Από την περίοδο του κορωνοϊού και μετά, οι έρευνες δείχνουν ότι τα ποσοστά της κατάθλιψης και της αγχώδους διαταραχής έχουν αυξηθεί αρκετά. Το «σωματοποιημένο» στρες (τάση για λιποθυμία, αίσθηση αποσυντονισμού κ.ά.) αποτελεί μια δύσκολη καθημερινότητα για εκατομμύρια ανθρώπους στον πλανήτη. Είναι λογικό ο κόσμος να αναζητά μια λύση. Ως τέτοια, λοιπόν, εμφανίζεται και το hashtag #vagusnerve, που μετράει δεκάδες εκατομμύρια προβολές και εκατοντάδες χιλιάδες αποθηκεύσεις. «Αν δεν μπορείτε να καταπιείτε τρεις φορές συνεχόμενα, τότε ίσως το πνευμονογαστρικό σας νεύρο να είναι “κολλημένο” λόγω στρες», διαβάζουμε σε ανάρτηση του influencer Μάικλ Ντιν, η οποία αριθμεί 581 χιλιάδες προβολές.
«Αν δεν μπορείτε να καταπιείτε τρεις φορές συνεχόμενα, τότε ίσως το πνευμονογαστρικό σας νεύρο να είναι “κολλημένο” λόγω στρες», διαβάζουμε σε ανάρτηση του influencer Μάικλ Ντιν.
Το σχετικό περιεχόμενο που διαμοιράζονται οι χρήστες στο TikTok ποικίλλει: ειδικοί και όχι τόσο ειδικοί μιλούν για τα οφέλη της ενεργοποίησής του, influencers μοιράζονται τεχνικές και πρακτικές, μελέτες αποδεικνύουν πως επηρεάζει τους αντανακλαστικούς μηχανισμούς του οργανισμού, οι οποίοι συχνά καθορίζουν την χαλάρωση και την ηρεμία. Πώς και γιατί εμφανίζεται το πνευμονογαστρικό νεύρο ως μάννα εξ ουρανού για την ψυχική μας υγεία;
Η δύναμη του ηλεκτρισμού
«Η κύρια λειτουργία του πνευμονογαστρικού νεύρου είναι να “φρενάρει” τις αντιδράσεις του οργανισμού. Μετά από ένα επεισόδιο φόβου, για παράδειγμα, η ισχυρή –και σωτήρια– αντίδραση στην απειλή πρέπει να τερματιστεί, ώστε να επανέλθουν ο καρδιακός ρυθμός, η αναπνοή, η ροή του αίματος και όλες οι υπόλοιπες λειτουργίες σε κατάσταση ηρεμίας. Τόσο ισχυρή είναι η επίδρασή του, που μπορεί, κυριολεκτικά, να σταματήσει την καρδιά να χτυπά», διαβάζουμε στο περιοδικό Wired. Και πράγματι, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στη σχετική βιβλιογραφία, η διέγερση του εν λόγω νεύρου ενισχύει τη μαθησιακή εξάλειψη του φόβου, αυξάνοντας παράλληλα την παραγωγή νοραδρεναλίνης, η οποία βοηθά τον εγκέφαλο να «αποθηκεύει» πιο αποτελεσματικά εμπειρίες που δεν συνδέονται με αυτόν – μας κάνει, δηλαδή, να νιώθουμε λιγότερο ανασφαλείς απέναντι στο άγνωστο. Επιπλέον, μειώνει την υπερδραστηριότητα της αμυγδαλής, συμβάλλοντας στη μείωση των αγχωδών αντιδράσεων και βελτιώνοντας συνολικότερα τη διάθεσή μας χωρίς όμως τις παρενέργειες των φαρμάκων.
Πώς μπορούμε να το διεγείρουμε; Σε αντίθεση με την εν τω βάθει εγκεφαλική διέγερση, η οποία χρησιμοποιείται για τη θεραπεία παρόμοιων καταστάσεων, η διέγερση του πνευμονογαστρικού νεύρου μπορεί να επιτευχθεί χωρίς νευροχειρουργική επέμβαση. Ειδικά έλαια μασάζ, βαθιές αναπνοές, κρυοθεραπεία και γιόγκα είναι μόνο μερικοί από τους τρόπους που προτείνονται, εκείνο όμως που συνήθως επιλέγουν οι γιατροί στον Δυτικό Κόσμο είναι να διεγείρουν τις νευρικές ίνες του πνευμονογαστρικού με ήπιους ηλεκτρικούς παλμούς, συνδέοντας ηλεκτρόδια είτε στο στήθος είτε στον λοβό του αυτιού.
Ειδικά έλαια μασάζ, βαθιές αναπνοές, κρυοθεραπεία και γιόγκα είναι μόνο μερικοί από τους τρόπους που προτείνονται για να διεγερθεί το εν λόγω νεύρο.
