Το Νεφέλωμα της Μέδουσας (IC 443)

ΤΙ ΒΛΕΠΟΥΜΕ: Το νεφέλωμα της Μέδουσας είναι ένα κατάλοιπο υπερκαινοφανούς αστέρα (supernova remnant) που βρίσκεται στον αστερισμό των Διδύμων, περίπου 5.000 έτη φωτός από τη Γη. Τέτοιες δομές δημιουργούνται όταν υπερμεγέθη άστρα εκρήγνυνται, απελευθερώνοντας τεράστιες ποσότητες αερίων που διαστέλλονται ταχύτατα. Υστερα από χιλιάδες χρόνια διαστολής, το νεφέλωμα έχει φτάσει τα 70 έτη φωτός σε διάμετρο, ενώ τα αέρια που το αποτελούν ιονίζονται και εκπέμπουν φως, που φτάνει σήμερα στα τηλεσκόπιά μας.

Τεχνική Ανάλυση (Η ταυτότητα της λήψης): Το συγκεκριμένο νεφέλωμα είναι σχεδόν αδύνατο να παρατηρηθεί με γυμνό μάτι λόγω της αμυδρότητάς του. Ωστόσο, με συνολική έκθεση πολλαπλών ωρών καθίσταται δυνατή η ανάδειξη των λεπτομερειών του. Για τη συγκεκριμένη λήψη χρησιμοποιήθηκαν στενοζωνικά φίλτρα (narrowband filters), τα οποία επιτρέπουν μόνο σε συγκεκριμένες συχνότητες φωτός να φτάσουν στον αισθητήρα της κάμερας. Οι συχνότητες αυτές συμπίπτουν με αυτές που εκπέμπουν τα ιονισμένα άτομα των νεφελωμάτων, με αποτέλεσμα να αυξάνουν την έντασή τους, καθώς και να αποκόπτουν μεγάλο μέρος της φωτορύπανσης που δυσχεραίνει την αστροφωτογράφιση από τα μεγάλα αστικά κέντρα. Κατά την ψηφιακή επεξεργασία οι λήψεις από κάθε φίλτρο συνδυάζονται σε μία εικόνα όπου το κάθε διαφορετικό χημικό στοιχείο αντικατοπτρίζεται από ένα διαφορετικό χρώμα.

Τεχνικά Χαρακτηριστικά:

• Τηλεσκόπιο: Askar FRA400
• Κάμερα: ZWO ASI2600MM
• Στήριξη/Βάση: iOptron HEM 27

Φίλτρα: Στενοζωνικά: Θείο-II, Υδρογόνο-α, Οξυγόνο-III, Ευρυζωνικά: Κόκκινο, Πράσινο, Μπλε

• Συνολικός Χρόνος Εκθεσης: 13,5 ώρες.
• Λογισμικό Επεξεργασίας: NINA, DeepSkyStacker, PixInsight, Affinity.

Ορισμένα βασικά στοιχεία για τον αστερισμό των Διδύμων:

Οπως μας λέει ο αστροφωτογράφος Δαυίδ Καμχής-Μπεζές, το νεφέλωμα της Μέδουσας είναι κατάλοιπο υπερκαινοφανούς αστέρα και βρίσκεται στον αστερισμό των Διδύμων, περίπου 5.000 έτη φωτός από τη Γη.

Εμείς να προσθέσουμε εδώ ότι ο αστερισμός των Διδύμων (Gemini) είναι ένας μεσαίου μεγέθους αστερισμός με πολλά άστρα που είναι ορατά με τηλεσκόπιο. Τα άστρα του μοιάζουν να σχηματίζουν δύο ανθρώπινες φιγούρες που κρατιούνται χέρι χέρι. Είναι ορατοί κυρίως από τα τέλη Δεκεμβρίου έως και τον Μάρτιο σχεδόν απ’ όλα τα κατοικήσιμα μέρη της Γης.

Ο συγκεκριμένος αστερισμός περιλαμβάνει δύο κύρια άστρα. Το ένα είναι ο Πολυδεύκης (β Διδύμων), άστρο πρώτου μεγέθους, το 17ο φωτεινότερο άστρο στον ουρανό και το πιο φωτεινό στον αστερισμό των Διδύμων. Το άλλο είναι ο Κάστωρ (α Διδύμων), το δεύτερο πιο φωτεινό άστρο στον αστερισμό των Διδύμων.

