Οι άνδρες έχουν χαμηλότερο προσδόκιμο ζωής από τις γυναίκες, αλλά είναι και εκείνοι που αποφεύγουν να ζητήσουν ιατρική βοήθεια. Το φαινόμενο δεν είναι νέο ούτε περιορίζεται γεωγραφικά. Τo CDC (Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Ασθενειών στις ΗΠΑ) υπολογίζει ότι είναι λιγότερο πιθανό –κατά 50%– να επισκεφτεί ένας άνδρας τον γιατρό, ενώ μεγάλη έρευνα του Πανεπιστημίου του Κλίβελαντ αποκαλύπτει ότι 65% αποφεύγει να ζητήσει ιατρική βοήθεια για όσο μεγαλύτερο χρονικό διάστημα γίνεται. Λένε ότι είναι πολύ απασχολημένοι, ότι το πρόβλημα υγείας θα ξεπεραστεί από μόνο του ή πιστεύουν ότι η ενασχόληση με την υγεία τους βλάπτει την αυτοεικόνα τους· τους κάνει να φαίνονται ευάλωτοι. Τοξική αρρενωπότητα, προτεραιοποίηση της καριέρας αλλά και έλλειμμα ενημέρωσης. Αυτές είναι διεθνώς οι σοβαρότερες αιτίες πίσω από μια εμπεδωμένη κουλτούρα.
Ούτε καν ετήσιο τσεκ απ
«Οι άνδρες δεν έρχονται σε εμάς τους γιατρούς, τους φέρνουν κυριολεκτικά οι γυναίκες τους, ακόμα και με το ζόρι», αναφέρει η Μαρία Γούτου, ειδική παθολόγος με έδρα τη Λάρισα. «Αυτό συμβαίνει ακόμα και σε μεγαλύτερες ηλικίες, όταν οι κίνδυνοι είναι πλέον ορατοί, όταν ας πούμε ο άνδρας καπνίζει επί δεκαετίες ή έχει ένα πολύ επιβαρυμένο οικογενειακό ιστορικό», προσθέτει η ίδια προβληματισμένη. «Είχα έναν ασθενή που ήρθε επειδή δεν μπορούσε πλέον να βαδίσει· αποδείχθηκε ότι αυτό οφειλόταν σε αγγειακό πρόβλημα που επί χρόνια είχε αμελήσει. Του εξήγησα τι είχε συμβεί, του συνταγογράφησα περαιτέρω εξετάσεις και αγωγή, αλλά αυτός εξανέστη λέγοντας πως “δεν θέλω τρεχάματα, θέλω μόνο κάτι για το πόδι μου”».
Αντίστοιχα, συναντά παραμέληση κραυγαλέων συμπτωμάτων καρκίνου από άνδρες ασθενείς. «Οι άνδρες θέλουν να διατηρήσουν την (ψευδ)αίσθηση ότι είναι καλά, παράλληλα διακατέχονται από τον φόβο ότι ακόμα και ένας τυπικός έλεγχος θα αναδείξει προβλήματα που θα απαιτήσουν περαιτέρω εξετάσεις, στις οποίες δεν είναι διατεθειμένοι να ανταποκριθούν», επισημαίνει. Οι παθογένειες του Εθνικού Συστήματος Υγείας, οι μεγάλες αναμονές σε δημόσιες δομές, το υψηλό κόστος των εξετάσεων ιδιωτικά και οι δαιδαλώδεις γραφειοκρατικές διαδικασίες ενισχύουν έτι περαιτέρω τις αναστολές των ανδρών.
Έρευνα που πραγματοποιήθηκε προ δεκαετίας στην Αυστραλία έδειξε ότι το 61% των ανδρών δεν κάνουν καν ετήσιο τσεκ απ. Την εν λόγω πληροφορία μοιράζεται μέσω του καναλιού της στο YouTube, όπου οι ακόλουθοί της είναι στη συντριπτική τους πλειονότητα γυναίκες· μία ακόμα ένδειξη διαφορετικής στάσης των δύο φύλων, καθώς είναι οι γυναίκες εκείνες που αναζητούν συστηματικά πληροφορίες για θέματα υγείας όχι μόνο για τις ίδιες, αλλά και για όλη την οικογένεια.
Στον γιατρό μόνο για να γίνουν μπαμπάδες
Η συζήτηση γίνεται ακόμα πιο «δύσκολη» όταν αφορά την αναπαραγωγική υγεία και το ουροποιητικό σύστημα. Πρόσφατη έρευνα από το Orlando Health αποκαλύπτει ότι πάνω από το ένα τρίτο των ανδρών (38%) θα προτιμούσαν να υπομείνουν αγχωτικές καταστάσεις –όπως να βλέπουν την ομάδα τους να χάνει έναν σημαντικό αγώνα– παρά να συζητήσουν για την υγεία του προστάτη τους. Αυτή η εκτεταμένη απροθυμία αντιμετώπισης ενός κοινού προβλήματος συχνά οδηγεί σε καθυστερημένη διάγνωση και θεραπεία για παθήσεις του προστάτη ή των όρχεων. Ωστόσο, ο Γιώργος Βουλγαρίδης, βιολόγος – σπερματολόγος και επιστημονικός υπεύθυνος του εργαστηρίου SpermLab, παρατηρεί μια σταδιακή αλλαγή νοοτροπίας. «Οι νεαροί σήμερα συζητούν ευκολότερα για την υγεία των γεννητικών τους οργάνων σε σύγκριση με παλαιότερες γενιές».
