Για τη Swatch τα αρχικά AI σημαίνουν Artistic Intelligence. Τουλάχιστον όσον αφορά στο AI-DADA. Το δεύτερο συνθετικό του ονόματος παραπέμπει στον ντανταϊσμό και ο Δημιουργικός Διευθυντής της μάρκας, Κάρλο Τζορντανέτι, εξηγεί τη σύνδεση: «Το κίνημα Νταντά έχει ελβετικό διαβατήριο, αφού γεννήθηκε στη Ζυρίχη. Αντικατοπτρίζει τέλεια τη Swatch, γιατί αφορά την ανατροπή των κανόνων με μια παιχνιδιάρικη διάθεση».
Βρεθήκαμε στο Παρίσι, στη γκαλερί της Swatch όπου εκτίθενται οι καλλιτεχνικές της συνεργασίες, για το πανευρωπαϊκό λανσάρισμα της υπηρεσίας (διαθέσιμη πλέον στο swatch.com) και είδαμε πρώτοι την εντολή μας να μετατρέπεται σε ένα μοναδικό σχέδιο, στο μικρό «εργαστήρι» με tablets που στήθηκε εκεί. Η διαδικασία είναι απλή: ένα prompt 300 χαρακτήρων και τρεις απόπειρες τη μέρα. Αν μας αρέσει το αποτέλεσμα, παραγγέλνουμε το ρολόι, το οποίο φέρει το σύμβολο 1/1 στο καπάκι. Η τιμή παραμένει προσιτή -200€, παρά την πλήρη εξατομίκευση-, ενώ η εικόνα του «κλειδώνει» και δεν επαναλαμβάνεται ποτέ. Ακόμη κι αν κάποιος δώσει την ίδια ακριβώς εντολή, το αποτέλεσμα θα είναι διαφορετικό.
Παρά την επαναστατική φύση του ντανταϊσμού, το AI-DADA λειτουργεί με κανόνες. Το copyright παραμένει στη Swatch, διασφαλίζοντας ότι το ρολόι διατηρεί τον χαρακτήρα της μάρκας. Εκεί η «Καλλιτεχνική» Νοημοσύνη υπερισχύει της Τεχνητής, αφού το μοντέλο AI αντλεί έμπνευση κυρίως από τα χιλιάδες σχέδια της 40ετούς ιστορίας της Swatch. Οι πιθανοί συνδυασμοί φτάνουν τα 729 δισεκατομμύρια, αλλά το αποτέλεσμα παραμένει οικείο. Όσο γκροτέσκο ή βαρετό κι αν προσπαθήσουμε να το κάνουμε, θα αποτύχουμε, ενώ ειδικά φίλτρα εμποδίζουν τη χρήση εμπορικών σημάτων ή ονομάτων διασημοτήτων.
Στα 40+ χρόνια της, η Swatch πρωτοπορεί σταθερά: από το «Second Watch» του ’83 και τις καλλιτεχνικές της συνεργασίες, μέχρι τον προσιτό αυτόματο μηχανισμό Sistem51 και τα βιοκεραμικά υλικά. Η ένταξη της τεχνητής νοημοσύνης μέσω του AI-DADA υπόσχεται τώρα απόλυτη εξατομίκευση. Μπορεί η υπηρεσία να διατίθεται μόνο για το μοντέλο New Gent αλλά όχι ακόμα για το (πιο πολύπλοκο στην κατασκευή) Moonswatch, αλλά η αρχή έγινε. Σύμφωνα με τον Κάρλο Τζορντανέτι, πρόκειται για μια δημιουργική άσκηση που κινητοποιεί και εσωτερικά την εταιρεία για να σκεφτεί ακόμη πιο καινοτόμες ιδέες για το μέλλον. Ένας ΑΙ «επιταχυντής» σαν λέμε…
Κύριε Τζορντανέτι, γιατί ονομάσατε την πλατφόρμα AI-DADA; Υπάρχει κάποια σύνδεση με το κίνημα του Ντανταϊσμού;
Ναι, υπάρχει μεγάλη σύνδεση. Πρώτα απ’ όλα, ο Ντανταϊσμός γεννήθηκε στην Ελβετία. Το κίνημα Νταντά έχει «ελβετικό διαβατήριο», ας το πούμε έτσι. Γεννήθηκε στη Ζυρίχη, στο Cabaret Voltaire. Έχουμε ήδη μια σχέση με το Cabaret Voltaire, γιατί το 2006 κάναμε ένα κοινό έργο μαζί τους. Ανάμεσα στα πολλά καλλιτεχνικά κινήματα που έγραψαν ιστορία, αυτό που αντανακλά πραγματικά το πνεύμα της Swatch είναι το Νταντά. Πρόκειται για την ανατροπή, την αμφισβήτηση των κανόνων, την αντίσταση στο κατεστημένο και την ελευθερία της έκφρασης, ενώ εμπεριέχει και μια παιχνιδιάρικη διάθεση.
Οπότε ήταν μια φυσική σύνδεση;
Πιστεύω ότι η Swatch είναι ένα πολύ «ποπ» αντικείμενο, αλλά όχι ένα αντικείμενο «pop art». Έχει το πνεύμα της ποπ ως δημοφιλής, προσιτή και κομμάτι της καθημερινότητας. Αλλά οι γλώσσες που χρησιμοποιήσαμε όλα αυτά τα χρόνια δεν ανήκουν απαραίτητα στην pop art. Το πνεύμα της μάρκας ανήκει σε έναν τρόπο θέασης των πραγμάτων που είναι πιο πολύ Νταντά.
