Οι οικιακές συσκευές υγείας έχουν καταστήσει εύκολη την τακτική παρακολούθηση της υγείας. Οι συσκευές αυτές μπορούν να παρακολουθήσουν ζωτικούς δείκτες υγείας, όπως η αρτηριακή πίεση, το σάκχαρο αίματος, οι καρδιακοί ρυθμοί, η μεταβλητότητα της καρδιακής συχνότητας και ο κορεσμός οξυγόνου. «Ο τακτικός έλεγχος αυτών των πληροφοριών μπορεί να συμβάλει στη διαχείριση των παθήσεων που ήδη έχετε ή να σας προειδοποιήσει για αλλαγές, τις οποίες μπορείτε να συζητήσετε με τον γιατρό σας», λέει ο δρ Howard LeWine, ιατρικός αρχισυντάκτης των Θεμάτων Ουρολογίας-Ανδρολογίας του Χάρβαρντ. Ας δούμε πώς λειτουργούν αυτές οι συσκευές και ποιος μπορεί να ωφεληθεί από τη χρήση τους.
Αρτηριακή πίεση
Η υψηλή αρτηριακή πίεση αυξάνει τον κίνδυνο για καρδιακή προσβολή, εγκεφαλικό επεισόδιο και άλλες σοβαρές παθήσεις. Οι άνθρωποι που χρειάζεται να διαχειριστούν την αρτηριακή τους πίεση ενθαρρύνονται να παίρνουν τακτικές μετρήσεις με οικιακό πιεσόμετρο και να ενημερώνουν τον γιατρό τους για τυχόν αλλαγές. Οι κατ’ οίκον μετρήσεις βοηθούν επίσης όσους εμφανίζουν τη λεγόμενη «υπέρταση της λευκής μπλούζας», δηλαδή απότομη αύξηση της αρτηριακής πίεσης όταν η μέτρηση γίνεται στο ιατρείο.
Μπορείτε να επιλέξετε μια συσκευή με μεγάλη, ευανάγνωστη οθόνη, η οποία περιλαμβάνεται στον Κατάλογο Επικυρωμένων Συσκευών Μέτρησης της Αρτηριακής Πίεσης των ΗΠΑ (www.validatebp.org). Χρησιμοποιήστε μια συσκευή με περιχειρίδα που φουσκώνει αυτόματα γύρω από το μπράτσο (οι συσκευές καρπού και δαχτύλου δεν θεωρούνται αξιόπιστες). Η περιχειρίδα θα πρέπει να είναι αρκετά φαρδιά, ώστε να καλύπτει περίπου το 80% του πάνω μέρους του βραχίονα, από τον αγκώνα έως τη μασχάλη. Οι περιχειρίδες που είναι πολύ μικρές ή πολύ μεγάλες δεν παρέχουν ακριβείς μετρήσεις. Ο γιατρός σας μπορεί να σας συμβουλεύσει σχετικά με το πόσο συχνά θα πρέπει να μετράτε την πίεσή σας.
Σάκχαρο αίματος
Τα συστήματα συνεχούς παρακολούθησης της γλυκόζης (CGM) χρησιμοποιούνται από τα άτομα με διαβήτη για την τακτική παρακολούθηση του επιπέδου του σακχάρου (της γλυκόζης) στο αίμα, έτσι ώστε να διασφαλίζεται ότι δεν είναι πολύ υψηλό ή πολύ χαμηλό. Η πληροφορία αυτή βοηθά επίσης τους γιατρούς να αξιολογήσουν τα αποτελέσματα της θεραπείας.
Τα CGM που χρησιμοποιούνται στο δέρμα (συνήθως στον βραχίονα ή στην κοιλιά) έχουν έναν αισθητήρα ο οποίος μετρά τη γλυκόζη στο διάμεσο υγρό που περιβάλλει τα κύτταρα του σώματος. (Το διάμεσο υγρό έχει επίπεδο γλυκόζης παρόμοιο με εκείνο του αίματος.) Τα δεδομένα στη συνέχεια αποστέλλονται ασύρματα σε μια άλλη συσκευή, όπως ένα smartphone. Το επίπεδο της γλυκόζης προβάλλεται κάθε 2 με 15 λεπτά, μαζί με ένα ιστορικό των τιμών σας και μια ένδειξη του κατά πόσο το επίπεδό σας εμφανίζει ανοδική ή καθοδική τάση. Ορισμένες συσκευές διαθέτουν συναγερμό που σας ειδοποιεί αν το σάκχαρο αίματος γίνεται επικίνδυνα χαμηλό ή υψηλό και μπορούν επίσης να αποστείλουν αυτή την πληροφορία σε μια συμβατή αντλία ινσουλίνης, εάν απαιτείται.
