Οι περισσότερες γυναίκες δεν ανυπομονούν να κάνουν την τακτική τους μαστογραφία, η οποία μπορεί να τις αγχώνει και να τις κάνει να νιώθουν άβολα. Ίσως αναρωτιέστε: υπάρχει κάποια ηλικία από την οποία και μετά μπορείτε να απαλλαγείτε από αυτή την τακτική υποχρέωση; Τα 75, τα 80, τα 85;
Η αλήθεια είναι ότι οι ειδικοί δεν έχουν καθορίσει μια σαφή ηλικία όπου οι γυναίκες δεν χρειάζονται πλέον τον προσυμπτωματικό έλεγχο για τον καρκίνο του μαστού – κυρίως γιατί τα επιστημονικά δεδομένα σε αυτόν τον τομέα είναι ελλιπή, λέει η δρ Kathryn Rexrode, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ και επικεφαλής του Τμήματος Υγείας της Γυναίκας στο Brigham and Women’s Hospital.
Όμως πολλοί ειδικοί επίσης συμφωνούν ότι η επανάληψη της μαστογραφίας μπορεί να μην αποτελεί τη σωστή επιλογή μετά την ηλικία των 75 ετών. Το πραγματικό ερώτημα –λένε– είναι ποια είναι η κατάλληλη ηλικία να διακόψετε σύμφωνα με τις ατομικές σας ανάγκες;
Για να αποφασίσετε, θα πρέπει να κατανοήσετε τόσο τους δυνητικούς κινδύνους όσο και τα οφέλη του προσυμπτωματικού ελέγχου για καρκίνο του μαστού.
Σταθμίζοντας την απόφαση
Ο καρκίνος του μαστού είναι μια νόσος που προσβάλλει με δυσανάλογα αυξημένη συχνότητα τις μεγαλύτερες σε ηλικία γυναίκες, λέει η δρ Rexrode. Περίπου οι μισές από τις γυναίκες που διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο είναι άνω των 60 και το 20% είναι άνω των 70 ετών. «Ωστόσο, το ποσοστό των νέων καρκίνων πράγματι φαίνεται να μειώνεται ελαφρώς στις γυναίκες άνω των 75 ετών», επισημαίνει. Μια μελέτη του 2012 που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό European Journal of Public Health διαπίστωσε ότι περίπου 3,3% των γυναικών άνω των 75 ετών θα διαγνωστούν με καρκίνο του μαστού. Από αυτές τις γυναίκες, μία στις τρεις θα πεθάνει από τη νόσο.
«Τα πλεονεκτήματα της μαστογραφίας περιλαμβάνουν την έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου, και αυτή η έγκαιρη ανίχνευση μπορεί να σημαίνει γρηγορότερη έναρξη της θεραπείας», λέει η δρ Toni Golen, αρχισυντάκτρια του Harvard Women’s Health Watch (Θέματα Υγείας – Γυναικολογία).
Επιπλέον, οι καρκίνοι του μαστού στις μεγαλύτερες γυναίκες είναι συχνά ευκολότερο να αντιμετωπιστούν απ’ ό,τι εκείνοι που διαπιστώνονται σε νεότερες γυναίκες. «Οι καρκίνοι του μαστού σε ηλικιωμένες γυναίκες έχουν την τάση να έχουν θετικούς οιστρογονικούς υποδοχείς», επισημαίνει η δρ Rexrode. Αυτό σημαίνει ότι η αντιμετώπισή τους δεν απαιτεί απαραίτητα χημειοθεραπεία.
Έτσι, οι γιατροί μπορεί να είναι σε θέση να χρησιμοποιήσουν στη θέση της ορμονική θεραπεία, η οποία είναι καλά ανεκτή από τις περισσότερες γυναίκες. Η ορμονική θεραπεία συχνά περιλαμβάνει ένα είδος φαρμάκου γνωστό ως αναστολέας της αρωματάσης –όπως η αναστροζόλη, η εξεμεστάνη, ή η λετροζόλη– που επιβραδύνει την παραγωγή οιστρογόνων από τον οργανισμό. Μια άλλη επιλογή, η ταμοξιφαίνη, εμποδίζει τα οιστρογόνα να εισέλθουν στα καρκινικά κύτταρα και να τροφοδοτήσουν την ανάπτυξή τους.
