Στο στούντιο C του Ραδιομεγάρου, οι μουσικοί της Εθνικής Συμφωνικής Ορχήστρας της ΕΡΤ, φτάνουν στο τέλος της πρόβας. Βρισκόμαστε πολύ κοντά στα Χριστούγεννα και η ατμόσφαιρα σε αυτό το θρυλικό στούντιο θυμίζει κάτι από Βιέννη. Δεν είναι μόνο οι γιορτινές νότες του Στράους που έχουν πάρει τη θέση τους στα αναλόγια, είναι και η όλη χαρά της γιορτής που απλώνεται στον χώρο, καθώς η Ορχήστρα προετοιμάζεται για την πιο εμβληματική συναυλία της χρονιάς. Βιολιά, φλάουτα, τρομπέτες και κόντρα μπάσα παίζουν στον ρυθμό που δίνει ο μαέστρος και όλα δείχνουν πως η ορχήστρα είναι πανέτοιμη να βγει στη σκηνή.
«Είναι μια συναυλία που ο κόσμος κάθε χρόνο την περιμένει με πολλή χαρά. Το βλέπουμε στα πρόσωπά τους, αλλά και στις γεμάτες αίθουσες», λέει στην «Κ» λίγη ώρα μετά το τέλος της πρόβας, ο Μιχάλης Οικονόμου, που θυμάται και ο ίδιος ως παιδί να παρακολουθεί με ενθουσιασμό από την οθόνη τη μεγαλοπρεπή χριστουγεννιάτικη συναυλία της ΕΡΤ.
Τα τελευταία τρία χρόνια έχει την ευθύνη του μουσικού διευθυντή της Ορχήστρας. Ωστόσο, από πολύ νωρίς έχει υπάρξει και ο ίδιος μέρος της ιστορίας της, είτε ως νεαρός ακόμη βιολονίστας είτε ως προσκεκλημένος μαέστρος στα χρόνια που ακολούθησαν.
Με όλους τους μουσικούς, μεγαλώσαμε μαζί. Bγήκαμε μαζί στην πιάτσα και είδαμε αυτήν την Ορχήστρα να χτίζεται κομμάτι κομμάτι.
«Τη δεκαετία του ’90 καθόμουν κι εγώ σε αυτά τα αναλόγια και έπαιζα βιολί, ενώ ως μαθητής είχα διευθύνει την ορχήστρα σε μία παράσταση στη Βοστώνη. Με όλους τους μουσικούς μεγαλώσαμε μαζί. Bγήκαμε μαζί στην πιάτσα και είδαμε αυτή την Ορχήστρα να χτίζεται κομμάτι κομμάτι», σημειώνει ο κ. Οικονόμου τονίζοντας ότι, 87 χρόνια μετά την ίδρυσή της, η Συμφωνική της ΕΡΤ –μία από τις ελάχιστες ορχήστρες αυτού του επιπέδου στη χώρα– έχει δημιουργήσει μια σύγχρονη καλλιτεχνική ταυτότητα.
«4 λεπτά και 33 δευτερόλεπτα σιωπής»
«Μας ενδιαφέρει, εκτός από το κλασικό ρεπερτόριο, να παίζουμε ελληνικά έργα αλλά και μοντέρνα μουσική. Για παράδειγμα έχουμε παίξει τα «4 λεπτά και 33 δευτερόλεπτα σιωπής» του Τζον Κέιτζ, έργο που –από όσο γνωρίζω– δεν είχε παιχτεί ποτέ ξανά στην Ελλάδα. Δεν είναι εύκολο να πεις στον θεατή ότι θα πληρώσει εισιτήριο για να μπει σε μια αίθουσα συναυλιών όπου θα κάθεται ακίνητος και δεν θα ακούει τίποτα. Εμείς το κάναμε», λέει ο μαέστρος καθώς εξηγεί τη σύγχρονη φιλοσοφία της Ορχήστρας.
Τα Χριστούγεννα, ωστόσο, το κλασικό ρεπερτόριο επιστρέφει στα αναλόγια. Οι νότες γίνονται πιο φωτεινές μέσα από τις πόλκες και τα βαλς του Στράους και ο ενθουσιασμός μεταδίδεται από τη σκηνή στους θεατές και αντίστροφα.
«Τη νιώθουμε αυτή την ωραία ενέργεια από τους ανθρώπους που μας παρακολουθούν και τους την επιστρέφουμε», λέει η Γεωργία Τσολάκη, που η θέση της είναι στα πρώτα βιολιά της Ορχήστρας. Η ίδια ξεχωρίζει κάθε χρόνο μια στιγμή.
«Με το που ακούγεται το “Ραντέτσκι Μαρς” του Γιόχαν Στράους, όλοι από κάτω αρχίζουν –αυθόρμητα– να χειροκροτούν ρυθμικά. Στα 20 χρόνια που συμμετέχω στην Ορχήστρα δεν έχει υπάρξει μία φορά που να μην έχει συμβεί αυτό – πάντα με τον ίδιο ενθουσιασμό», περιγράφει η ίδια.
