Οι αρχαίοι βοτανολόγοι και θεραπευτές τα κατέγραψαν, οι προηγούμενες γενιές τα έβαλαν στην κουζίνα και στην παράδοσή μας, η σύγχρονη επιστήμη επιβεβαιώνει πολλές από τις πολύτιμες ιδιότητές τους. Αλλα ενισχύουν το ανοσοποιητικό, κάποια καταπραΰνουν το στομάχι ή ηρεμούν το νευρικό σύστημα και άλλα συμβάλλουν στην αναγέννηση του ήπατος ή τονώνουν και προσφέρουν ευεξία. Ολα, όμως, έχουν κάτι κοινό: γεννιούνται στην ελληνική ύπαιθρο και γίνονται αφορμή να φέρουμε λίγη από τη σοφία της φύσης στο φλιτζάνι ή στο πιάτο μας.
Ρίγανη
Οι Αρχαίοι Ελληνες τη θεωρούσαν σύμβολο χαράς και ευτυχίας: τα στεφάνια στους γάμους γίνονταν (και) από κλαδιά ρίγανης. Ομως γνώριζαν και τη θεραπευτική αξία της και τη χρησιμοποιούσαν εσωτερικά, ως αφέψημα για την αντιμετώπιση δηλητηριάσεων, διάρροιας και κολικών, αλλά και εξωτερικά για την ανακούφιση φλεγμονών του δέρματος. Στη δημώδη ιατρική της Κρήτης, μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες, τα τηγανισμένα σε λάδι ελιάς φύλλα της γίνονταν κατάπλασμα για εντριβές κατά της οσφυαλγίας και το ριγανόλαδο ανακούφιζε τον πονόδοντο. Η ρίγανη φυτρώνει σχεδόν παντού στην Ελλάδα. Φρέσκια ή αποξηραμένη, χαρίζει το χαρακτηριστικό άρωμά της σε πολλά εδέσματα, αλλά παραμένει και «φάρμακο».
Το καλύτερο στον κόσμο – Το αιθέριο έλαιο της ελληνικής ρίγανης θεωρείται το καλύτερο στον κόσμο διότι, σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, έχει την υψηλότερη περιεκτικότητα σε καρβακρόλη και θυμόλη – ουσίες με ισχυρή αντιοξειδωτική και αντικαρκινική δράση.
Είναι από τα βότανα με τη μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε βιταμίνη C. Περιέχει ασβέστιο, μαγνήσιο, ψευδάργυρο, σίδηρο, κάλιο, χαλκό, βόριο, μαγγάνιο και βιταμίνη Α. Εχει αντιβιοτικές και αντισηπτικές ιδιότητες, ιδιαίτερα το αιθέριο έλαιό της. Ανακουφίζει από εντερικές διαταραχές και πόνους της κοιλιάς. Εχει δράση διεγερτική, εφιδρωτική και αντιασθματική. Χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις γρίπης, κρυολογήματος, αλλά και ουλίτιδας και φλεγμονών του λαιμού (με στοματικές πλύσεις).
Εχει 42 φορές μεγαλύτερη αντιοξειδωτική δράση από τα μήλα, 30 φορές μεγαλύτερη από τις πατάτες, 12 φορές μεγαλύτερη από τα πορτοκάλια και τέσσερις φορές μεγαλύτερη από τα βατόμουρα! Το αιθέριο έλαιο της ελληνικής ρίγανης θεωρείται το καλύτερο στον κόσμο, διότι, σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, έχει την υψηλότερη περιεκτικότητα σε καρβακρόλη και θυμόλη – ουσίες με ισχυρή αντιοξειδωτική και αντικαρκινική δράση.
Τσουκνίδα
Εχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο δημοφιλή ροφήματα ευεξίας. Μάλιστα, λόγω του πράσινου χρώματός της, της πλούσιας σε τανίνες γεύσης της και των διεγερτικών ιδιοτήτων της, συγκρίνεται με το τσάι matcha. Η τσουκνίδα χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες. Οι αρχαίοι Ελληνες γνώριζαν πολλές από τις ιδιότητές της: είναι δυναμωτική, χωνευτική, διουρητική, αντιφλεγμονώδης, ευεργετική για τις θηλάζουσες (λόγω της γαλακτογονικής δράσης της) και ανακουφίζει από τις διαταραχές τόσο της εμμήνου ρύσεως όσο και της εμμηνόπαυσης.