Μειονεκτήματα προς εξέταση
Παρότι η προδιαγνωστική μαστογραφία σίγουρα έχει οφέλη για τις ηλικιωμένες γυναίκες, ιδίως γιατί αποκαλύπτει τον καρκίνο σε πρώιμο στάδιο, υπάρχουν κίνδυνοι που πρέπει να συνυπολογιστούν στην εξίσωση. Μεταξύ άλλων:
Ο κίνδυνος των ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων. «Οι μαστογραφίες είναι προδιαγνωστικές εξετάσεις και είναι σχεδιασμένες να εντοπίσουν όσο το δυνατόν περισσότερους καρκίνους. Οι προδιαγνωστικές εξετάσεις περιλαμβάνουν επίτηδες ορισμένα ψευδώς θετικά αποτελέσματα προκειμένου να εντοπίσουμε όσο περισσότερους καρκίνους μπορούμε», λέει η δρ Golen. Τα ψευδώς θετικά τεστ (μαστογραφίες που φαίνονται μη φυσιολογικές, παρότι δεν υπάρχει καρκίνος) θα αποτελέσουν αφορμή για περαιτέρω εξετάσεις ή βιοψία –μια επεμβατική διαδικασία που ορισμένες ηλικιωμένες ασθενείς μπορεί να επιλέξουν να αποφύγουν, επισημαίνει. Ακόμη κι αν αυτή η επιπλέον εξέταση απαλλάσσει μια γυναίκα από την υποψία καρκίνου, δεν παύει να προκαλεί στρες και σωματική δυσφορία. «Οι υγιείς γυναίκες θα πρέπει να σταθμίζουν το όφελος της πιθανής έγκαιρης διάγνωσης έναντι του στρες ενός ψευδώς θετικού τεστ. Οι γυναίκες που έχουν παράγοντες κινδύνου θα πρέπει να ακολουθούν τις συμβουλές του δικού τους γιατρού», λέει η δρ Golen.
Η πιθανότητα υπερθεραπείας. Ορισμένες πρώιμες ή προκαρκινικές καταστάσεις που εντοπίζονται με τη μαστογραφία μπορεί να μην εξελιχθούν ποτέ σε θανατηφόρες, ακόμη κι αν μια γυναίκα «ζει» με αυτές για πολλά χρόνια. «Σε ορισμένες περιπτώσεις, λαμβάνει κανείς θεραπεία για καταστάσεις που δεν θα δημιουργήσουν ποτέ πραγματική βλάβη», λέει η δρ Rexrode.
Σε αυτές περιλαμβάνεται το πορογενές καρκίνωμα in situ, ένας μη διηθητικός καρκίνος ο οποίος δεν έχει επεκταθεί εκτός των γαλακτοφόρων πόρων και ενδέχεται να γίνει ή να μη γίνει απειλητικός για τη ζωή καρκίνος). Περιλαμβάνονται επίσης μια προκαρκινική βλάβη που ονομάζεται άτυπη υπερπλασία και οι μικροαποτιτανώσεις του μαστού, οι οποίες είναι εναποθέσεις ασβεστίου μέσα στον μαστό και μερικές φορές υποδηλώνουν καρκίνο. Πολλές γυναίκες είναι πιθανό να πεθάνουν μαζί με αυτές τις παθήσεις, όχι όμως από αυτές, λέει η δρ Rexrode. Ωστόσο, συνήθως συνιστάται θεραπεία καθώς οι γιατροί δεν έχουν ακόμα τη δυνατότητα να διακρίνουν μεταξύ των περιπτώσεων που παρουσιάζουν κίνδυνο και εκείνων που δεν παρουσιάζουν.
Η πρόκληση ανησυχίας και στρες. Η μαστογραφία μπορεί να προκαλεί στρες, ιδιαίτερα όταν οι γυναίκες ειδοποιούνται προκειμένου να εξεταστούν μη φυσιολογικά ευρήματα. Επιπλέον, όπως σημειώθηκε παραπάνω, τα ευρήματα αυτά μπορεί να δημιουργήσουν την ανάγκη υποβολής σε επεμβατικές διαγνωστικές εξετάσεις, μεταξύ των οποίων βιοψίες, οι οποίες ορισμένες φορές αποδεικνύονται περιττές.