Για τη Νάσια Πρασίδη, επίσης στα πρώτα βιολιά, στιγμές όπως το παρατεταμένο χειροκρότημα στη σκηνή του Ηρωδείου με τον Αντρέα Μποτσέλι μένουν βαθιά χαραγμένες στη μνήμη. Ωστόσο, οι συναυλίες την περίοδο των Χριστουγέννων αναδεικνύουν για την ίδια κάτι ακόμη πιο σπουδαίο.
«Αυτές τις ημέρες, νιώθουμε ότι η μουσική βγαίνει μέσα από την ψυχή μας και μοιράζουμε απλόχερα χαρά στον κόσμο. Στις εορταστικές συναυλίες έρχεται να μας δει και η οικογένειά μας και αυτό μας κάνει να συγκινούμαστε ακόμη περισσότερο. Εχουμε μαζί τις δύο οικογένειές μας, αυτήν που βρίσκουμε σπίτι και αυτήν που είναι πάνω στη σκηνή».
Με άρωμα Χριστουγέννων
Οι μέρες αυτές φέρνουν για καθέναν από τα μέλη της Ορχήστρας διαφορετικές αναμνήσεις. Συνήθως ευχάριστες. Για τον βιολονίστα κι έφορο της Ορχήστρας Νίκο Ζαγουράκη, που μετρά 29 χρόνια στην ίδια μουσική ομάδα της ΕΡΤ, η ανάμνηση αυτή είναι τα Χριστούγεννα του 2007, όταν για πρώτη φορά είδε τη μεγάλη σκηνή του Μεγάρου Μουσικής να τους υποδέχεται αλλιώς.
«Ηταν η εποχή που η Ορχήστρα περνούσε σε νέα φάση και η χριστουγεννιάτικη συναυλία μας αναβαθμιζόταν και ως τηλεοπτικό προϊόν. Θυμάμαι ότι είχαμε πάει για να κάνουμε τη γενική πρόβα και ξαφνικά αντικρίσαμε μία πολύ εντυπωσιακή σκηνή, ντυμένη με μπλε βελούδινη κουρτίνα. Από πάνω τα φώτα έπεφταν τόσο έντονα, που ήταν σαν να βρισκόμασταν σε ένα πολύ μεγάλο τηλεοπτικό στούντιο», περιγράφει ο ίδιος.
Ηταν 95 ετών και ήταν η τελευταία του συναυλία. Η ατμόσφαιρα ήταν συγκλονιστική και ο ίδιος είχε σταθεί πάνω στη σκηνή τρομερά συγκινημένος.
Ο Γιώργος Λαλιώτης, από τους παλαιότερους μουσικούς της σημερινής Ορχήστρας και πρόεδρος της καλλιτεχνικής επιτροπής, ανατρέχει σε μια αξέχαστη χριστουγεννιάτικη γιορτή με μαέστρο τον Οδυσσέα Δημητριάδη.
«Είχαμε την τύχη να μας διευθύνει εκείνος στην εορταστική εκδήλωση του Κολλεγίου Αθηνών, το 2004. Ηταν 95 ετών και ήταν η τελευταία του συναυλία. Η ατμόσφαιρα ήταν συγκλονιστική και ο ίδιος είχε σταθεί πάνω στη σκηνή τρομερά συγκινημένος», θυμάται ο Γ. Λαλιώτης.
Τα Χριστούγεννα –λένε οι άνθρωποι της Ορχήστρας– το πρόγραμμα είναι πιο ζεστό, πιο επιδραστικό, πιο χαρούμενο. Ο Αναστάσιος Γρατσίας φαντάζεται ότι αυτές τις ημέρες αποκτά έναν διαφορετικό ρόλο από αυτόν του μουσικού.
«Αισθάνομαι σαν παππούς που αφηγείται στους νεότερους μουσικές ιστορίες από όλη την Ευρώπη. Νιώθω ότι ταξιδεύω κι εγώ εκεί και μαζί μου παρασύρω όσους έχουν έρθει να ακούσουν τη μουσική μας», λέει και προσθέτει: «Ζούμε στην εποχή της τεχνολογίας, ωστόσο εμείς προσπαθούμε να κρατήσουμε το κοινό με τον παραδοσιακό τρόπο ακροάματος: χωρίς μικρόφωνα, χωρίς τεχνάσματα, μόνο με φυσικούς ήχους».
Διάσημες υπογραφές
Η Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ ιδρύθηκε το 1938 και μέσα στις δεκαετίες έχει παρουσιάσει έργα μεγάλων Ελλήνων και ξένων συνθετών σε ηχογραφήσεις, ζωντανές μεταδόσεις, αλλά και συναυλίες στην Ελλάδα και τον κόσμο. Με την Ορχήστρα έχουν συμπράξει σπουδαία ονόματα της μουσικής σκηνής όπως ο Χοσέ Καρρέρας, η Μονσεράτ Καμπαγιέ, ο Πλαθίντο Ντομίνγκο, η Αγνή Μπάλτσα, ο Αντρέα Μποτσέλι και ο Ρολάντο Βιγιασόν, ενώ την έχουν διευθύνει διάσημοι προσκεκλημένοι μαέστροι όπως ο Δημήτρης Μητρόπουλος, ο Μιλτιάδης Καρύδης και ο Οδυσσέας Δημητριάδης. Τα μέλη της –περίπου 70 στον αριθμό σήμερα– μεγάλωσαν μαζί και, όπως όλες οι οικογένειες, έχουν ζήσει τις τελευταίες δεκαετίες όχι μόνο φωτεινές, αλλά και δύσκολες στιγμές.
