ΤΙ ΒΛΕΠΟΥΜΕ: Σε αυτή τη φωτογραφία του Βασίλη Κοντογιάννη, η Υπερσελήνη της 31ης Ιανουαρίου 2018 ανατέλλει πίσω από τον βράχο της Ακρόπολης. Πρόκειται φαινόμενο που συμβαίνει όταν η σελήνη βρίσκεται στο περίγειο, δηλαδή την κοντινότερη απόσταση στη γη. Μια Υπερσελήνη φαίνεται 14% μεγαλύτερη και 30% λαμπρότερη από μία πανσέληνο που συμβαίνει όταν το φεγγάρι είναι το απόγειο, δηλαδή την μακρινότερη απόσταση του από τη γη.
Η Υπερσελήνη της χρονιάς εκείνης, ήταν η 2η πανσέληνος του ίδιου μήνα και συνδυάστηκε με ολική έκλειψη σελήνης, φαινόμενο που είχε να παρατηρηθεί από το 1866, δηλαδή πριν 152 χρόνια.
Τεχνική Ανάλυση (Η ταυτότητα της λήψης)
Η συγκεκριμένη φωτογραφία χρησιμοποιεί το φαινόμενο της «Συμπίεσης Φακού» (lens compression), που κάνει τα αντικείμενα στο προσκήνιο και το φόντο να φαίνονται πιο κοντά από ότι είναι στην πραγματικότητα. Έτσι, το φεγγάρι φαίνεται πολύ κοντά στον Παρθενώνα κι μεγαλύτερο σε σχέση αυτόν. Πρόκειται για μία μονή λήψη με τηλεφακό και εστιακή απόσταση 300mm σε APS-C σώμα που δίνει πραγματική εστίαση 480mm.
Τεχνικά Χαρακτηριστικά
Φακός : Canon EF70-300mm f/4-5.6 IS USM
Κάμερα: Canon EOS 70D
Στήριξη/Βάση: Τρίποδο Benro MeFoto RoadTrip
Φίλτρα: –
Συνολικός Χρόνος Έκθεσης: 1/20 sec
Λογισμικό Επεξεργασίας: Lightroom / Photoshop
Ορισμένα βασικά στοιχεία για τη Σελήνη
Η Σελήνη είναι τέσσερις φορές πιο μικρή από τη Γη και εκατό φορές πιο ελαφριά. Εξαιτίας αυτού, η βαρύτητα κάνει τη Σελήνη να ταξιδεύει γύρω από τη Γη σαν δορυφόρος. Μάλιστα, η Σελήνη αποτελεί σταθεροποιητικό στοιχείο για τη Γη: δίχως αυτή, η Γη θα δεχόταν βαρυτικές επιδράσεις από τον Δία με πολύ άσχημες επιπτώσεις για τον πλανήτη μας.
Η Σελήνη είναι πολύ ελαφριά για να έχει ατμόσφαιρα γι’ αυτό και δεν προστατεύεται από τη βροχή των μετεωριτών που δέχεται, εξ ου και η επιφάνειά της καλύπτεται από κρατήρες.
Οι επιστήμονες ακόμα συζητούν για την προέλευση της Σελήνης. Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι γεννήθηκε όταν 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια πριν μια πολύ νέα Γη χτυπήθηκε από αντικείμενο στο μέγεθος του Άρη που λεγόταν Θεία. Αυτή η σύγκρουση εκτόξευσε μυριάδες αδέσποτα πετρώματα να αιωρούνται γύρω από τη Γη κάποιο από τα οποία τελικώς παρέμεινε δέσμιο εξαιτίας της βαρύτητας δημιουργώντας τη Σελήνη.
Η Σελήνη πάντοτε συνάρπαζε τον άνθρωπο πάνω στη Γη αλλά μόλις το 1969 οι άνθρωποι κατέκτησαν την τεχνολογία ώστε να αφήσουν τη Γη και να διασχίσουν τα 484.400 χλμ. ως εκεί.
