Οι επαγγελματίες ποδοσφαιριστές και οι σταρ του αμερικανικού ποδοσφαίρου διατρέχουν πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.
Τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι οι κεφαλιές και τα χτυπήματα στο κεφάλι συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εγκεφαλικής βλάβης, η οποία εκδηλώνεται δεκαετίες αργότερα ως Αλτσχάιμερ, Πάρκινσον ή και νόσο του κινητικού νευρώνα.
Ορισμένοι από τους κινδύνους είναι γνωστοί εδώ και σχεδόν 100 χρόνια. Το 1928, ο Αμερικανός παθολογοανατόμος Χάρισον Μάρτλαντ είχε δημοσιεύσει ένα επιστημονικό άρθρο στο οποίο παρατηρούσε ότι «οι φίλοι της πυγμαχίας και οι διοργανωτές αγώνων αναγνωρίζουν μια ιδιαίτερη κατάσταση που εκδηλώνουν επαγγελματίες πυγμάχοι, που αποκαλούν “punch drunk” (σ.σ. μέθη εξαιτίας χτυπημάτων)».
Τα συμπτώματα περιλάμβαναν αστάθεια στο βάδισμα και νοητική σύγχυση και εμφανίζονταν συχνότερα σε παλαιστές που δέχονταν περισσότερα χτυπήματα στο κεφάλι. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η κατάσταση αυτή εξελισσόταν σε άνοια, η οποία αργότερα ταξινομήθηκε ως “dementia pugilistica” – ένας τύπος άνοιας που εμφανίζεται σε πυγμάχους με επαναλαμβανόμενους τραυματισμούς κεφαλής.
Αρχικά, θεωρήθηκε ότι το πρόβλημα περιοριζόταν στους πυγμάχους, όμως τις τελευταίες δεκαετίες η θεωρία έχει επικαιροποιηθεί: Το 2002, ο ποδοσφαιριστής της West Bromwich Albion και της εθνικής Αγγλίας Τζεφ Αστλ πέθανε σε ηλικία 59 ετών, έπειτα από διάγνωση πρώιμης άνοιας. Στις ΗΠΑ, ο παίκτης του αμερικανικού ποδοσφαίρου Μάικ Γουέμπστερ πέθανε αιφνιδίως στα 50 του, έχοντας παρουσιάσει έκπτωση των γνωστικών ικανοτήτων και συμπτώματα παρόμοια με τη νόσο Πάρκινσον. Και στις δύο περιπτώσεις, η εξέταση των εγκεφάλων τους έδειξε ότι είχαν πεθάνει από χρόνια τραυματική εγκεφαλοπάθεια (CTE) – έναν σύγχρονο όρο που αντικατέστησε τη διάγνωση της “dementia pugilistica”.
Από το 2008, η καθηγήτρια νευρολογίας και παθολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Βοστώνης, Αν ΜακΚι προσκαλεί πρώην αθλητές να συμμετέχουν σε ερευνητικά προγράμματα με στόχο τη διάγνωση και θεραπεία της CTE. Το 2023, η ΜακΚι και οι συνεργάτες της ανέλυσαν εγκεφάλους 376 πρώην παικτών του NFL και διαπίστωσαν ότι το 91,7% έπασχε από CTE.
Και το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην CTE καθώς οι κεφαλιές συνδέονται και με άλλες εκφυλιστικές παθήσεις του εγκεφάλου. Στο πλαίσιο της μελέτης Football’s InfluencE on Lifelong health and Dementia risk (Field), το 2019 ο Γούιλι Στιούαρτ, νευροπαθολόγος του πανεπιστημίου της Γλασκώβης, εξέτασε μαζί με την ομάδα του το ιστορικό υγείας σχεδόν 8.000 πρώην επαγγελματιών ποδοσφαιριστών στη Σκωτία και τα συνέκριναν με 23.000 άτομα του γενικού πληθυσμού.
«Πήραμε τους ποδοσφαιριστές μας και τους αντιστοιχίσαμε με άτομα που είχαν γεννηθεί την ίδια χρονιά στις ίδιες ή γειτονικές περιοχές», εξηγεί στο BBC ο Στιούαρτ. «Για κάθε ποδοσφαιριστή είχαμε τρία άτομα στην ομάδα ελέγχου (control group)» ως μέτρο σύγκρισης, σημειώνει.
Η μελέτη διαπίστωσε ότι οι πρώην επαγγελματίες ποδοσφαιριστές διατρέχουν πενταπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης Αλτσχάιμερ, τετραπλάσιο κίνδυνο νόσου του κινητικού νευρώνα και διπλάσιο κίνδυνο για Πάρκινσον σε σύγκριση με συνομήλικους τους στον γενικό πληθυσμό. Συνολικά, οι πρώην ποδοσφαιριστές είχαν 3,5 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα θανάτου από νευροεκφυλιστική νόσο.
«Ο κίνδυνος είναι υψηλότερος στις θέσεις όπου παρατηρούμε τις περισσότερες κεφαλιές», σημειώνει ο Στιούαρτ. «Οι αμυντικοί διατρέχουν σαφώς μεγαλύτερο κίνδυνο από τους υπόλοιπους παίκτες γηπέδου, ενώ αν είσαι τερματοφύλακας, ο κίνδυνος είναι περίπου ο ίδιος με αυτόν του γενικού πληθυσμού».
Η έρευνα δείχνει επίσης ότι όσο μεγαλύτερη είναι η διάρκεια της επαγγελματικής καριέρας, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος – από περίπου διπλάσιος σε όσους είχαν τις πιο σύντομες καριέρες έως και πενταπλάσιος σε όσους αγωνίστηκαν για πολλά χρόνια. Αντίστοιχα αυξημένος κίνδυνος καταγράφεται και σε πρώην διεθνείς παίκτες ράγκμπι.
Η τεχνολογία ενδέχεται να προσφέρει λύσεις. Ερευνητές στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ σχεδιάζουν κράνη με ενσωματωμένους αποσβεστήρες κραδασμών, που μειώνουν την ισχύ της πρόσκρουσης κατά περίπου 30%.
Αυτονόητο, η μείωση των κεφαλιών μπορεί να παίξει κρίσιμο ρόλο. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ως συνέπεια της έρευνας του Στιούαρτ, οι κεφαλιές έχουν καταργηθεί στο ποδόσφαιρο μικρότερων ηλικιών. Η ομάδα του έχει επίσης πετύχει τον περιορισμό των κεφαλιών στις εβδομαδιαίες προπονήσεις.
«Από τις συζητήσεις με τους ποδοσφαιριστές πληροφορηθήκαμε ότι μπορεί να έχουν κάνει 70.000 κεφαλιές στην καριέρα τους. Μόνο λίγες χιλιάδες από αυτές έγιναν σε αγώνες», λέει ο Στιούαρτ. Αυτό σημαίνει 68.000 κεφαλιές γίνονται σε προπονήσεις. «Αρα πρέπει να εξαλείψουμε όσο το δυνατόν περισσότερες».
Οπως συμβαίνει σχεδόν πάντα, η πρόληψη είναι η καλύτερη θεραπεία: «Αν απλώς σταματούσαμε να χτυπάμε το κεφάλι μας, τότε ο κίνδυνος θα μηδενιζόταν. Αλλά είναι δύσκολο να πείσεις τους ανθρώπους να το κάνουν», σχολιάζει ο νευροπαθολόγος επικεφαλής της έρευνας.
Πηγή BBC