Επειδή τα CGM παρέχουν συνεχή ροή πληροφοριών, είναι ιδιαίτερα χρήσιμα για τα άτομα με διαβήτη τύπου 1 (ένα αυτοάνοσο νόσημα στο οποίο καταστρέφονται τα β κύτταρα του παγκρέατος που παράγουν ινσουλίνη), τα οποία εμφανίζουν συχνά διακύμανση του επιπέδου της γλυκόζης και χρειάζονται προσεκτική παρακολούθηση των δόσεων ινσουλίνης. Ωστόσο, θα πρέπει να γνωρίζετε ότι υπάρχει μια καθυστέρηση περίπου 20 λεπτών από τον πραγματικό χρόνο ανάπτυξης ενός επιπέδου στο αίμα έως την εμφάνισή του στο CGM.
Η χρησιμότητα των CGM για τα άτομα με διαβήτη τύπου 2, την πιο συχνή μορφή της πάθησης, είναι λιγότερο σαφής. Πολύ λίγα από αυτά τα άτομα χρειάζονται πολύπλοκα σχήματα ινσουλίνης, στη διαχείριση των οποίων θα μπορούσε να βοηθήσει ένα CGM. Ωστόσο, ο ειδικοί προτείνουν ότι τα CGM μπορούν, παρ’ όλα αυτά, να βοηθήσουν τα άτομα με διαβήτη τύπου 2, καθώς τα άτομα αυτά είναι ευάλωτα στα επεισόδια υπογλυκαιμίας (χαμηλού σακχάρου στο αίμα).
«Ακόμη και αν δεν έχετε διαβήτη, ορισμένοι μπορεί και πάλι να ωφεληθείτε από τη χρήση ενός CGM, ιδίως όσοι έχετε υψηλό κίνδυνο για διαβήτη λόγω οικογενειακού ιστορικού ή άλλων παραγόντων ή όσοι λαμβάνετε φάρμακα τα οποία μπορούν να αυξήσουν το σάκχαρο αίματος», λέει ο δρ LeWine. Τα CGM μπορούν επίσης να βοηθήσουν στον εντοπισμό των πρώιμων σημείων προδιαβήτη (μια κατάσταση κατά την οποία το σάκχαρο αίματος είναι ελαφρώς υψηλό, αλλά όχι αρκετά υψηλό ώστε να καλύπτεται ο ορισμός του διαβήτη). Περισσότεροι από ένας στους τρεις ενήλικες έχουν προδιαβήτη και 81% από αυτούς δεν το γνωρίζουν, σύμφωνα με το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) των ΗΠΑ.
Μιλήστε με τον γιατρό σας για να καθορίσετε αν το CGM αποτελεί καλή επιλογή για εσάς. Λάβετε υπόψη ότι τα CGM μπορεί να είναι ακριβά και είναι μάλλον απίθανο να καλύπτονται από την ασφάλιση υγείας, εκτός και αν έχετε διαβήτη.
Καρδιακός ρυθμός
Η κολπική μαρμαρυγή, η συχνότερη διαταραχή του καρδιακού ρυθμού, χαρακτηρίζεται από γρήγορο, ακανόνιστο καρδιακό παλμό. «Πολλοί άνθρωποι με κολπική μαρμαρυγή δεν γνωρίζουν ότι την έχουν», λέει ο δρ LeWine. Τα συμπτώματα της κολπικής μαρμαρυγής περιλαμβάνουν αίσθημα παλμών (καρδιακό παλμό σαν φτερούγισμα ή σφυροκόπημα), δυσκολία στην αναπνοή, κόπωση, ζαλάδα και πόνο στον θώρακα.
Όσοι χρειάζεται να διαχειριστούν την αρτηριακή τους πίεση ενθαρρύνονται να παίρνουν τακτικές μετρήσεις με οικιακό πιεσόμετρο.