Ο Νιλ Άρμοστρονγκ, ο Μάικλ Κόλινς και ο Μπαζ Όλντριν ήταν οι αστροναύτες της αποστολής Απόλλων 11 που ταξίδεψαν ως τη Σελήνη και επέστρεψαν με ασφάλεια πίσω στη Γη. Ο Νιλ Άρμοστρονγκ και ο Μπαζ Όλντριν ήταν οι πρώτοι δύο άνθρωποι που πάτησαν στη Σελήνη.
Από τα τρία μέλη της αποστολής μονάχα ο Ολντριν είναι ακόμα στη ζωή. Πριν λίγα χρόνια, σε μια συνέντευξή του, ο Όλντριν, ο δεύτερος άνθρωπος που πάτησε στο φεγγάρι, δήλωσε ότι η μανιοκαταθλιπτική μητέρα του αυτοκτόνησε με βαρβιτουρικά το 1968, ένα μόλις χρόνο πριν από την προσσελήνωση. Και ο ίδιος ο Όλντριν βυθίστηκε στην κατάθλιψη μετά την αποστολή στη Σελήνη. Ήταν 39 ετών όταν πήγε στο φεγγάρι κι ένιωσε ότι μετά από αυτό το κατόρθωμα δεν είχε τίποτε άλλο να κάνει στη ζωή του. Κατάφερε όμως να ξεπεράσει τα προβλήματά του και τα παιδιά του τον θαυμάζουν πολύ περισσότερο για το σθένος που είχε να μιλήσει δημόσια, αυτός, ένας «εθνικός ήρωας», για την κατάθλιψή του παρά για τα επιτεύγματά του στο Διάστημα.
Το 1969, όταν ο Όλντριν πάτησε στην επιφάνεια της Σελήνης, αναφώνησε: «Φανταστική θέα!». Δίπλα του ο Άρμστρονγκ τον ρώτησε: «Δεν είναι μεγαλειώδης;» Και ο Όλντριν απάντησε: «Μια μεγαλειώδης ερημιά» (Magnificent desolation). Η φράση πέρασε στην Ιστορία. Όταν πολλά χρόνια μετά ρωτήθηκε αν είχε προετοιμάσει τη φράση, κούνησε το κεφάλι του αρνητικά. «Απλώς ο Νιλ έβρισκε τη Σελήνη όμορφη. Εγώ, πάλι, όχι».
Έξι αποστολές Απόλλων προσεληνώθηκαν από το 1969 έως το 1972 και 12 συνολικά άνθρωποι περπάτησαν στην επιφάνεια του φεγγαριού. Το 2026 αναμένεται η NASA να επιστρέψει στο φεγγάρι με τις αποστολές Άρτεμις. Την 1η Απριλίου αναμένεται να ξεκινήσει η αποστολή Άρτεμις ΙΙ για ένα ταξίδι δέκα ημερών με στόχο μια περιστροφή γύρω από το φεγγάρι. Το ίδιο θα συμβεί αργότερα με την αποστολή Άρτεμις ΙΙΙ, ενώ η Αρτεμις IV θα πραγματοποιήσει την πολυαναμενόμενη έπειτα από μισό και πλέον αιώνα προσελήνωση. Υπολογίζεται αυτά να έχουν συμβεί μέσα στα επόμενα δύο με τρία χρόνια, εφόσον όλα πάνε καλά.
Τα πληρώματα των αποστολών Απόλλων ήταν τριμελή και αποτελούνταν από άνδρες. Με το Άρτεμις ΙΙ το πλήρωμα θα είναι τετραμελές και θα περιλαμβάνει και μία γυναίκα, την Χριστίνα Κουκ. Το πλήρωμα του Άρτεμις ΙΙ θα έχει και άλλες πρωτιές: ο Βίκτορ Γκλόβερ θα γίνει ο πρώτος Αφροαμερικανός που θα ξεφύγει από την τροχιά της Γης και θα ταξιδέψει έως τη Σελήνη, ενώ και ο Καναδός Τζέρεμι Χάνσεν αναμένεται να είναι ο πρώτος μη Αμερικανός που θα πετύχει κάτι τέτοιο. Το πλήρωμα συμπληρώνει ο κυβερνήτης Ριντ Ουάσμαν.
