Eνα πλεόνασμα χοληστερόλης στην κυκλοφορία του αίματος μπορεί να συσσωρευτεί στο εσωτερικό των αρτηριών σας, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για μια καρδιακή προσβολή ή ένα εγκεφαλικό επεισόδιο. Για να αξιολογήσετε, όμως, τον κίνδυνο καρδιοπάθειας που διατρέχετε, ίσως μια τυπική εξέταση για τη χοληστερόλη σας να μη δίνει πάντα την πλήρη εικόνα. Ορισμένα άτομα, ιδίως εκείνα με διαβήτη, λιπώδη νόσο του ήπατος ή παχυσαρκία, ενδέχεται να ωφελούνται από μια εξέταση που μετράει την απολιποπρωτεΐνη Β (apoB).
Η apoB είναι μια πρωτεΐνη που προσκολλάται σε επιβλαβή λιπώδη σωματίδια του αίματος ώστε να σχηματίσει τις λιποπρωτεΐνες, μεταξύ των οποίων τη χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνη (LDL, που συχνά αποκαλείται «κακή» χοληστερόλη). Μια εξέταση apoB μετράει τον αριθμό των αθηρογόνων σωματιδίων της LDL και άλλων, τα οποία συμβάλλουν στη δημιουργία της στένωσης των αρτηριών. «Αποτελεί καλύτερη ένδειξη του κινδύνου καρδιοπάθειας από ό,τι μια τιμή της LDL χοληστερόλης, η οποία αποτελεί περισσότερο μια εκτίμηση παρά μια απευθείας μέτρηση», λέει η δρ Samia Mora, καθηγήτρια ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ και διευθύντρια του Κέντρου Μεταβολομικής των Λιπιδίων στο Brigham and Women’s Hospital. Ακολουθεί μια αναλυτική παρουσίαση των μεθόδων ελέγχου της χοληστερόλης αίματος και ποιοι θα μπορούσαν να εξετάσουν το ενδεχόμενο να κάνουν μια εξέταση της apoB.
Χοληστερόλη στην κυκλοφορία του αίματος
Η χοληστερόλη, ένα υποκίτρινο λιπίδιο με κηρώδη υφή, δεν κυκλοφορεί μόνη ελεύθερη στο αίμα. Βρίσκεται «συσκευασμένη» μέσα σε μικροσκοπικά, αλλά σύνθετα σωματίδια καλυμμένα με πρωτεΐνη, που ονομάζονται λιποπρωτεΐνες. Όλες οι λιποπρωτεΐνες που συμβάλλουν στη στένωση ή απόφραξη των αρτηριών, ή αλλιώς αθηρογόνα σωματίδια, φέρουν ένα μοναδικό μόριο apoB στην επιφάνειά τους. Όμως διαφέρουν ως προς την ποσότητα της χοληστερόλης που περιέχουν. Περιλαμβάνουν όχι μόνο την LDL, αλλά και ενδιάμεσης πυκνότητας λιποπρωτεΐνες (IDL), πολύ χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνες (VLDL), χυλομικρά (τα μεγαλύτερα, χαμηλότερης πυκνότητας σωματίδια, που αποτελούνται κυρίως από λίπη) και τη λιποπρωτεΐνη α.
Η εξέταση apoB αποτελεί καλύτερη ένδειξη του κινδύνου καρδιοπάθειας από ό,τι μια τιμή της LDL χοληστερόλης, η οποία αποτελεί περισσότερο μια εκτίμηση παρά μια απευθείας μέτρηση.
Μια τυπική εξέταση χοληστερόλης συνήθως δίνει ως αποτέλεσμα την ολική σας χοληστερόλη –το άθροισμα των VLDL, LDL, IDL και της υψηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνης (HDL)– συνδυαστικά. Ορισμένα τεστ χοληστερόλης αναφέρουν τη «μη HDL χοληστερόλη», η οποία είναι η ολική χοληστερόλη σας μείον την υψηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνη (HDL). Η τιμή αυτή αποτυπώνει το σύνολο της χοληστερόλης στα αθηρογόνα σωματίδια της apoB. Όμως δεν αποκαλύπτει ένα σημαντικό στοιχείο: τον ίδιο τον αριθμό αυτών των σωματιδίων, τα οποία περιέχουν διαφορετικές ποσότητες χοληστερόλης.
Τι αποκαλύπτουν τα αποτελέσματα του τεστ apoB
Η τιμή της apoB έχει σημασία, καθώς τα σωματίδια της LDL –τα οποία περιέχουν τη μεγαλύτερη ποσότητα χοληστερόλης του αίματός σας– διαθέτουν μια ευρεία γκάμα μεγεθών και δεν είναι ισομεγέθη, εξηγεί η δρ Mora. Εάν τα σωματίδια της LDL στο αίμα σας είναι κυρίως μικρού μεγέθους, θα αντιστοιχεί μεγαλύτερος αριθμός αυτών των σωματιδίων σε οποιοδήποτε επίπεδο χοληστερόλης στο αίμα σας συγκριτικά με κάποιον με μεγαλύτερου μεγέθους σωματίδια. Όσο περισσότερα σωματίδια κυκλοφορούν μέσω του αίματός σας, τόσο μεγαλύτερες οι πιθανότητες να προσκολληθούν στο εσωτερικό των τοιχωμάτων των αρτηριών σας. Επομένως, ενώ η τιμή της LDL σας μπορεί να φαίνεται φυσιολογική ή ακόμη και χαμηλή, η apoB σας μπορεί να είναι αυξημένη.