Κάποιες συσκευές που φοριούνται στον καρπό, όπως τα smartwatch και τα βραχιόλια παρακολούθησης φυσικής κατάστασης, μπορούν να βοηθήσουν στην ανίχνευση της κολπικής μαρμαρυγής. Ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) των ΗΠΑ έχει εγκρίνει τέσσερις συσκευές που φοριούνται στον καρπό για τον σκοπό αυτό: Apple Watch (Σειρά 4 και επόμενες), Fitbit (Sense 2 και Charge 5), Samsung Galaxy Watch (Σειρά 3 και επόμενες) και Withings ScanWatch. Καθεμιά από αυτές ανάβει ένα φωτάκι πάνω στο δέρμα, στην εσωτερική πλευρά του καρπού, για να ανιχνεύσει τη ροή αίματος και να μετρήσει την καρδιακή συχνότητα και χρησιμοποιεί έναν αλγόριθμο για να ελέγξει για τυχόν παθολογικούς ρυθμούς. Η συσκευή λαμβάνει μετρήσεις κατ’ επίκληση (όταν το ζητήσετε) ή περιοδικές ή συνεχείς και αποστέλλει μια ειδοποίηση εάν ανιχνεύσει ακανόνιστο ρυθμό.
Η λειτουργία ηλεκτροκαρδιογραφήματος (ΗΚΓ) των συσκευών καρπού θα μπορούσε να είναι χρήσιμη για τα άτομα που περιστασιακά εμφανίζουν σύντομα περιστατικά αισθήματος παλμών. «Αν το ρολόι ανιχνεύσει κολπική μαρμαρυγή μετά από ένα τέτοιο επεισόδιο, το άτομο μπορεί στη συνέχεια να υποβληθεί σε επίσημη αξιολόγηση για κολπική μαρμαρυγή από τον γιατρό του», λέει ο δρ LeWine.
Ένας άλλος τρόπος ανίχνευσης της κολπικής μαρμαρυγής στο σπίτι είναι μέσω μιας κινητής συσκευής ΗΚΓ. Τοποθετείτε τα δάχτυλά σας στους αισθητήρες της κινητής συσκευής ΗΚΓ για 30 δευτερόλεπτα. Ο ρυθμός προβάλλεται είτε στη συσκευή είτε σε μια εφαρμογή σε ένα παραπλήσιο smartphone και χαρακτηρίζεται είτε ως φυσιολογικός είτε ως πιθανή κολπική μαρμαρυγή. Οι ύποπτες καταγραφές αποστέλλονται μέσω email ή μέσω μιας διαδικτυακής πύλης υγείας στο ιατρείο του γιατρού σας. Οι συσκευές καρπού κοστίζουν στις ΗΠΑ περίπου 250 δολάρια, ενώ το κόστος για τις κινητές συσκευές ΗΚΓ κυμαίνεται από περίπου 80 έως 150 δολάρια. Κατά κανόνα, κανένας από τους δύο τύπους συσκευών δεν καλύπτεται από την ασφάλιση υγείας.
Μεταβλητότητα της καρδιακής συχνότητας
Η μεταβλητότητα της καρδιακής συχνότητας (HRV) είναι ένα μέτρο των σύντομων (μετριούνται σε χιλιοστά του δευτερολέπτου) χρονικών διακυμάνσεων μεταξύ δύο διαδοχικών καρδιακών παλμών.
Η HRV αντικατοπτρίζει τη λειτουργία του αυτόνομου νευρικού σας συστήματος, το οποίο ρυθμίζει ακούσιες λειτουργίες, όπως η καρδιακή συχνότητα, η αναπνοή και η πέψη. Το αυτόνομο νευρικό σύστημα περιλαμβάνει δύο «ανταγωνιζόμενα» τμήματα: το συμπαθητικό νευρικό σύστημα ρυθμίζει την αντίδραση στρες (αντίδραση «μάχης ή φυγής»), ενώ το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα ελέγχει την αντίδραση χαλάρωσης («ηρεμία και ανάρρωση»). Η διαρκής «διαμάχη» μεταξύ των δύο είναι αυτή που προκαλεί τη μεταβλητότητα της καρδιακής συχνότητας.
