Τα ρουμπίνια που βρίσκονται ριζωμένα σ’ ένα μηχανισμό ρολογιού τραβούν αμέσως το βλέμμα. Οι μικρές κόκκινες κουκκίδες που ξεχωρίζουν ανάμεσα σε γρανάζια και γέφυρες μοιάζουν με στολίδια. Κι όμως, η ύπαρξή τους είναι καθαρά τεχνική: χωρίς αυτά, οι άξονες θα φθείρονταν, η ενέργεια θα μειωνόταν, η ακρίβεια θα χανόταν. Την ίδια στιγμή, βέβαια, που εκτελούν απλώς σωστά τη δουλειά τους, τα ρουμπίνια καταφέρνουν κάτι ακόμη: να κάνουν τον μηχανισμό ομορφότερο. Εκεί όπου το κόκκινο συναντά το ατσάλι και τον χρυσό, η μηχανική αποκτά ξαφνικά χρώμα, βάθος και ψυχή.
Η παρουσία τους στην ωρολογοποιία ξεκινά τον 18ο αιώνα, όταν για πρώτη φορά τεχνίτες χρησιμοποίησαν φυσικούς πολύτιμους λίθους ως ρουλεμάν για να μειώσουν την τριβή. Το 1902 όμως, ο Γάλλος χημικός Auguste Verneuil έφερε την επανάσταση: δημιούργησε το πρώτο συνθετικό ρουμπίνι. Η μέθοδός του, γνωστή ως Verneuil Flame Fusion Process, παραμένει ως σήμερα η βάση της παραγωγής. Η διαδικασία θυμίζει τελετουργία. Λεπτότατη σκόνη από καθαρό οξείδιο του αργιλίου αναμειγνύεται με ίχνη οξειδίου του χρωμίου που της δίνει το χαρακτηριστικό ρουμπινί χρώμα. Μπαίνει σε ένα καυστήρα, όπου η θερμοκρασία φτάνει τους 2.000 °C. Καθώς λιώνει, οι σταγόνες στερεοποιούνται επάνω σε μια ράβδο και σχηματίζουν ένα μικρό κρύσταλλο. Αυτός ψύχεται αργά, κόβεται σε λεπτές φέτες και λειαίνεται. Έτσι προκύπτουν οι μικροί δίσκοι ή κύλινδροι που θα τοποθετηθούν στον μηχανισμό. Το αποτέλεσμα έχει σκληρότητα 9 στην κλίμακα Mohs, θερμική σταθερότητα, μηδενική απορρόφηση και απόλυτη ομοιομορφία — είναι δηλαδή ιδανικό για μηχανική χρήση.
Σ’ έναν αυτόματο μηχανισμό, τα ρουμπίνια λειτουργούν αντί λιπαντικού, αφού η λεία, μη πορώδης επιφάνειά τους μειώνει σημαντικά την ανάγκη για λίπανση.
Σ’ έναν αυτόματο μηχανισμό, τα ρουμπίνια λειτουργούν αντί λιπαντικού, αφού η λεία, μη πορώδης επιφάνειά τους μειώνει σημαντικά την ανάγκη για λίπανση. Η παρουσία τους εμποδίζει τη συσσώρευση ακαθαρσιών και την αλλοίωση των λαδιών του ρολογιού με την πάροδο του χρόνου. Τοποθετούνται στα σημεία όπου μεταδίδεται η κίνηση ή η ενέργεια: Στους άξονες των τροχών ώστε να μειώνεται η τριβή. Στην άγκυρα του συστήματος διαφυγής όπου έρχονται σε επαφή με τον τροχό διαφυγής, εξασφαλίζοντας σταθερή παλμική απελευθέρωση ενέργειας. Στο μπαλανσιέ, συνήθως σε συνδυασμό με κάποιο αντικραδασμικό σύστημα, για να απορροφούν τα χτυπήματα. Στο βαρελάκι όπου το ελατήριο κουρδίσματος μεταδίδει ροπή. Και, σε πιο σύνθετους μηχανισμούς, στα συστήματα χρονογράφου ή στα minute repeaters, εκεί όπου η ακρίβεια της περιστροφής είναι κρίσιμη. Η σωστή τοποθέτηση και η λίπανση κάθε ενός από αυτά απαιτεί δουλειά χειρουργικής ακρίβειας: ένα ρουμπίνι στραμμένο λάθος κατά μία μοίρα μπορεί να αλλάξει τη ροπή ολόκληρου του συστήματος.
Κι αν κάποτε αυτοί οι μυστικοί φύλακες της ακρίβειας ήταν κρυμμένοι κάτω από το καπάκι της κάσας, στα σημερινά ρολόγια έχουν βγει μπροστά και παίζουν μια σειρά από ρόλους. Στο φινίρισμα των μηχανισμών της Grand Seiko, συχνά βλέπουμε μοτίβα που θυμίζουν άνθη ή φυσικά τοπία -με τα κόκκινα πετραδάκια να χρησιμοποιούνται μαεστρικά στη σύνθεση. Στο Speake-Marin One & Two Openworked Tourbillon είναι οι τέσσερις πυλώνες πάνω στους οποίους χτίζεται συμμετρικά όλη η αισθητική του καντράν. O Calibre 2757 S της Vacheron Constantin, που χρησιμοποιείται στο Les Cabinotiers Temporis Duo Grand Complication Openface αναδεικνύεται από το skeleton καντράν και την ανοιχτή πλάτη της κάσας και εντυπωσιάζει με τον αριθμό των κόκκινων κουκίδων του…
Ενώ τα ρολόγια του παρελθόντος περιείχαν ελάχιστα ρουμπίνια, τα σύγχρονα μοντέλα φιλοξενούν συνήθως από 15 έως 30, τοποθετημένα στρατηγικά στα κρίσιμα σημεία τριβής ενός μηχανισμού, ενώ σε πιο περίπλοκους μηχανισμούς ο αριθμός αυτός αυξάνεται σημαντικά. Στο Berkley Grande Complication της Vacheron Constantin, για παράδειγμα, ο αριθμός ανεβαίνει συνολικά στα 245. Όπως καταλαβαίνει κανείς, για ένα τέτοιο μηχανισμό, η ανάδειξή τους είναι ο πιο εύκολος τρόπος για να γίνει σαφές το πόσες ώρες δουλειάς χρειάστηκαν για την ολοκλήρωσή του. Κι αν η Vacheron Constantin δίνει τεράστια σημασία στο φινίρισμα -κι άρα, άλλα, πιο σημαντικά στοιχεία θα αναδειχθούν περισσότερο από τις κόκκινες πέτρες-, για έναν Οίκο με πιο προσιτά μοντέλα, η παρουσία τους λέει χωρίς πολλά λόγια ότι το ρολόι είναι ζωντανό και πως η μηχανική του δεν είναι απλή ή ρομποτική, αλλά σύνθετη και χειροποίητη. Γι’ αυτό και τα βλέπουμε όλο και πιο συχνά να έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο στο design νέων μοντέλων.