Καθώς το τεστ apoB αποκαλύπτει τον συνολικό αριθμό αθηρογόνων σωματιδίων στο αίμα, παρέχει μια καλύτερη εικόνα του κινδύνου ενός ατόμου να εκδηλώσει καρδιαγγειακή νόσο.
Στους υγιείς, τιμές της apoB κάτω από 90 χιλιοστόγραμμα ανά δεκατόλιτρο (mg/dL) συνήθως θεωρούνται αποδεκτές, ενώ οι τιμές μεταξύ 90 και 129 mg/dL θεωρούνται οριακά υψηλές έως μέτρια αυξημένες. Τιμές της apoB άνω των 130 mg/dL συνδέονται με πολύ υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου.
Ποιοι μπορεί να ωφεληθούν από ένα τεστ apoB;
Οι εξετάσεις της apoB είναι ευρέως διαθέσιμες και δεν είναι πολύ ακριβές.
Γιατί λοιπόν δεν πραγματοποιείται συστηματικά η εξέταση της apoB; Πρώτον, η εξέταση της χοληστερόλης είναι βαθιά ριζωμένη ως η καθιερωμένη μέθοδος εκτίμησης του κινδύνου καρδιοπάθειας, βασισμένη σε δεκαετίες έρευνας που στηρίζεται στις τιμές της χοληστερόλης. Δεύτερον, η LDL χοληστερόλη και η apoB σχετίζονται πολύ στενά, έτσι για τους περισσότερους η LDL χοληστερόλη συνήθως αντιπροσωπεύει καλά την apoB.
Όμως για ορισμένους ανθρώπους, η εξέταση της apoB μπορεί να είναι χρήσιμη. «Ακόμη κι αν η LDL χοληστερόλη σας είναι χαμηλή, φυσιολογική ή οριακά υψηλή, μπορεί να έχετε υψηλή apoB», λέει η δρ Mora.
Για άτομα χωρίς γνωστή καρδιοπάθεια, μια βέλτιστη τιμή LDL χοληστερόλης είναι κάτω από 100 mg/dL. Για άτομα με γνωστή καρδιοπάθεια, ένας βέλτιστος στόχος είναι κάτω από 70 mg/dL. Όμως, όλο και περισσότερα δεδομένα δείχνουν ότι ένας ακόμη χαμηλότερος στόχος αποτρέπει περισσότερες νέες καρδιακές προσβολές.
Σήμερα, πολλοί καρδιολόγοι συνιστούν σε άτομα με καρδιοπάθεια να θέτουν ως στόχο μια LDL μικρότερη από 55 mg/dL. Και ενώ μια τιμή apoB στα 90 mg/dL είναι αποδεκτή εάν είστε υγιής, εάν ήδη έχετε καρδιοπάθεια, η επιθυμητή τιμή είναι κάτω από 70 mg/dL, λέει η δρ Mora.
Όσοι εμφανίζουν σημεία μη υγιούς μεταβολισμού –όπως προδιαβήτη, μεγάλη κοιλιά, υψηλά τριγλυκερίδια ή λιπώδες ήπαρ– είναι πολύ πιθανότερο να έχουν υψηλή apoB. Τουλάχιστον ένα τέταρτο του πληθυσμού μπορεί να ανήκει σε αυτή τη δεύτερη κατηγορία και θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο να υποβληθούν σε μια εξέταση της apoB, επισημαίνει η δρ Mora. Επίσης συνιστά την εξέταση της apoB σε άτομα με οικογενειακό ιστορικό καρδιοπάθειας, καθώς και σε εκείνους με χαμηλή LDL που επιθυμούν να είναι σίγουροι ότι έχουν αντιμετωπίσει κάθε σχετιζόμενο με την LDL κίνδυνο.
Εάν η apoB σας είναι υψηλή, συνήθειες του τρόπου ζωής όπως η υιοθέτηση μιας μεσογειακού τύπου διατροφής και η τακτική άσκηση μπορούν να μειώσουν σε έναν βαθμό την τιμή.
Όμως φάρμακα που μειώνουν τη χοληστερόλη, μεταξύ των οποίων στατίνες (όπως η ατορβαστατίνη και η ροσουβαστατίνη), η εζετιμίμπη, οι PCSK9 αναστολείς (όπως η αλιροκουμάμπη, η εβολοκουμάμπη και η ινκλισιράνη) και το μπεμπεδοϊκό οξύ είναι πολύ πιο αποτελεσματικά, ιδίως όταν συνδυάζονται με έναν υγιεινό τρόπο ζωής.