Πρόσφατες μελέτες έχουν αναδείξει τη συμβολή της στη θεραπεία της καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη, στη μείωση των επιπέδων σακχάρου και κακής χοληστερόλης στο αίμα, στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, στην αντιμετώπιση των αλλεργιών, στην ανακούφιση από τη δυσκοιλιότητα. Είναι πολύ πλούσια σε βιταμίνες A, B1, B5 C, K και D, σε μέταλλα όπως σίδηρο, ασβέστιο, μαγνήσιο, πυρίτιο, κάλιο, μαγγάνιο. Περιέχει όλα τα απαραίτητα αμινοξέα και είναι πλούσια σε χλωροφύλλη και βήτα-καροτίνη. Επίσης θεωρείται ιδανικός σύμμαχος για το αδυνάτισμα, καθώς δημιουργεί αίσθημα κορεσμού (όταν καταναλώνεται μισή ώρα πριν από κάθε γεύμα) και έχει διουρητική δράση. Με λίγα λόγια: καθαρίζει το σώμα από τοξίνες, διεγείρει το ανοσοποιητικό σύστημα, προσφέρει ενέργεια και ζωτικότητα.
Τσάι του βουνού
Ο πρώτος που περιέγραψε τα είδη του γένους Sideritis ήταν ο Σουηδός βοτανολόγος Καρλ Λινέους. Ομως το ελληνικό τσάι ήταν γνωστό από την αρχαιότητα. Ο Διοσκουρίδης στο έργο του «De Materia Medica» αναφέρει τρία φυτά με το όνομα «Σιδερίτης». Σύμφωνα με κάποιους ιστορικούς, προέρχεται από τη λέξη «σίδηρος» και πιθανότατα δόθηκε στο φυτό λόγω της ικανότητάς του να βοηθάει στην επούλωση των τραυμάτων που προκαλούνταν από τα σιδερένια όπλα κατά τη διάρκεια των πολέμων. Σήμερα στη χώρα μας φυτρώνουν –άγρια, πάνω σε βράχια και πέτρες σε μεγάλα υψόμετρα– δεκάδες είδη και υποείδη.
Θωρακίζει σώμα και νου – Το τσάι του βουνού τονώνει το ανοσοποιητικό, ανακουφίζει από δυσπεψία και στομαχικά άλγη, συμβάλλει στην αντιμετώπιση του κρυολογήματος, ενισχύει τη μνήμη, επηρεάζει θετικά την ψυχική ευεξία
και τη γνωστική λειτουργία.
Η αντιοξειδωτική δύναμη που διαθέτει το τσάι του βουνού χάρη στην υψηλή περιεκτικότητά του σε φλαβονοειδή είναι πολύ μεγάλη. Θεωρείται εξίσου ισχυρό με το πράσινο τσάι στην πρόληψη του οξειδωτικού στρες. Τονώνει το ανοσοποιητικό, ανακουφίζει από δυσπεψία και στομαχικά άλγη, συμβάλλει στην αντιμετώπιση του κρυολογήματος, ενισχύει τη μνήμη, επηρεάζει θετικά την ψυχική ευεξία και τη γνωστική λειτουργία, προσδίδει ενέργεια.
Χαμομήλι
Το άρωμα μήλου, στο οποίο χρωστάει το όνομά του, κυριαρχεί στο πολύ ευχάριστο ρόφημα που προσφέρει – φυσικά χωρίς καφεΐνη. Το χαμομήλι είναι γνωστό σε όλο τον κόσμο για τα πολλαπλά ευεργετικά του οφέλη: έχει αντιφλεγμονώδη δράση· ανακουφίζει από τη δυσπεψία, τις κράμπες και τον ερεθισμό του στομάχου και συμβάλλει στη μείωση των φουσκωμάτων· προσφέρει ανακούφιση από τον πονόλαιμο και το κρυολόγημα· χάρη στις αντιμικροβιακές και αντισηπτικές ιδιότητές του, μπορεί να χρησιμοποιηθεί τοπικά σε πληγές και ερεθισμούς του δέρματος.
Αδιαμφισβήτητη είναι και η ηρεμιστική επίδρασή του στο νευρικό σύστημα, γι’ αυτό και η τακτική κατανάλωσή του έχει συνδεθεί με τη μείωση της αρτηριακής πίεσης (που σχετίζεται με το στρες). Δεν είναι τυχαίο ότι το έγχυμα των ανθέων του θεωρείται επισήμως από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων φυτικό φάρμακο παραδοσιακής χρήσης.