Η σωματική καταπόνηση και οι παρενέργειες των θεραπειών. Η αντιμετώπιση ενός καρκίνου μπορεί να απαιτεί έναν συνδυασμό χειρουργικής επέμβασης (όπως μερική μαστεκτομή προκειμένου να αφαιρεθεί ένας όγκος ή ολική μαστεκτομή προκειμένου να αφαιρεθεί ο ένας ή και οι δύο μαστοί), ακτινοθεραπείας ή χημειοθεραπείας. Αν και κάποιες μεγαλύτερης ηλικίας γυναίκες μπορούν να ανεχθούν αυτές τις θεραπείες, άλλες είναι πιθανό να μην είναι πρόθυμες ή σωματικά ικανές να τις αντέξουν.
«Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα πρέπει ποτέ να αντιμετωπίζουμε καρκίνους σε άτομα που διανύουν τη δεκαετία των 80 ετών. Και βέβαια τους αντιμετωπίζουμε. Αλλά χρειάζεται να λάβουμε υπ’ όψιν την ισορροπία μεταξύ παρενεργειών και οφέλους, έτσι ώστε η θεραπεία να μην προκαλεί περισσότερα προβλήματα από τη νόσο», επισημαίνει η δρ Rexrode.
Τι σημαίνει η απόφαση για τη ζωή σας πρακτικά
Σε τελική ανάλυση, κάθε γυναίκα θα πρέπει να πάρει την απόφαση που ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες της σχετικά με την προδιαγνωστική μαστογραφία (βλέπε «Είναι η μαστογραφία κατάλληλη για εσάς;»). Μια υγιής γυναίκα 83 ετών η οποία προβλέπει ότι θα ζήσει για μια δεκαετία ακόμα και είναι πρόθυμη όχι μόνο να υποβληθεί σε μαστογραφία αλλά και σε παρακολούθηση και σε θεραπείες για καρκίνο, εάν χρειαστεί, θα πρέπει να συνεχίσει να υποβάλλεται σε μαστογραφίες για όσο διάστημα οι παράγοντες αυτοί παραμένουν αμετάβλητοι. Εάν, από την άλλη πλευρά, η υγεία σας είναι σε χειρότερη κατάσταση, ή απλώς δεν θέλετε να ανεχθείτε τον προσυμπτωματικό έλεγχο και τις διαδικασίες που μπορεί να ακολουθήσουν, μπορεί να έχει έρθει η στιγμή να διακόψετε. Αυτή είναι μια συζήτηση που θα πρέπει να κάνετε με τον γιατρό σας.
Η απόφαση να διακόψετε τον προσυμπτωματικό έλεγχο δεν είναι πάντα εύκολη, ακόμη κι αν υπάρχουν αρκετά μειονεκτήματα στο να συνεχίσετε. «Οι μαστογραφίες είναι επώδυνες ή αρνητικά φορτισμένες σε πολλές γυναίκες, και γι’ αυτό ενδέχεται να είναι κάτι παραπάνω από πρόθυμες να τις σταματήσουν.
Άλλες αντιμετωπίζουν τον προσυμπτωματικό έλεγχο ως μέρος της φροντίδας του εαυτού τους και δεν επιθυμούν να τον εγκαταλείψουν», λέει η δρ Rexrode. Ακόμη κι αν γνωρίζετε ότι το να διακόψετε τον έλεγχο είναι η κατάλληλη απόφαση με βάση τη λογική, μπορεί να είναι δύσκολο να τη λάβετε από συναισθηματικής πλευράς.
Είναι η μαστογραφία κατάλληλη για εσάς;
Οι γυναίκες που αναστοχάζονται τις επιλογές τους θα είναι καλό να θέσουν στον εαυτό τους διάφορες ερωτήσεις προκειμένου να προσδιορίσουν αν θα συνεχίσουν τον προσυμπτωματικό έλεγχο με μαστογραφία μετά τα 75.
Είστε υγιής;
Εάν η υγεία σας είναι καλή και προβλέπετε ότι θα ζήσετε για άλλα 10 χρόνια τουλάχιστον, μπορεί να αξίζει να συνεχίσετε τον προσυμπτωματικό έλεγχο. Εάν όχι, ο έλεγχος μπορεί να μην είναι η κατάλληλη επιλογή.
Είστε πρόθυμη να υποβληθείτε σε επιπρόσθετες διαγνωστικές εξετάσεις;
Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν επιπλέον απεικονιστικές εξετάσεις ή και βιοψία ώστε να προσδιοριστεί εάν έχετε καρκίνο του μαστού.