«Εχουμε χάσει συναδέλφους, και αυτό είναι κάτι που δεν μπορείς να ξεπεράσεις. Για εμένα ήταν μεγάλο σοκ όταν έφυγε από τη ζωή μία από τις καλύτερες μουσικούς της ορχήστρας. Ηταν σαν να έχασα μια συμμαθήτριά μου. Ακόμη μπαίνω στο στούντιο και κοιτάζω το διπλανό αναλόγιο, περιμένοντας ότι θα εμφανιστεί. Για εμένα, βέβαια, δεν έχει φύγει, θα είναι σαν να βρίσκεται πάντα εδώ», λέει συγκινημένος στην «Κ» ο Φίλιππας Επαμεινώνδας, εξάρχων στο κονσερτίνο της Εθνικής Συμφωνικής, ο οποίος υπηρετεί εδώ και 34 χρόνια την Ορχήστρα.
Μία εξίσου δύσκολη στιγμή που έχει «γραφτεί» στην ιστορία της Ορχήστρας θυμάται και ο Νίκος Ζαγουράκης.
«Στις πρώτες μου ημέρες στην Ορχήστρα, νεαρός τότε ακόμη, είδα τον Μιλτιάδη Καρύδη να καταρρέει μέσα σε αυτό το στούντιο. Για όσους βρισκόμασταν εκεί ήταν σοκαριστικό. Λίγες ημέρες αργότερα έφυγε από τη ζωή», περιγράφει.
Οταν έκλεισε η Ορχήστρα
Για τη Γεωργία Τσολάκη, μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες στην ιστορία της Ορχήστρας παραμένει το «μαύρο» της ΕΡΤ, το 2013. Θυμάται κάθε λεπτομέρεια από εκείνη την ημέρα, αλλά και όλες τις επόμενες.
«Το πρωί είχαμε έρθει κανονικά για την πρόβα μας και το απόγευμα, επιστρέφοντας εδώ, μάθαμε ότι η ΕΡΤ είχε κλείσει. Εμείς συνεχίσαμε να συναντιόμαστε κάθε απόγευμα στο στούντιο και να παίζουμε σαν να μην είχε αλλάξει τίποτα – άλλωστε τη μουσική δεν μπορεί κανείς να τη φιμώσει. Αυτό που θα θυμάμαι πάντα με συγκίνηση είναι ότι σε εκείνη την τρομερά δύσκολη στιγμή, δεχθήκαμε τη μεγάλη αγάπη του κόσμου που ερχόταν καθημερινά για να μας συμπαρασταθεί. Ηταν κάτι που μας ένωσε όλους».
Σε εκείνη την τρομερά δύσκολη στιγμή, δεχθήκαμε τη μεγάλη αγάπη του κόσμου που ερχόταν καθημερινά για να μας συμπαρασταθεί. Ηταν κάτι που μας ένωσε όλους.
«Η Ελλάδα έχει όλες κι όλες έξι – επτά ορχήστρες σε αυτό το επαγγελματικό επίπεδο. Οταν κλείνεις με έναν διακόπτη την Εθνική Συμφωνική, την Ορχήστρα Σύγχρονης Μουσικής και την καλύτερη χορωδία της χώρας, κάνεις κάτι βάρβαρο. Αυτή είναι μια ιστορία που πάντα θα μας πονάει», σημειώνει ο σημερινός μαέστρος Μιχάλης Οικονόμου, τονίζοντας τη σημασία του Studio C, όχι μόνο για την ιστορία που κουβαλάει, αλλά και για τα όσα εκτυλίχθηκαν σε αυτόν τον χώρο, το καλοκαίρι του 2013.
Σκυτάλη
Από τότε, η μνήμη της Ορχήστρας δεν στέκεται στο παρελθόν, αλλά επιστρέφει στο σήμερα, μέσα από πρόβες, αφηγήσεις και αρχειακό υλικό. Ο Νίκος Ζαγουράκης, κατά καιρούς, ανατρέχει σε παλαιότερα βίντεο και σταματά σε πρόσωπα που δεν βρίσκονται πια στο στούντιο. Τον ρωτάμε αν νιώθει ότι ο ίδιος κουβαλά την ιστορία της Ορχήστρας κάθε φορά που ανεβαίνει στη σκηνή.
«Εγώ το βλέπω σαν μια σκυτάλη. Οπωσδήποτε υπάρχει το παρελθόν με όλα τα μεγάλα ονόματα που έχουν περάσει, αλλά υπάρχει και το παρόν, και ένα ακόμη πιο δημιουργικό μέλλον. Είμαστε ένα καλλιτεχνικό σύνολο που θέλει να πηγαίνει μπροστά, να εξελίσσεται και να δημιουργεί το δικό του “brand name”».
