Oταν η δρ Katharine Esselen ανακοίνωσε σε μια ασθενή της ότι πάσχει από καρκίνο του αιδοίου, ο οποίος αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 1% των γυναικολογικών κακοηθειών, η γυναίκα ξαφνιάστηκε και σάστισε. «Δεν γνώριζα καν ότι θα μπορούσα να πάθω καρκίνο σε αυτό το σημείο», είπε στη δρα Esselen, γυναικολόγο ογκολόγο στο συνεργαζόμενο με το Χάρβαρντ Beth Israel Deaconess Medical Center.
Ανεξαρτήτως του τύπου τους, ωστόσο, οι καρκίνοι των ωοθηκών, του ενδομητρίου, του τραχήλου της μήτρας, του κόλπου ή του αιδοίου τείνουν να περνούν απαρατήρητοι, καθώς προσβάλλουν πολύ λιγότερες γυναίκες συνολικά σε σύγκριση με τον καρκίνο του μαστού. Όμως, παρότι καθένας από τους παραπάνω γυναικολογικούς καρκίνους διακρίνεται από διαφορετικά χαρακτηριστικά, έχουν ορισμένους κοινούς παράγοντες κινδύνου.
«Οι γυναίκες που ανησυχούν περισσότερο γι’ αυτούς τους καρκίνους, συγκριτικά με πιο συνηθισμένους καρκίνους όπως αυτοί του παχέος εντέρου ή του πνεύμονα, είναι εκείνες οι οποίες είχαν συγγενείς που προσβλήθηκαν από αυτούς», λέει η δρ Esselen. «Ωστόσο, δεν έχω την αίσθηση πως οι γυναίκες είναι ενημερωμένες για τους κινδύνους που διατρέχουν».
Τι προκαλεί τις κακοήθειες
Η αφετηρία για να οχυρωθείτε απέναντι στον γυναικολογικό καρκίνο είναι η κατανόηση των παραγόντων κινδύνου κάθε τύπου. Παρακάτω, η δρ Esselen αναλύει τον καθένα ξεχωριστά.
Καρκίνος ενδομητρίου. Αυτός ο τύπος καρκίνου έχει την προέλευσή του από το ενδομήτριο, την εσωτερική επένδυση (βλεννογόνο) της μήτρας. Αποτελεί την πιο συχνή γυναικολογική κακοήθεια και διαγιγνώσκεται σε περισσότερες από 69.000 Αμερικανίδες ετησίως, σύμφωνα με την Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία (ACS).
Ο καρκίνος του ενδομητρίου είναι ένας από τους λίγους τύπους καρκίνου που ευθύνεται για τον θάνατο περισσότερων γυναικών απ’ ό,τι παλιότερα. Από το 2013 έως το 2022, το ποσοστό θανάτων αυξήθηκε κατά 1,5% ετησίως, σύμφωνα με την ACS. Ο πιθανότερος λόγος γι’ αυτό το γεγονός είναι το αυξανόμενο ποσοστό παχυσαρκίας, καθώς ο λιπώδης ιστός «συγκρατεί» περισσότερα οιστρογόνα, τα οποία προκαλούν υπερβολικό ερεθισμό της επένδυσης της μήτρας. Άλλοι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν τον διαβήτη –ο οποίος αφορά ολοένα και μεγαλύτερο αριθμό Αμερικανών– και ορισμένα είδη ορμονικών θεραπειών, που δεν συνδυάζουν τα οιστρογόνα με την προγεστερόνη. «Αυτός είναι ένας πολύ σημαντικός παράγοντας κινδύνου», επισημαίνει η δρ Esselen. «Στην πλειονότητά τους οι ορμονοθεραπείες, όταν γίνονται σωστά, συνδυάζουν και τα δύο».
Καρκίνος ωοθηκών. Μία από τις κύριες αιτίες θανάτου από καρκίνο στις γυναίκες, ο καρκίνος των ωοθηκών διαγιγνώσκεται σε σχεδόν 21.000 Αμερικανίδες ετησίως και συνήθως δεν εντοπίζεται παρά μόνο αφού είναι πια προχωρημένος – και εξαιρετικά θανατηφόρος, σύμφωνα με την ACS. Δεν διατίθεται ακόμα αξιόπιστος προσυμπτωματικός έλεγχος για τις γυναίκες μέσου κινδύνου, που σημαίνει ότι ο καρκίνος των ωοθηκών συνήθως ανιχνεύεται αφού η γυναίκα παρατηρήσει συμπτώματα, όπως φούσκωμα, πόνο ή δυσφορία στη λεκάνη, μεταβολές στο ουροποιητικό ή στο έντερο και πόνο στη μέση. Σε αυτό το σημείο, η νόσος συχνά έχει ήδη εξαπλωθεί. Ο κορυφαίος παράγοντας κινδύνου είναι το οικογενειακό ιστορικό.