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι άνδρες δεν ελέγχονται λόγω απουσίας συμπτωμάτων, κάτι που οφείλεται στην ανδρική φυσιολογία, αλλά και επειδή δεν τους έχουν καλλιεργήσει την κουλτούρα της πρόληψης. Συνελόντι ειπείν, «δεν είναι συνειδητά αμελείς, έτσι τους γαλούχησαν». Ενδεικτικά, μια ανωμαλία στην έμμηνο ρύση προειδοποιεί τη γυναίκα για μια πιθανή δυσλειτουργία στις ωοθήκες, ενώ και οι λοιμώξεις στα γεννητικά όργανα τους προκαλούν έντονες ενοχλήσεις, που τις «στέλνουν» στον γιατρό. Στη συντριπτική τους πλειονότητα, οι γυναίκες ξεκινούν από την έναρξη της σεξουαλικής τους ζωής να διενεργούν έναν ετήσιο έλεγχο σε γυναικολόγο, με τον οποίο σταδιακά χτίζουν και μια σχέση εμπιστοσύνης. Στους κύκλους, όμως, των ανδρών, η επίσκεψη στον ουρολόγο έχει καθιερωθεί να γίνεται γύρω στα πενήντα έτη. Ωστόσο, η σεξουαλική δραστηριότητα βρίσκεται στο πικ της τα πρώτα πενήντα χρόνια της ζωής τους, κατά τα οποία κατά κανόνα δεν γίνεται έλεγχος. Στο μυαλό πολλών ανδρών η επίσκεψη σε έναν ουρολόγο είναι συνυφασμένη με τη… σεξουαλική ανικανότητα ή τα γηρατειά. Έτσι, όχι μόνο αναβάλλουν αέναα την επικοινωνία με τον γιατρό, αλλά εμφανίζονται και ιδιαίτερα αμυντικοί στην πρώτη επαφή μαζί του.
Είναι η επιθυμία τεκνοποίησης που ενεργοποιεί τους άνδρες, οι οποίοι κατά κανόνα ελέγχουν για πρώτη φορά την υγεία του γεννητικού τους συστήματος, όταν ο γυναικολόγος τούς ζητήσει ένα σπερμοδιάγραμμα. Έως τότε αγνοούν ότι, εκτός από τον αριθμό και την κίνηση των σπερματοζωαρίων, μια ανάλυση σπέρματος περιγράφει επίσης τη λειτουργία του προστάτη και των άλλων αδένων. «Αυτή μπορεί να δείξει αν υπάρχει μια ασυμπτωματική μόλυνση, η οποία, αν θεραπευτεί έγκαιρα, δεν θα χαλάσει την ποιότητα του σπέρματός τους, ούτε θα οδηγήσει αργότερα σε ανεπανόρθωτες βλάβες του προστάτη».
Στο μυαλό πολλών ανδρών η επίσκεψη σε έναν ουρολόγο είναι συνυφασμένη με τη… σεξουαλική ανικανότητα ή τα γηρατειά.
Για του λόγου το αληθές, σε σύνολο 1.197 ανδρών, που είχαν κάνει ανάλυση σπέρματος στο SpermLab για πρώτη φορά, ο μικροβιακός έλεγχος έδειξε βακτηριακή λοίμωξη σε 1.045, δηλαδή στο 87,30%. Ο κ. Βουλγαρίδης ηγείται της Ένωσης Σπερματολογίας και συμβουλεύει: «Κάθε φορά που η σεξουαλική σύντροφος έχει λοίμωξη, ο άνδρας πρέπει να ακολουθεί παράλληλη θεραπεία, αλλά όχι την ίδια, αφού η αγωγή που θα συστήσει ο ουρολόγος διαφέρει σε διάρκεια και συχνά στη δραστική ουσία». Μια καλή τακτική πρόληψης, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η αυτο-εξέταση σπέρματος και εκείνη των όρχεων.