Μύθοι γύρω από τους Διδύμους και τη Μέδουσα

Οι δίδυμοι που απεικονίζονται στον ομώνυμο αστερισμό είναι ο Κάστωρ και ο Πολυδεύκης, γιοι της Λήδας, βασίλισσας της Σπάρτης. Ο Κάστωρ ήταν δυναμικός πολεμιστής και αναβάτης, ενώ ο Πολυδεύκης ταλαντούχος παλαιστής. Τα δίδυμα αδέλφια ήταν οι καλύτεροι φίλοι και ήρωες. Σάλπαραν μαζί με τον Ιάσωνα και το πλήρωμά του, τους Αργοναύτες, με το φημισμένο πλοίο, την Αργώ, προκειμένου να πάρουν πίσω το Χρυσόμαλλο Δέρας. Ο Κάστωρ και ο Πολυδεύκης διέθεταν ειδικές ναυτικές δυνάμεις που τους είχαν δοθεί από τον Ποσειδώνα, τον θεό της θάλασσας, μέσω των οποίων προστάτεψαν την Αργώ ασφαλή από πολλούς κινδύνους. Οταν πέθανε ο Κάστωρ, ο Δίας συμφώνησε να τον κάνει αθάνατο για να μην χωριστούν ποτέ με τον Πολυδεύκη και τους τοποθέτησε μαζί στον ουρανό. 

Οσον αφορά το Νεφέλωμα της Μέδουσας, αντλεί φυσικά την ονομασία της από το μυθικό τέρας, τη μέδουσα Γοργώ, το αποτρόπαιο βλέμμα της οποίας μετέτρεπε τους πάντες σε πέτρα. Την αποκεφάλισε, ως γνωστόν, ο Περσέας, κοιτώντας την αντανάκλασή της πάνω στην ασπίδα του. Το κομμένο κεφάλι της Μέδουσας διατηρούσε ωστόσο τις φοβερές ιδιότητές του και ο Περσέας το χρησιμοποίησε για να εξουδετερώσει, μεταξύ άλλων, και το θαλάσσιο τέρας που θα καταβρόχθιζε την Ανδρομέδα. Γενικά, η μορφή της Μέδουσας συνδυάζεται με τον καταχθόνιο κόσμο των νεκρών. Από αυτή την άποψη, παρουσιάζει ενδιαφέρον που υπάρχει νεφέλωμα με αυτή την ονομασία στον ουρανό. Παρ’ όλα αυτά, ακόμα και το νεφέλωμα αυτό είναι απομεινάρι ενός σούπερ-νόβα, ενός άστρου που πέθανε!

Η άχρηστη πληροφορία της ημέρας:

Ο αστέρας Αλγκόλ (β Περσέως) είναι ο δεύτερος πιο φωτεινός αστέρας στον αστερισμό του Περσέα, είναι όμως ο πιο γνωστός απ’ όλους. Η ονομασία του προέρχεται από την αραβική λέξη «δαίμονας» και συνήθως σηματοδοτεί την κεφαλή της Μέδουσας.

Τέλος, ένα απόσπασμα από το βιβλίο «Το βλέμμα του θανάτου. Μορφές ετερότητας στην αρχαία Ελλάδα» (μτφρ.: Γιάννης Παππάς, εκδ. Αλεξάνδρεια) του Γάλλου κλασικιστή Ζαν-Πιερ Βερνάν, εμπνευσμένο από τη μυθολογία της Μέδουσας.

«Στην ενδέκατη ραψωδία ο Οδυσσέας διηγείται την κάθοδό του στον Αδη. Το πλήθος των νεκρών μαζεύεται γύρω του με δαιμονισμένο θόρυβο (ηχή θεσπεσίη). ‘Κέρωσα από τον φόβο’, εξηγεί ο ήρωας, ‘μήπως μου στείλει η ευγενής Περσεφόνη από τα βάθη του Αδη το κεφάλι της Γοργώς, του φοβερού τέρατος’ (γοργείην κεφαλήν δεινοίο πελώρου). Αμέσως ο Οδυσσέας εγκαταλείπει τον Αδη. Ο κάτω κόσμος είναι η κατοικία της Γοργώς, που απαγορεύει την είσοδο σε οποιοδήποτε ζωντανό πλάσμα. Ο ρόλος της είναι εκ διαμέτρου αντίθετος προς αυτόν του Κέρβερου. Η Γοργώ εμποδίζει τους ζωντανούς να εισδύσουν στον κόσμο των νεκρών, ενώ ο Κέρβερος εμποδίζει τους νεκρούς να επιστρέψουν στον κόσμο των ζωντανών».