«Αν και είναι λιγότερο συχνός από τον καρκίνο του ενδομητρίου», λέει η δρ Esselen, «είναι πολύ πιο θανατηφόρος λόγω του προχωρημένου σταδίου κατά το οποίο συνήθως εντοπίζεται. Παρότι οι θεραπείες είναι συχνά αποτελεσματικές στην αρχή, πολύ λίγες επιτυγχάνουν την ίαση της νόσου».
Καρκίνος τραχήλου της μήτρας. Ο καρκίνος αυτός διαγιγνώσκεται σε περίπου 13.300 γυναίκες στις Ηνωμένες Πολιτείες ετησίως, και συνήθως η διάγνωση γίνεται σε αρχικά στάδια, όταν μπορεί να αντιμετωπιστεί με τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο. Η συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων οφείλονται στον ιό των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV), ο οποίος μεταδίδεται μέσω της σεξουαλικής επαφής.
Ο καρκίνος του τραχήλου είναι ο μόνος γυναικολογικός καρκίνος που διαθέτει δύο αποτελεσματικά μέσα προσυμπτωματικού ελέγχου –το τεστ Παπ (με επίχρισμα) και το τεστ HPV– καθώς και προληπτικό εμβόλιο (το οποίο, παρότι συνήθως δεν συνιστάται μετά την ηλικία των 26 ετών, έχει άδεια από τον FDA για άτομα ηλικίας έως 45 ετών σε ορισμένες περιπτώσεις). Ορισμένες γυναίκες δεν συνειδητοποιούν ότι διατρέχουν ακόμη κίνδυνο για τη νόσο και σε μεγαλύτερη ηλικία και σταματούν τον συνεχιζόμενο προσυμπτωματικό έλεγχο πρόωρα, επισημαίνει η δρ Esselen.
Καρκίνοι κόλπου και αιδοίου. Και οι δύο αυτές μορφές καρκίνου, πολύ λιγότερο συνηθισμένες από άλλες γυναικολογικές κακοήθειες, συνδέονται επίσης με τον HPV, καθώς και με το κάπνισμα. Καθώς δεν υπάρχει προσυμπτωματικός έλεγχος, ο εντοπισμός των καρκίνων του κόλπου και του αιδοίου βασίζεται στην εγρήγορση για την αναγνώριση πρώιμων συμπτωμάτων, τα οποία μπορεί να περιλαμβάνουν πόνο, δυσφορία, κνησμό ή καύσο, εξογκώματα ή εξανθήματα ή μεταβολές στο χρώμα ή στην υφή του δέρματος.
«Είναι πολύ πιο σπάνιοι, αλλά πιο συχνοί σε γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση που έχουν διακόψει τις επισκέψεις στον γυναικολόγο», λέει η δρ Esselen. «Ακόμη κι αν έχετε υποβληθεί σε υστερεκτομή, θα πρέπει να εξετάζεστε από έναν γιατρό ώστε να ελέγχει το δέρμα στην περιοχή, μία φορά τον χρόνο».
Προστασία έναντι του γυναικολογικού καρκίνου
∆εν μπορείτε να αλλάξετε το οικογενειακό ιστορικό σας, αλλά μπορείτε να θέσετε υπό τον έλεγχό σας πολλούς παράγοντες κινδύνου του γυναικολογικού καρκίνου. Η δρ Katharine Esselen, γυναικολόγος ογκολόγος στο Beth Israel Deaconess Medical Center, παρέχει τις ακόλουθες συμβουλές για τον περιορισμό του κινδύνου σας:
∆ιατηρήστε ένα υγιές βάρος. Με τον τρόπο αυτόν μειώνετε τις πιθανότητες που έχετε να παρουσιάσετε καρκίνο του ενδομητρίου, ενώ μπορεί επίσης να συμβάλει ώστε να εντοπίσετε έγκαιρα ανεπαίσθητες ενδείξεις καρκίνου των ωοθηκών. «Όταν οι γυναίκες χάνουν βάρος, βλέπουμε επίσης πολύ καλύτερη απόκριση στις θεραπείες για καρκίνο του ενδομητρίου και μικρότερα ποσοστά υποτροπών», λέει η δρ Esselen.