Οι περισσότερες συσκευές καρπού μπορούν να μετρήσουν την HRV συνεχόμενα ή ανά συγκεκριμένα διαστήματα. Ορισμένες μπορούν επίσης να πραγματοποιήσουν έλεγχο κατ’ επίκληση, ακόμη και όταν κοιμάστε. Τα αποτελέσματα αποθηκεύονται στη συσκευή ή μπορούν να ληφθούν σε μια εφαρμογή στο κινητό σας.
«Γενικά, η μεγαλύτερη HRV συνδέεται με καλύτερο επίπεδο φυσικής κατάστασης και καλύτερη καρδιακή υγεία», λέει ο δρ LeWine. Τα άτομα που αντιμετωπίζουν στρες ή κόπωση έχουν χαμηλότερη HRV. Άλλοι παράγοντες που μπορούν να προκαλέσουν χαμηλή HRV είναι ορισμένα φάρμακα (όπως οι β-αποκλειστές και τα αντικαταθλιπτικά) και η αφυδάτωση.
Δεν υπάρχει συγκεκριμένος ορισμός που να καθορίζει ποια είναι η ιδανική τιμή ή το ιδανικό εύρος HRV, καθώς η HRV επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η ηλικία, η φυσική κατάσταση, η γενετική, το ιατρικό ιστορικό και ο τρόπος ζωής. «Ωστόσο, παρακολουθώντας την προσωπική σας HRV, μπορεί να διαπιστώσετε ότι συσχετίζεται με το επίπεδο του στρες και της φυσικής σας κατάστασης», σχολιάζει ο δρ LeWine.
Κορεσμός οξυγόνου
Ο έλεγχος του κορεσμού οξυγόνου μετρά το επίπεδο του οξυγόνου στο αίμα, δείχνοντας αν ο οργανισμός σας λαμβάνει και μεταφέρει αρκετό οξυγόνο ώστε να υποστηριχθούν οι λειτουργίες του. «Ένα χαμηλό επίπεδο κορεσμού οξυγόνου μπορεί να σηματοδοτεί σοβαρά προβλήματα, όπως άσθμα, ΧΑΠ (χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια) ή μια έξαρση καρδιακής ανεπάρκειας», αναφέρει ο δρ LeWine.
Η εξέταση γίνεται ως εξής: Τοποθετείτε στο δάχτυλό σας μια μικρή συσκευή η οποία μοιάζει με κλιπ και ονομάζεται παλμικό οξύμετρο. Στη μία πλευρά του κλιπ ανάβει ένα φωτάκι που φωτίζει το δάχτυλό σας και ένας ανιχνευτής μετρά το φως που περνά, διαμέσου του δαχτύλου σας, στην άλλη πλευρά του κλιπ. Η συσκευή μπορεί να διακρίνει τα κύτταρα αίματος που είναι κορεσμένα με οξυγόνο από αυτά που δεν είναι, με βάση τον βαθμό απορρόφησης και αντανάκλασης του φωτός. Τα κύτταρα του αίματος έχουν ανοιχτό κόκκινο χρώμα όταν είναι γεμάτα με οξυγόνο, ενώ το χρώμα γίνεται γαλαζωπό όταν δεν είναι κορεσμένα σε οξυγόνο.
Το οξύμετρο εκτιμά και προβάλλει το ποσοστό κορεσμού σε οξυγόνο. Τα περισσότερα υγιή άτομα έχουν ένα επίπεδο οξυγόνου περίπου 95% ή υψηλότερο. Οι μετρήσεις μπορεί να επηρεαστούν από ορισμένους παράγοντες, όπως το σκούρο χρώμα δέρματος, τα κρύα χέρια, η κακή ροή αίματος (όπως στα άτομα με φαινόμενο Raynaud) και η υπερβολική κίνηση στη διάρκεια της μέτρησης.
Ωστόσο, ο δρ LeWine εφιστά την προσοχή: «Παρόλο που αυτές οι οικιακές συσκευές μπορούν να προσφέρουν χρήσιμες πληροφορίες, είναι εύκολο να αποκτήσετε εμμονή με τις τιμές – θα πρέπει να το έχετε αυτό υπόψη σας», συνιστά.