Μύθοι γύρω από τη Σελήνη
Σύμφωνα με τη «Θεογονία» του Ησιόδου, η Σελήνη ήταν κόρη του Υπερίωνα και της Θείας και αδελφή της Ηούς (Αυγής), και του Ηλίου. Ταυτισμένη με τη βαθύτερη ουσία της θηλυκότητας (ενάντια, μάλιστα, στα σχήματα της πατριαρχίας), το πέρασμα του χρόνου αλλά και με τη δημιουργικότητα, αφού λατρεύτηκε από ποιητές και συγγραφείς (από τον Όμηρο και τη Σαπφώ έως τον Νοβάλις και τον Ιούλιο Βερν), τους μουσικούς (από Χάιντν που έγραψε ολόκληρη όπερα για ένα ταξίδι στο φεγγάρι έως τον Μπετόβεν αλλά και την τζαζ της Μπίλι Χόλιντεϊ, τον Έλβις Πρίσλεϊ και τον Στινγκκαι τους καλλιτέχνες γενικά. Κατά τον Πλάτωνα, η Σελήνη είναι ο τόπος όπου εξαγνίζονται οι ψυχές μετά το θάνατο, προτού επιστρέψουν ξανά στη Γη για μια νέα ζωή.
Η άχρηστη πληροφορία της ημέρας
Έχει αποδειχθεί ότι πολλοί οργανισμοί πάνω στη Γη –κοράλλια, αχινοί, δέντρα και φύτρες από φασόλια- έχουν ένα εσωτερικό σεληνιακό ρολόι. Γενετικά μιλώντας, τα κύτταρά μας έμαθαν να αντιλαμβάνονται το χρόνο από τη Σελήνη και τις παλλίροιες που προκαλεί στους ωκεανούς της Γης.
Τέλος, ένα ποίημα εμπνευσμένο από το φεγγάρι
Δε σκέφτηκες ότι μια νύχτα κρυφά
Στις μύτες των ποδιών μου
Πήρα όλα τα οστά μας
Και τα βούτηξα –ας μην το μάθουν σε παρακαλώ
Στο φεγγάρι
Τώρα ας τραγουδήσουμε το φεγγάρι
Κανείς δε θα μας πει ότι το περιέχουμε σαν έμβρυο
Η γνωστή ιστορία ότι τα έμβρυα μεγαλώνουν
Και στο τέλος αποχωρίζονται απ’ τις μητέρες τους
Θα επαναληφθεί κι εδώ
Και τότε μ’ έκπληξη οι συγγενείς οι φίλοι κι εμείς οι ίδιοι ακόμα
Θα πηγαίνουμε το φεγγάρι περίπατο
Θα το τραγουδάμε και θα μας τραγουδάει
Θα το ’χουμε στα χέρια μας
Στο μυαλό μας στη συνήθεια να ξυπνάμε πρωί
Δεν γίνεται λόγος για τη σκέψη
Αυτή ανέκαθεν είναι το φεγγάρι
Και κάτι άλλο
Αν σε ρωτήσουν να τους πεις το μυστικό
Πες τους ένα ψέμα:
Υπάρχει ένα και μοναδικό φεγγάρι
Αυτό που είναι στον ουρανό.
Δ.Π. Παπαδίτσας (1922-1987), Το φεγγάρι
To kathimerini.gr προσκαλεί Ελληνες ερασιτέχνες αστροφωτογράφους να στείλουν δείγματα της εργασίας τους στο μέιλ: [email protected].