Είστε πρόθυμη να υποβληθείτε σε θεραπείες για τον καρκίνο;
Οι θεραπείες για καρκίνο μπορεί να είναι εξουθενωτικές, και δεν είναι αυτονόητο ότι κάθε γυναίκα θέλει να το περάσει αυτό. Εάν μια γυναίκα υποβάλλεται σε θεραπεία για καρκίνο σταδίου 1 ή 2, αυτό μπορεί να σημαίνει αφαίρεση ενός όγκου και στη συνέχεια έξι εβδομάδες ακτινοθεραπείας για την πρόληψη υποτροπής. Μπορεί να χρειαστεί να πηγαίνει σε ένα ιατρικό κέντρο καθημερινά για ακτινοθεραπεία, κάτι που μπορεί να αποτελεί σημαντικό βάρος τόσο για την ασθενή όσο και για την οικογένειά της. «Αυτό μπορεί να προκαλέσει κόπωση. Μπορεί να προκαλέσει τοπικό ερεθισμό», λέει η δρ Rexrode, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ. Και μπορεί να επηρεάσει το πόσο καλά θα είστε σε θέση να λειτουργείτε. «Τα οφέλη από την υποβολή στη θεραπεία αυτού του τύπου θα είναι διαφορετικά για μια γυναίκα 75, 80 ή 85 ετών, απ’ ό,τι για μια γυναίκα 50 ετών».
Είστε σωματικά σε θέση να αντέξετε τη διάγνωση και τη θεραπεία για καρκίνο του μαστού;
Ακόμη κι εάν είστε πρόθυμη να υποβληθείτε σε θεραπεία για καρκίνο του μαστού, θα πρέπει να εξετάσετε επίσης το κατά πόσον έχετε άλλες παθήσεις που μπορεί να καταστήσουν τη θεραπεία υπερβολικά μεγάλη πρόκληση για εσάς.
Θέλετε να γνωρίζετε ότι έχετε καρκίνο;
Εάν δεν επιθυμείτε να υποβληθείτε σε θεραπεία, το να υποβάλλεστε σε προσυμπτωματικό έλεγχο για καρκίνο του μαστού μπορεί να αποτελεί ένα περιττό συναισθηματικό φορτίο. «Δεν νομίζω ότι θέλει κανείς να γνωρίζει εάν έχει καρκίνο, εάν δεν πρόκειται να κάνει κάτι γι’ αυτό», λέει η δρ Rexrode.
Υποβολή σε θεραπεία για καρκίνο του μαστού
Η απόφαση να υποβληθούν σε προσυμπτωματικό έλεγχο με μαστογραφία δεν είναι η μόνη που θα πρέπει να επανεξετάσουν οι γυναίκες καθώς μεγαλώνουν. Μια ηλικιωμένη γυναίκα μπορεί επίσης να προτιμήσει διαφορετικές θεραπευτικές επιλογές εάν διαγνωστεί με καρκίνο του μαστού. Οι θεραπευτικές επιλογές θα πρέπει να σταθμίζονται με προσοχή, ώστε να διατηρείται η ποιότητα ζωής, λέει η δρ Kathryn Rexrode, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ. Η θεραπεία θα πρέπει λάβει υπόψη πώς θα επηρεάσει τη συνολική υγεία του ατόμου και την ικανότητά του να είναι λειτουργικό, επισημαίνει. Θα είστε καλύτερα ή χειρότερα μετά τη θεραπεία; Με δεδομένη την ύπαρξη και άλλων παθήσεων, ένας ογκολόγος μπορεί να θελήσει να δοκιμάσει μια διαφορετική, πιθανόν λιγότερο επιθετική θεραπευτική προσέγγιση σε ηλικιωμένες γυναίκες με καρκίνο του μαστού συγκριτικά με τις νεότερες. Οι θεραπευτικές αποφάσεις θα πρέπει να συνυπολογίσουν τις επιπτώσεις που έχει ο ίδιος ο καρκίνος στον οργανισμό. Ένας μεγάλος όγκος που επεκτείνεται σε άλλες περιοχές του σώματος και προκαλεί πλήθος συμπτωμάτων μπορεί να επιβαρύνει κατά πολύ την ποιότητα ζωής, επομένως η αποφυγή αυτής της κατάστασης μπορεί να αποτελεί επίσης έναν εύλογο στόχο.
