική»
Ηδη, φοιτητές από όλα τα έτη της Ιατρικής Σχολής του ΑΠΘ έχουν αρχίσει να παίρνουν σειρά για να ζήσουν την εμπειρία του κύβου, προσαρμόζοντας κάθε φορά την εικονική πραγματικότητα στις δικές τους εκπαιδευτικές ανάγκες.
Ο Γιάννης Κουντουραντζής, 22 ετών, φοιτητής στο 4ο έτος της Ιατρικής, περιγράφει στην «Κ» την πρώτη του εμπειρία στον κύβο εμβύθισης.
«Στην Ιατρική έχουμε συνηθίσει να διαβάζουμε και να απομνημονεύουμε. Είναι διαφορετικό να το ζεις στην πράξη. Μπαίνεις στον χώρο, φοράς τα ειδικά γυαλιά και ξαφνικά βλέπεις μπροστά σου σε τρεις διαστάσεις ό,τι μέχρι τώρα γνώριζες μόνο από τα βιβλία. Και δεν το βλέπεις απλώς. Μπορείς να κινηθείς γύρω του, να το περιστρέψεις, να το εξετάσεις από όλες τις πλευρές με τον δικό σου ρυθμό. Με ένα χειριστήριο μπορείς να απομονώσεις συστήματα του σώματος. Να δεις, για παράδειγμα, μόνο το καρδιαγγειακό ή το νευρικό σύστημα και στη συνέχεια να μπεις πιο βαθιά, να δεις τα επιμέρους τμήματά τους και πώς αυτά συνδέονται μεταξύ τους».
Τη δύναμη της εικονικής εμπειρίας περιγράφουν με τον ίδιο ενθουσιασμό φοιτητές της Ιατρικής που βρίσκονται στα πρώτα χρόνια των σπουδών τους.
«Αυτό που συνήθως παρουσιάζεται σε μια διάλεξη μέσα από εικόνες ή διαγράμματα, εδώ αποκτά μια δυναμική, τρισδιάστατη μορφή. Μπορείς να το δεις μπροστά σου, να το παρατηρήσεις από διαφορετικές οπτικές γωνίες και να κατανοήσεις καλύτερα τη σχέση μεταξύ των ανατομικών δομών, κάτι που δύσκολα επιτυγχάνεται με τις παραδοσιακές μεθόδους. Η αίσθηση όταν μπαίνεις σε έναν τόσο καινοτόμο χώρο όπως αυτόν είναι εξωπραγματική», περιγράφει η Ειρήνη Μουρατίδου, δευτεροετής φοιτήτρια Ιατρικής του ΑΠΘ.
Προσομοιώσεις
Πέρα από την ανατομία, όμως, ο κύβος ανοίγει δυνατότητες για πολύ πιο σύνθετα εκπαιδευτικά σενάρια, προσεγγίζοντας σταδιακά την ίδια την κλινική πράξη.
«Μπορούμε, ανά περίπτωση, να διαμορφώνουμε το περιβάλλον: από ένα δωμάτιο νοσοκομείου, ένα περιστατικό στην πόλη, ένα ατύχημα στο βουνό. Κάθε φορά χρησιμοποιούμε διαφορετικές προσομοιώσεις που βασίζονται σε δικό μας λογισμικό», εξηγεί ο κ. Μπαμίδης.
«Εχεις τον χρόνο να δεις, να δοκιμάσεις, να καταλάβεις. Μπορείς να συνδυάσεις την πληροφορία με αυτό που βλέπεις μπροστά σου και να κατανοήσεις καλύτερα πώς λειτουργούν τα πράγματα στην πράξη»
Με τον κύβο εμβύθισης δημιουργείται ένας ενδιάμεσος χώρος μεταξύ θεωρίας και πράξης, κάτι που, όπως λένε οι φοιτητές, καλύπτει ένα υπαρκτό κενό της εκπαίδευσης.
«Στον θάλαμο μιας κλινικής έχεις πολύ περιορισμένο χρόνο. Δεν μπορείς να σταθείς όσο θέλεις πάνω από έναν ασθενή, να δεις τα πάντα ή να επεξεργαστείς σε βάθος την πληροφορία. Ούτε μπορείς εκείνη τη στιγμή να ανοίξεις ένα βιβλίο και να αρχίσεις να ψάχνεις», εξηγεί ο Γιάννης Κουντουραντζής, τονίζοντας ωστόσο ότι στον κύβο αυτή η συνθήκη αλλάζει. «Εχεις τον χρόνο να δεις, να δοκιμάσεις, να καταλάβεις. Μπορείς να συνδυάσεις την πληροφορία με αυτό που βλέπεις μπροστά σου και να κατανοήσεις καλύτερα πώς λειτουργούν τα πράγματα στην πράξη».
Την ίδια στιγμή, η φύση της ιατρικής εκπαίδευσης απαιτεί ισορροπία. Για την Ειρήνη Μουρατίδου, η επαφή με τους ασθενείς δεν μπορεί να αντικατασταθεί σε κανένα στάδιο μάθησης. «Ο κύβος είναι ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο για την εκπαίδευση των μελλοντικών γιατρών, ωστόσο μπορεί να λειτουργήσει μόνο συμπληρωματικά στην παραδοσιακή ιατρική εκπαίδευση και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να την αντικαταστήσει», ξεκαθαρίζει η ίδια.
Διασύνδεση με άλλες επιστήμες
Ο κύβος αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής του ΑΠΘ για την ενίσχυση της καινοτομίας και τη διασύνδεση διαφορετικών επιστημονικών πεδίων. Ηδη, όπως σημειώνει ο καθηγητής, υπάρχει συνεργασία μεταξύ φοιτητών της Ιατρικής και του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, με στόχο την ανάπτυξη νέων σεναρίων και εφαρμογών.
«Θέλουμε να δημιουργήσουμε τις συνθήκες, ώστε αυτό το εργαλείο να αξιοποιηθεί πλήρως, να εμπλουτίζεται συνεχώς και να αποτελέσει μια βάση συνεργασίας», αναφέρει ο κ. Μπαμίδης προσθέτοντας ότι το επόμενο βήμα είναι ακόμη πιο φιλόδοξο.
«Είναι ένα στοίχημα για το πανεπιστήμιο, να μπορέσουμε να πάμε στο επόμενο επίπεδο, ώστε ο κύβος εμβύθισης να επεκταθεί σε άλλους κλάδους και να αξιοποιηθεί όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικά στην εκπαίδευση και την έρευνα».
Το πρωτοποριακό εργαλείο που απέκτησε το ΑΠΘ κόστισε περίπου 800.000 ευρώ και το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης καλύφθηκε από το πρόγραμμα «Αριστεία» του υπουργείου Παιδείας, έπειτα από αίτηση που υπέβαλε το Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής του πανεπιστημίου. Ο Παναγιώτης Μπαμίδης κλείνει τη συζήτηση λέγοντας πως ένα τέτοιο εργαλείο, όπως ο κύβος του εργαστηρίου τους, δεν αποτελεί το μέλλον της εκπαίδευσης – είναι ήδη το παρόν.
«Η σημερινή γενιά του πανεπιστημίου μας γεννήθηκε και μεγάλωσε με αυτές τις τεχνολογίες. Δεν μπορείς να κάνεις πίσω, πρέπει να πηγαίνεις μπροστά. Και ο μόνος δρόμος προς αυτή την κατεύθυνση είναι να αξιοποιήσεις αυτές τις τεχνολογίες στην πράξη».