Συνεχίστε τις εξετάσεις και τα τεστ. Παραμείνετε συνεπείς στα τεστ Παπανικολάου και στις εξετάσεις για τον HPV, προκειμένου να εντοπίσετε έγκαιρα τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Και παρότι ορισμένες ηλικιωμένες γυναίκες μπορεί να έχουν την τάση να σταματούν την ετήσια γυναικολογική εξέταση, αντισταθείτε σε αυτή την επιθυμία. «Μία από τις μεγαλύτερες παρανοήσεις των γυναικών είναι ότι, αφού ολοκληρώσουν την τεκνοποίηση ή έχουν περάσει στην εμμηνόπαυση, η γυναικολογική εξέταση είναι πλέον περιττή», επισημαίνει. «Στο ιατρείο μου συνιστώ τη γυναικολογική εξέταση ως μέρος της τακτικής φροντίδας της γυναικείας υγείας».
Εάν καπνίζετε, διακόψτε. Το κάπνισμα είναι δυνατό να μειώσει την ικανότητα του οργανισμού να καταπολεμήσει τον ιό των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV), ο οποίος ευθύνεται για τα περισσότερα περιστατικά καρκίνου του τραχήλου και του αιδοίου. «Είναι δυσκολότερο για τους καπνιστές να αποβάλουν από το σώμα τους τον HPV, επομένως η διακοπή του καπνίσματος μπορεί να βοηθήσει», αναφέρει.
Κρατήστε μακριά τον HPV. Η χρήση προφυλακτικού μπορεί να μειώσει κατά πολύ τις πιθανότητές σας να μολυνθείτε από τον ιό. Και εάν είστε μέχρι 45 ετών, συζητήστε με τον γιατρό σας για να εμβολιαστείτε.
Παρατηρείτε ασυνήθιστα συμπτώματα. Η κολπική αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση αποτελεί σημαντική ένδειξη καρκίνου του ενδομητρίου, επομένως θα πρέπει να αναφέρετε στον γιατρό σας ακόμη και μία σταγόνα αίματος. Εάν είστε νεότερη, θα πρέπει επίσης να αναφέρετε στον γιατρό σας τυχόν ακανόνιστη περίοδο ή μη φυσιολογικά κολπικά εκκρίματα. Ο πυελικός πόνος ή δυσφορία, καθώς και το φούσκωμα είναι δυνατό να αποτελούν ένδειξη καρκίνου των ωοθηκών, ενώ ένα εξάνθημα, παράξενα εξογκώματα, έλκη ή δυσχρωμίες ενδέχεται να υποδηλώνουν καρκίνο του κόλπου ή του αιδοίου.
Εξετάστε το ενδεχόμενο γενετικού ελέγχου. Εάν έχετε ισχυρό οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού, των ωοθηκών ή του ενδομητρίου, ή εάν πολλά μέλη της οικογένειάς σας έχουν διαγνωστεί με καρκίνο, ιδίως σε νεαρότερη ηλικία, μπορεί να είναι φρόνιμο να υποβληθείτε σε γενετικό έλεγχο. Οι μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1 ή BRCA2 αυξάνουν δραστικά την πιθανότητα καρκίνου των ωοθηκών και του μαστού. Άλλες μεταλλάξεις –όπως αυτές που σηματοδοτούν μια κληρονομούμενη πάθηση που ονομάζεται σύνδρομο Lynch– αυξάνουν την πιθανότητα αρκετών τύπων καρκίνου, μεταξύ των οποίων αυτούς του ενδομητρίου, των ωοθηκών και του παχέος εντέρου.
Εάν έχετε ισχυρό οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού, των ωοθηκών ή του ενδομητρίου, ή εάν πολλά μέλη της οικογένειάς σας έχουν διαγνωστεί με καρκίνο, μπορεί να είναι φρόνιμο να υποβληθείτε σε γενετικό έλεγχο.
Ένας σύμβουλος γενετικής θα σας καθοδηγήσει στα απαραίτητα βήματα. Εάν οι εξετάσεις δείξουν ότι έχετε προδιάθεση για καρκίνο του ενδομητρίου ή των ωοθηκών, μπορείτε να επιλέξετε να υποβληθείτε σε χειρουργείο για τη μείωση του κινδύνου και να αφαιρέσετε τις ωοθήκες, τις σάλπιγγες ή τη μήτρα μετά την τεκνοποιία ή την εμμηνόπαυση.
«Εάν εξετάζετε το ενδεχόμενο να υποβληθείτε σε εξετάσεις, μια καλή ιδέα είναι να προσπαθήσετε να μάθετε εάν οι συγγενείς σας που έχουν προσβληθεί, έχουν υποβληθεί σε γενετικές εξετάσεις, καθώς αυτό μπορεί να επηρεάσει το κατά πόσον θα προχωρήσετε στον έλεγχο ή για ποια γονίδια θα εξεταστείτε», λέει η δρ Esselen. Οι σύμβουλοι γενετικής είναι εκείνοι που διαθέτουν τα καλύτερα εφόδια για να σας καθοδηγήσουν να λάβετε αυτές τις αποφάσεις».