Θυμάρι
Είναι ιδιαίτερα δημοφιλές στη μαγειρική, όμως ήδη από την αρχαιότητα ήταν γνωστές και άλλες ιδιότητές του: λέγεται πως ο Μέγας Αλέξανδρος έκανε μπάνιο σε νερό αρωματισμένο με θυμάρι για να απαλλαγεί από τις ψείρες. Το ίδιο έκαναν και οι Ρωμαίοι πολεμιστές, αλλά για άλλο λόγο: για να τονωθούν πριν από τη μάχη. Σήμερα η επιστήμη έχει επιβεβαιώσει την αντισηπτική, αντιβακτηριακή και αντιμυκητιακή δράση του, γι’ αυτό και συχνά χρησιμοποιείται στη θεραπεία της ακμής. Το θυμάρι περιέχει βιταμίνες Α και C που ενισχύουν τη φυσική άμυνα του οργανισμού. Χάρη στη θυμόλη και στην καρβακρόλη που περιέχει είναι ισχυρό αντιοξειδωτικό. Χρησιμοποιείται συχνά ως φυσική θεραπεία για αναπνευστικά προβλήματα, καθώς ανακουφίζει από τα συμπτώματα της βρογχίτιδας, του βήχα και του πονόλαιμου. Οταν καταναλώνεται τακτικά, διεγείρει την παραγωγή πεπτικών ενζύμων, δρώντας ευεργετικά απέναντι στη δυσπεψία και στη φλεγμονή του γαστρικού βλεννογόνου. Στοματικές πλύσεις με θυμάρι συμβάλλουν στην καλή στοματική υγιεινή.
Γαϊδουράγκαθο
Σιλυμαρίνη: αυτή είναι η κύρια δραστική ουσία του, χάρη στην οποία το ταπεινό και περιφρονημένο γαϊδουράγκαθο θεωρείται από τους πιο πολύτιμους φυτικούς συμμάχους της υγείας μας. Συμβάλλει στην εξουδετέρωση των ελευθέρων ριζών, προσφέροντας ισχυρή αντιοξειδωτική δράση κυρίως στα κύτταρα του ήπατος, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις λιπώδους διήθησης μη αλκοολικής αιτιολογίας, και ταυτόχρονα συμβάλλοντας στην ταχύτερη κυτταρική αναγέννηση.
Αυτό είναι ζωτικής σημασίας, αν σκεφτεί κανείς ότι η αποτοξίνωση του οργανισμού μας από βλαβερές και τοξικές ουσίες διεξάγεται στο συκώτι. Λόγω των αντιοξειδωτικών και αντιφλεγμονωδών ιδιοτήτων του, βελτιώνει την υγεία του δέρματος. Διαδραματίζει ρόλο στη διατήρηση της χοληστερόλης σε χαμηλά επίπεδα. Επίσης, ρυθμίζει τα λιποκύτταρα του σώματος και αυξάνει τον μεταβολισμό του λίπους, οδηγώντας στην απώλεια βάρους – στο πλαίσιο, φυσικά, μιας ισορροπημένης διατροφής. (Γιατί καλό και άγιο το γαϊδουράγκαθο, αλλά δεν κάνει και θαύματα!)
Φασκόμηλο
Το επίσημο όνομά του, το βοτανολογικό, είναι salvia officinalis και ετυμολογικά συνδέεται με το λατινικό ρήμα salvare, δηλαδή «σώζω», λόγω των θεραπευτικών ιδιοτήτων του. Οι αρχαίοι Ελληνες χρησιμοποιούσαν τα φρέσκα φύλλα του για την περιποίηση πληγών και την αντιμετώπιση δαγκωμάτων φιδιών και ως αφέψημα για την αύξηση της γυναικείας γονιμότητας. Το «ελληνικό τσάι», όπως το αποκαλούν οι Γάλλοι, ή «ελληνικό βλαστάρι» για τους Κινέζους, παραμένει δημοφιλές μέχρι σήμερα, μόνο του ή σε συνδυασμό με άλλα αρωματικά βότανα.
Oχι ότι δεν εξακολουθεί να συνδέεται με δοξασίες… Στη Σύρο, για παράδειγμα, λένε πως ξορκίζει τη γλωσσοφαγιά. Και συχνά θα το δείτε κρεμασμένο σε ματσάκια έξω από τα σπίτια. Βότανο προικισμένο, το φασκόμηλο έχει ιδιότητες αντικαταρροϊκές (σε άσθμα, βρογχίτιδα, βήχα), αντιμυκητιακές και αντιλοιμώδεις (σε γρίπη, ουλίτιδα, τσιμπήματα εντόμων), αντισπασμωδικές (στη δυσμηνόρροια), επουλωτικές. Γενικότερα, τονώνει το νευρικό σύστημα και τη μνήμη, ενεργοποιεί την κυκλοφορία του αίματος και τα αντιοξειδωτικά συστατικά του δρουν ενάντια στις ελεύθερες ρίζες.
Πώς ετοιμάζουμε το ρόφημα
Γεμίστε το φλιτζάνι σας με ζεστό νερό, που καλό είναι να μην υπερβαίνει σε θερμοκρασία τους 90 ºC, για να μη χαθούν τα αρώματα και γίνει πικρό το ρόφημα. Βυθίστε το χάρτινο ή το ανοξείδωτο μεταλλικό φίλτρο με τα αρωματικά βότανα στο νερό για 3-5 λεπτά και καλύψτε την κούπα για να μεγιστοποιηθούν τα ενεργά συστατικά και η γεύση.