«Προ ετών, στην επικοινωνία μου με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, διαπίστωσα έκπληκτος ότι το Τμήμα Ανθρώπινης Αναπαραγωγής του οργανισμού δεν διαθέτει ουρολόγο». Λίγο αργότερα του επιβεβαίωσαν και εγγράφως ότι δεν υπάρχουν ουρολόγοι γενικότερα στον ΠΟΥ, τον αρμόδιο δηλαδή φορέα για την παροχή ποιοτικών υπηρεσιών υγείας προς όλους… Την ανάγκη ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης διαπιστώνουν επαγγελματίες υγείας σε όλο τον κόσμο, όπως αποδεικνύει το πλήθος των επιστημονικών δημοσιεύσεων και άρθρων στον Τύπο. Όλοι κάνουν λόγο για μια κουλτούρα με βαθιές ρίζες και ανησυχητικές προεκτάσεις. Στην Αυστραλία ξεκίνησε το 2003 το κίνημα «Movember», με στόχο την ευαισθητοποίηση των ανδρών στη σωματική και ψυχική τους υγεία. Η λέξη προέρχεται από τον συνδυασμό του «Mo» (σύντμηση από τη λέξη «moustache») και του Νοεμβρίου, του μήνα που επελέγη για την καμπάνια ενημέρωσης. Το Movember έχει καθιερωθεί σε αρκετές χώρες, όπου οι άνδρες ενθαρρύνονται να ενημερωθούν για τον καρκίνο του προστάτη και των όρχεων, αλλά και να μάθουν το οικογενειακό ιατρικό ιστορικό τους.
Τα παιδιά, κίνητρο αλλαγής
«Η βαθιά ριζωμένη αντίληψη για τον ανδρισμό εγκλωβίζει τους περισσότερους άνδρες», επισημαίνει ο Χάρης Πίσχος, ψυχολόγος και υπαρξιακός συστημικός ψυχοθεραπευτής. «Τους απασχολεί η εικόνα τους και φοβούνται τα άσχημα νέα, αφού αυτά θα έχουν ως συνέπεια να χάσουν τον έλεγχο, να χρειαστούν βοήθεια και έτσι να κλονιστεί ο ρόλος τους στην οικογένεια ως “κουβαλητή”, όπως έλεγαν οι παλαιότεροι», σχολιάζει ο ίδιος. «Δεν έχουν αυτογνωσία, συχνά θεωρούν ότι τα προβλήματα υγείας πλήττουν μόνο τους άλλους ή ότι είναι θέμα τύχης και η πρόληψη δεν παίζει ρόλο. Δυσκολεύονται να κάνουν ενδοσκόπηση και τους λείπει η ευελιξία που απαιτείται για να ζητήσουν βοήθεια». Έτσι, πολύ συχνά φτάνουν στον θεράποντα ιατρό στο “και πέντε”».
Οι προηγούμενες γενιές έχουν αναπτύξει μηχανισμούς καταστολής του συναισθήματος. «Γι’ αυτόν τον λόγο, άλλωστε, σπάνια οι άνδρες αποφασίζουν να ξεκινήσουν ψυχοθεραπεία, συνήθως είναι οι σύντροφοί τους που τους πείθουν ή κάποιο πιεστικό πρόβλημα της καθημερινότητας», περιγράφει. «Στις συνεδρίες δεν φέρνουν θέματα υγείας προς συζήτηση, αλλά στη διάρκεια της θεραπείας καταπιανόμαστε με την αξία της αυτοφροντίδας, την προστασία της ψυχικής και σωματικής υγείας». Όπως παρατηρεί ο κ. Πίσχος, πιο δεκτικοί σε αλλαγές είναι όσοι άνδρες έχουν οικογένεια, αφού «έχουν ένα ισχυρό κίνητρο να εξασφαλίσουν τη μακροημέρευσή τους, για να βιώσουν τις χαρές της πατρότητας. Παρατηρούμε, λοιπόν, συχνά μετατόπιση: αρχίζουν να περιορίζουν συμπεριφορές υψηλού ρίσκου, όπως το αλκοόλ ή το τσιγάρο». Για του λόγου το αληθές, μελέτη με δείγμα 7.641 Καναδών απέδειξε ότι οι άνδρες που παντρεύονται διατηρούνται περισσότερο υγιείς, «έχουν καλά γηρατειά», όπως συνηθίζουμε να λέμε, συγκριτικά με τους συνομήλικούς τους εργένηδες.
Ο κ. Πίσχος και η κ. Γούτου διαπιστώνουν ότι οι νεότεροι άνδρες εκδηλώνουν λιγότερες αναστολές και είναι περισσότερο πρόθυμοι να ακολουθήσουν τα διεθνή guidelines στον τομέα της προληπτικής ιατρικής. «Είναι πιθανότατα το αποτέλεσμα μιας γενικότερης αλλαγής νοοτροπίας στην ελληνική κοινωνία», σημειώνει ο πρώτος. «Θα είχε νόημα να διαμηνύσουμε στους νέους άνδρες ότι, σύμφωνα με τη Θεωρία της Φυσικής Επιλογής, οι γυναίκες ασυνείδητα επιλέγουν για πατεράδες των παιδιών τους πιο υγιείς. Αυτό θα μπορούσε να λειτουργήσει ως κίνητρο αυτοφροντίδας», καταλήγει ο κ. Πίσχος.