Σήμερα, όσο η συζήτηση για τη λειτουργία και τα οφέλη του πνευμονογαστρικού νεύρου συνεχίζεται, η αγορά εφευρίσκει νέες λύσεις. Μία από αυτές παρουσιάζεται ως μη επεμβατική ηλεκτρική συσκευή, η οποία θα μπορούσε να παρομοιαστεί με τον γνωστό καρδιακό βηματοδότη. Ουσιαστικά, μέσω των ηλεκτρικών της παλμών διεγείρει κέντρα του εγκεφάλου υπεύθυνα για την παραγωγή χημικών ουσιών στον οργανισμό, όπως η ντοπαμίνη και η σεροτονίνη. Η αγορά αυτών των «φορετών» συσκευών όλο και αυξάνεται, με το κόστος τους να κυμαίνεται από 200 έως και 1.000 δολάρια.
Τι λέει η επιστήμη
Ήδη από τις αρχές του 2000, όταν οι τεχνικές διέγερσης του πνευμονογαστρικού νεύρου χρησιμοποιούνταν ως θεραπεία για την επιληψία, οι ερευνητές είχαν παρατηρήσει πως μακροπρόθεσμα οι ασθενείς βίωναν μια συνολικότερη ευφορία. Μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2010 στο Journal of Psychopharmacology απέδειξε πως το 50% των συμμετεχόντων που έπασχαν από χρόνια κατάθλιψη, μετά την υποβολή τους σε μεθόδους ενεργοποίησης του πνευμονογαστρικού νεύρου σημείωσαν σημαντική άνοδο στα επίπεδα σεροτονίνης και ντοπαμίνης. Βέβαια, σε μια πιο πρόσφατη μελέτη με τίτλο «Clinical perspectives on vagus nerve stimulation: present and future», που δημοσιεύτηκε στην αμερικανική National Library of Medicine, τονίζεται ότι τα οφέλη μπορεί να είναι προφανή, αλλά δεν αποτελούν ακόμη τεκμηριωμένη επιστημονική και αποδεκτή θέση.
Η Τρέισι Κεντάνι, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Φλόριντα, τονίζει πως «το πνευμονογαστρικό νεύρο επηρεάζει σχεδόν κάθε σύστημα του ανθρώπινου οργανισμού», θεωρώντας ότι η διέγερσή του αποτελεί μια πολλά υποσχόμενη επιλογή, αρνείται όμως να την αποδεχθεί μαγική λύση.
Ή μήπως γιόγκα;
«Το νευρικό μας σύστημα αποτελείται από το συμπαθητικό και το παρασυμπαθητικό σύστημα, τα οποία ελέγχουν τις ζωτικές λειτουργίες του οργανισμού, όπως ο καρδιακός ρυθμός, η αναπνοή και η απόκριση στο στρες. Το συμπαθητικό σύστημα μας προετοιμάζει για δράση («fight or flight») και ενεργοποιείται όταν βρισκόμαστε σε ένταση ή στρες, ενώ το παρασυμπαθητικό σύστημα προάγει τη χαλάρωση και την ανάκαμψη («rest and digest»). Αυτό που επιτρέπει στο σώμα να χαλαρώσει, να περάσει σε μια κατάσταση από την πράξη στην ύπαρξη», σημειώνει η δασκάλα της γιόγκα Ναταλία Λαδά. «H γιόγκα μάς δίνει τα μέσα για να στραφούμε εσωτερικά, να παρατηρήσουμε την πηγή και όχι το σύμπτωμα του άγχους.
»Ένας τρόπος για να ησυχάσουμε, να διεισδύσουμε στο παρασυμπαθητικό σύστημα, είναι ο έλεγχος της αναπνοής. Ειδικές τεχνικές, εστιασμένες στην αργή εκπνοή, είναι το κύριο μέσο που δίνει ερέθισμα στο vagus nerve. Μια άλλη μέθοδος είναι ο διαλογισμός. Και στις δύο περιπτώσεις πάντως, μιλάμε για έναν έλεγχο της ροής της ενέργειας στο σώμα μας, που μας επιτρέπει να συνδεθούμε με αυτό, να το κατανοήσουμε και, κατ’ επέκταση, να το αποφορτίσουμε. Οι asanas (θέσεις) έρχονται σαν ένα εξαιρετικό εργαλείο και μας δείχνουν τον τρόπο που το σώμα μπορεί να θεραπεύσει και να αποβάλει μεγάλη ποσότητα συσσωρευμένης έντασης», καταλήγει.
Πνευμονογαστρικό νεύρο: Ενας ορισμός
Το πνευμονογαστρικό νεύρο (vagus nerve, από το λατινικό vagus = περιπλανώμενος) είναι το δέκατο από τα δώδεκα κρανιακά νεύρα και βασικό τμήμα του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος. Συχνά περιγράφεται ως το πιο πολύπλοκο νεύρο του σώματος, καθώς επηρεάζει την πέψη, τον καρδιακό ρυθμό, την αναπνοή και τους μηχανισμούς χαλάρωσης. Μπορεί να είναι σχετικά άγνωστο στο ευρύ κοινό, ωστόσο από ορισμένους ιατρικούς κύκλους θεωρείται σχεδόν «δεύτερος εγκέφαλος».
