Για περισσότερο από μισό αιώνα, τα φάρμακα που είναι γνωστά ως β-αναστολείς υπήρξαν η κύρια θεραπεία για την αντιμετώπιση της καρδιοπάθειας, ιδίως για τα άτομα που επιβίωσαν από καρδιακή προσβολή. Ωστόσο, σήμερα οι γιατροί αναθεωρούν αυτή τη στρατηγική, βασιζόμενοι σε αυξανόμενα στοιχεία που δείχνουν ότι, σε ορισμένα άτομα που έχουν υποστεί καρδιακή προσβολή, οι β-αναστολείς μπορεί να μην προσφέρουν ουσιαστικό όφελος. «Για τα άτομα των οποίων η καρδιά λειτουργεί ως αντλία αίματος ικανοποιητικά μετά από μια καρδιακή προσβολή, οι γιατροί πλέον σκέφτονται διπλά προτού συνταγογραφήσουν έναν β-αναστολέα», λέει ο δρ Cian McCarthy, καρδιολόγος στο Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης, που συνεργάζεται με το Χάρβαρντ.
Ορισμένες φορές, ωστόσο, μια καρδιακή προσβολή αφήνει την αριστερή κοιλία (την κύρια κοιλότητα της καρδιάς που στέλνει αίμα στο σώμα) ανίκανη να συσταλεί αποτελεσματικά. Όταν συμβαίνει αυτό, οι β-αναστολείς εξακολουθούν να συνιστώνται, αναφέρει ο δρ McCarthy. Τα φάρμακα αυτά συνταγογραφούνται επίσης για την αντιμετώπιση της στηθάγχης (του πόνου που προκαλείται στον θώρακα λόγω στένωσης των αρτηριών), για την αντιμετώπιση της καρδιακής ανεπάρκειας και για την καταστολή παθολογικών καρδιακών ρυθμών, όπως η κολπική μαρμαρυγή, καθώς και για την αντιμετώπιση της υψηλής αρτηριακής πίεσης.
Βασικές πληροφορίες για τους β-αναστολείς
Μπορείτε να αναγνωρίσετε τους β-αναστολείς από το όνομα της δραστικής ουσίας – περιλαμβάνει πάντα την κατάληξη «-λόλη». Συνηθισμένα παραδείγματα είναι η ατενολόλη, η βισοπρολόλη, η καρβεδιλόλη και η μετοπρολόλη.
Οι β-αναστολείς δρουν αποκλείοντας τους β-υποδοχείς (μικροσκοπικές πρωτεΐνες στην εξωτερική επιφάνεια των κυττάρων σε όλο το σώμα), ιδίως στην καρδιά, στα τοιχώματα των αιμοφόρων αγγείων, στους πνεύμονες, στους νεφρούς και στον εγκέφαλο. Οι ορμόνες του στρες (αδρεναλίνη και νοραδρεναλίνη) διεγείρουν τους β-υποδοχείς, προκαλώντας επιδράσεις που ποικίλλουν ανάλογα με το όργανο. Στην καρδιά και στα αιμοφόρα αγγεία η αδρεναλίνη και η νοραδρεναλίνη προκαλούν επιτάχυνση της λειτουργίας της καρδιάς, ενίσχυση των συσπάσεων της καρδιάς και συστολή (σύσπαση) των τοιχωμάτων των αιμοφόρων αγγείων.
Οι β-αναστολείς εμποδίζουν αυτές τις δράσεις: συνδέονται στους β-υποδοχείς, εμποδίζοντας έτσι τις ορμόνες του στρες να συνδεθούν σε αυτούς. Ως αποτέλεσμα, η λειτουργία της καρδιάς επιβραδύνεται και τα αιμοφόρα αγγεία χαλαρώνουν (διαστέλλονται), με συνέπεια να μειώνεται η αρτηριακή πίεση και το φορτίο της καρδιάς.
Συνήθεις ανεπιθύμητες ενέργειες των β-αναστολέων
Οι ανεπιθύμητες ενέργειες των β-αναστολέων συνήθως δεν είναι απειλητικές για τη ζωή. Επειδή όμως οι β-υποδοχείς συναντώνται σε πολλούς διαφορετικούς ιστούς, τα φάρμακα μπορούν να έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες σε ολόκληρο τον οργανισμό, όπως υπνηλία ή κόπωση, ζάλη, κρύα χέρια και πόδια, δυσκοιλιότητα ή στυτική δυσλειτουργία.