Η βάση αυτού που ονομάζουμε «Dada-base» είναι ο κόσμος της Swatch: τα σχέδια των ρολογιών μας, οι συσκευασίες, οι ιδέες επικοινωνίας, έργα τέχνης από καλλιτέχνες που έχουν συνεργαστεί μαζί μας
Δεν φοβάστε ότι η σύνδεση με το Νταντά θα μπερδέψει τον κόσμο;
Όχι. Ανακαλύπτουμε ότι πολλοί άνθρωποι δεν γνωρίζουν πραγματικά για το Νταντά, αλλά είναι ένα ωραίο όνομα, όπως το «Lady Gaga» για παράδειγμα. Αν το ψάξεις λίγο, τότε το καταλαβαίνεις. Η βάση αυτού που ονομάζουμε «Dada-base» είναι ο κόσμος της Swatch: τα σχέδια των ρολογιών μας, οι συσκευασίες, οι ιδέες επικοινωνίας, έργα τέχνης από καλλιτέχνες που έχουν συνεργαστεί μαζί μας ή φιλοξενούνται στο residency μας στη Σαγκάη. Τα πάντα ανήκουν στη Swatch. Αλλά ο συνδυασμός αυτών των στοιχείων —που μπορεί να φτάσει τα 729 δισεκατομμύρια πιθανά σχέδια— είναι στα χέρια σας. Αυτό που ζητάτε ή γράφετε ότι θα θέλατε να δείτε σε ένα ρολόι, είναι μια εντελώς ντανταϊστική κίνηση.
Υπάρχουν περιορισμοί στο τι σχέδιο μπορεί να φτιάξει κανείς;
Υπάρχουν περιορισμοί, ναι, γιατί η Swatch έχει το δικό της στυλ και θέλουμε να διασφαλίσουμε ότι, παρόλο που κάθε ρολόι θα είναι μοναδικό (υπογεγραμμένο ως «1 of 1»), θα εξακολουθεί να φέρει την υπογραφή της Swatch. Πρέπει να ανταποκρίνεται σε κάποιους αισθητικούς κώδικες ώστε να μην μας φέρνει σε δύσκολη θέση· θέλω να είμαι περήφανος γι’ αυτό που φοράτε ως φίλος της Swatch. Αν δώσετε ένα «prompt» στο AI-DADA που δεν αντιπροσωπεύει τη μάρκα, θα λάβετε μια πρόταση για το πώς να το προσαρμόσετε. Μετά εξαρτάται από εσάς αν θα το δεχτείτε ή θα γράψετε κάτι νέο.
Και όσον αφορά το σχήμα;
Προς το παρόν, το AI-DADA εφαρμόζεται μόνο στο μοντέλο New Gent. Ο λόγος είναι ότι επιτρέπει λίγο περισσότερο χώρο από το κλασικό Swatch και, επειδή η δέσμευσή μας είναι να το παραλάβετε σε 2 έως 5 ημέρες, πρέπει να περιορίσουμε την πολυπλοκότητα. Αυτό θα ήταν αδύνατον με ένα χρονογράφο, για παράδειγμα.
Δεν αισθάνεστε ότι υπάρχει υπερβολική ελευθερία; Η AI μπορεί μερικές φορές να γίνει «άβολη».
Σίγουρα, αλλά αυτό είναι μέρος του πνεύματος της Swatch: να αναλαμβάνουμε το ρίσκο. Πάντα μιλάμε για «θετική πρόκληση». Υπάρχει περιέργεια από πλευράς μας να δούμε τι θα προκύψει. Πιστεύω ότι οι χρήστες θα δημιουργήσουν αντικείμενα που τους αντιπροσωπεύουν. Ίσως ένα στα εκατό να είναι μια καλλιτεχνική έκφραση. Πολλά θα είναι περισσότερο γραφιστικά ή απλό κείμενο. Το στοιχείο της έκπληξης είναι αυτό που μετράει. Θα ήταν ενδιαφέρον να καθίσουμε με κάποιους καλλιτέχνες ή να το κάνουμε ως άσκηση στο residency μας στη Σαγκάη. Πολλοί καλλιτέχνες φοβούνται να σχεδιάσουν ένα ρολόι γιατί είναι μια πρόκληση.
Υπάρχει περιέργεια από πλευράς μας να δούμε τι θα προκύψει. Πιστεύω ότι οι χρήστες θα δημιουργήσουν αντικείμενα που τους αντιπροσωπεύουν.
Είναι αυτή η επόμενη μεγάλη κίνηση της Swatch, μετά την επιτυχία του Moonwatch;
Είναι σίγουρα μια ενδιαφέρουσα κίνηση γιατί ανήκει στις πρωτοποριακές στιγμές της ιστορίας της Swatch. Προκαλεί και τις εσωτερικές μας ομάδες να συνεχίσουν να παράγουν δημιουργικότητα για να «ταΐζουν» το σύστημα.
Πού μπορείτε να το πάτε από εδώ και πέρα; Θα προστεθούν και άλλα μοντέλα;
Η σκέψη για το πώς θα επεκταθεί υπάρχει ήδη. Ίσως όχι σε όλα τα μοντέλα —οι χρονογράφοι παραμένουν πρόκληση. Θέλουμε να δούμε και πώς θα αντιδράσει ο κόσμος στην ιδέα του μοναδικού προϊόντος.