Λιγότερο συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι οι αλλεργικές αντιδράσεις (όπως εξανθήματα και οίδημα του προσώπου) και τα προβλήματα ύπνου. Αν έχετε ανεπιθύμητες ενέργειες από έναν β-αναστολέα, συζητήστε με τον γιατρό σας.
Οι β-αναστολείς μετά από μια καρδιακή προσβολή
Μελέτη του 2025 εξέτασε τον ρόλο των β-αναστολέων σε περισσότερους από 8.500 επιζήσαντες από καρδιακή προσβολή με φυσιολογική καρδιακή λειτουργία ή ελαφριά δυσλειτουργία. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε δύο ομάδες: οι μισοί άρχισαν να λαμβάνουν β-αναστολέα εντός δύο εβδομάδων από την έξοδό τους από το νοσοκομείο, ενώ οι άλλοι μισοί δεν έλαβαν β-αναστολέα. Τα επόμενα τέσσερα χρόνια, οι ερευνητές δεν διαπίστωσαν καμία διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων ως προς τις επαναλαμβανόμενες καρδιακές προσβολές, τις εισαγωγές στο νοσοκομείο λόγω καρδιακής ανεπάρκειας ή τους θανάτους οποιασδήποτε αιτιολογίας.
Τα ευρήματα αυτά ισχύουν για τα άτομα με φυσιολογική ή ελαφρώς μειωμένη καρδιακή λειτουργία, η οποία ορίζεται ως κλάσμα εξώθησης 40% ή μεγαλύτερο. Το κλάσμα εξώθησης αναφέρεται στο ποσοστό του αίματος που στέλνει η καρδιά στο σώμα κάθε φορά που συσπάται. Ένα κλάσμα εξώθησης 50% έως 70% θεωρείται φυσιολογικό.
Ποιος πρέπει –ή δεν πρέπει– να λαμβάνει β-αναστολείς;
Αν έχετε υποστεί καρδιακή προσβολή και έχετε μειωμένο κλάσμα εξώθησης (κάτω από 40%), η χρήση β-αναστολέα έχει νόημα. Τα άτομα με ήπια μείωση του κλάσματος εξώθησης (40% έως 49%) ενδέχεται επίσης να ωφεληθούν από τους β-αναστολείς.
Αν όμως έχετε διατήρηση του κλάσματος εξώθησης (40% ή υψηλότερο), μπορεί και να μη χρειάζεται β-αναστολέας. Τι πρέπει να κάνετε αν έχετε διατήρηση του κλάσματος εξώθησης και λαμβάνετε ήδη έναν β-αναστολέα; «Είναι ίσως λογικό να σταματήσετε τη λήψη του ένα έτος μετά την καρδιακή προσβολή, εφόσον το φάρμακο δεν απαιτείται για κάποιον άλλον λόγο», λέει ο δρ McCarthy.
Οι β-αναστολείς είναι γενικά λιγότερο αποτελεσματικοί από άλλα αντιυπερτασικά φάρμακα για την πρόληψη των καρδιαγγειακών προβλημάτων, ιδίως των εγκεφαλικών επεισοδίων. «Όμως, παρότι οι β-αναστολείς δεν είναι τα φάρμακα πρώτης επιλογής, μπορεί και πάλι να είναι χρήσιμο να προστεθούν στην αγωγή σας, εάν η αρτηριακή σας πίεση παραμένει εκτός ελέγχου με άλλα φάρμακα», επισημαίνει ο δρ McCarthy.
Οι β-αναστολείς χρησιμοποιούνται επίσης για την πρόληψη των κρίσεων ημικρανίας και τη μείωση του τρόμου των χεριών. Μπορούν να αμβλύνουν συνηθισμένα συμπτώματα άγχους, όπως η εφίδρωση, οι γρήγοροι καρδιακοί παλμοί και το κοκκίνισμα. Οι οφθαλμικές σταγόνες με β-αναστολέα συνταγογραφούνται συχνά για τη μείωση της οφθαλμικής πίεσης σε άτομα με γλαύκωμα. Αν λαμβάνετε β-αναστολέα για οποιονδήποτε λόγο, μην τον σταματήσετε χωρίς να μιλήσετε με τον γιατρό σας.
