Εάν μπορούσατε να μάθετε τις ατομικές σας πιθανότητες εμφάνισης καρκίνου του μαστού στην επόμενη πενταετία –καθώς και τον κίνδυνο για όλη τη διάρκεια της ζωής σας–, θα θέλατε να τα γνωρίζετε;
Υπάρχει τρόπος να το πετύχετε και ονομάζεται βαθμολογία αξιολόγησης κινδύνου καρκίνου μαστού. Το εργαλείο είναι άμεσα διαθέσιμο στις ΗΠΑ μέσω του γιατρού πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας ή του γυναικολόγου της ασθενούς.
Οι συνολικές πιθανότητες για καρκίνο του μαστού για τις γυναίκες αναφέρονται συχνά. Σύμφωνα με την Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία, μία στις οκτώ θα εμφανίσει τη νόσο στη διάρκεια της ζωής της. Όμως μερικές γυναίκες επιθυμούν να γίνουν πιο συγκεκριμένες από αυτό –ή θέλουν να το προσπαθήσουν– και αναρωτιούνται εάν ένας υπολογιστής κινδύνου μπορεί να το επιτύχει.
Σύμφωνα με την Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία, μία στις οκτώ γυναίκες θα εμφανίσει καρκίνο του μαστού στη διάρκεια της ζωής της.
Αυτά τα εξατομικευμένα εργαλεία, που κυκλοφορούν σε πάνω από δύο δεκάδες διαφορετικά μοντέλα, ρωτούν τους χρήστες σχετικά με χιλιάδες παράγοντες που επηρεάζουν τον κίνδυνο για καρκίνο του μαστού. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ηλικία, η φυλή, η εθνότητα, το οικογενειακό ιστορικό καρκίνου μαστού, η ηλικία της πρώτης περιόδου, η ηλικία εμμηνόπαυσης και η ηλικία της πρώτης γέννας της γυναίκας (εάν έχει παιδιά).
Ορισμένες εκδοχές ζητούν επίσης πληροφορίες για την πυκνότητα του μαστού της γυναίκας, ιστορικό βιοψιών αλλά και την ηλικία συγγενών όταν διαγνώστηκαν με καρκίνο μαστού.
Συγκρίνοντας τις απαντήσεις μιας γυναίκας με τον μέσο όρο άλλων της ίδιας ηλικίας και φυλής, οι υπολογιστές μπορούν να δώσουν τη δυνατότητα στους κλινικούς γιατρούς να εκτιμήσουν τον κίνδυνο μιας γυναίκας για εμφάνιση διηθητικού καρκίνου μαστού την επόμενη πενταετία, καθώς και τον κίνδυνο στη διάρκεια της ζωής της.
Όμως οι υπολογιστές κινδύνου καρκίνου μαστού δεν παρέχουν την ακρίβεια και τη γνώση που ίσως να αναζητούν μερικές γυναίκες, λένε οι ειδικοί του Χάρβαρντ.
«Παρότι λέγεται ότι η γνώση, θα τους έδινε μια δύναμη, οι υπολογιστές κινδύνου δεν είναι και ιδιαίτερα χρήσιμοι», λέει η δρ Wendy Chen, ογκολόγος μαστού στο συνεργαζόμενο με το Χάρβαρντ Dana-Farber Cancer Institute.
«Ωστόσο δεν είμαι αντίθετη στη χρήση τους, καθώς πολλοί άνθρωποι θεωρούν τη γνώση βοηθητική και οι υπολογιστές κινδύνου διερευνούν διάφορες πλευρές που συμβάλλουν στον κίνδυνο, τις οποίες τα άτομα μπορεί να μην έχουν σκεφτεί».
Αμφιλεγόμενα αποτελέσματα
Όπως οι μαστογραφίες, και οι υπολογιστές κινδύνου καρκίνου μαστού είναι μια μέθοδος προσυμπτωματικού ελέγχου, επισημαίνουν οι ειδικοί του Χάρβαρντ. Όπως και άλλα εργαλεία προσυμπτωματικού ελέγχου, έχουν ορισμένα μειονεκτήματα.
Το πρώτο είναι η ακρίβεια. Μια βαθμολογία κινδύνου δεν μπορεί να σας πει με βεβαιότητα εάν θα εμφανίσετε –ή δεν θα εμφανίσετε– καρκίνο μαστού. Μπορεί μόνο να δώσει μια ένδειξη ότι έχετε περισσότερες πιθανότητες συγκριτικά με άλλες συνομήλικες και με παρόμοια χαρακτηριστικά γυναίκες να εμφανίσετε τη νόσο, λέει η δρ Michelle Holmes, καθηγήτρια ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ.
Ο προσυμπτωματικός έλεγχος είναι επίσης δυνατό να προκαλέσει περιττό άγχος στις ασθενείς. «Υπάρχει μια αντίληψη ότι ο προσυμπτωματικός έλεγχος είναι κάτι καλό, επομένως όσο περισσότερος τόσο το καλύτερο», λέει η δρ Holmes. «Θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί στο να υιοθετούμε συλλήβδην κάθε είδους προσυμπτωματικό έλεγχο πριν δοκιμαστεί αυστηρά».
Το πραγματικό ερώτημα για κάθε τύπο προσυμπτωματικού ελέγχου, επισημαίνει, είναι κατά πόσον η χρήση του πράγματι μειώνει τους θανάτους από τη νόσο.
«Δεν γνωρίζω να έχει αποδειχθεί ότι οι υπολογιστές κινδύνου καρκίνου μαστού μπορούν να το κάνουν», λέει. «Πιστεύω ότι πρέπει να είμαστε σχολαστικοί σχετικά με τις απαιτήσεις που θέτουμε στον προσυμπτωματικό έλεγχο, όπως ακριβώς το κάνουμε με οποιαδήποτε άλλη ιατρική παρέμβαση.
Απαραίτητες μαστογραφίες
Το να γνωρίζετε τον κίνδυνό σας για καρκίνο του μαστού μετά τον υπολογισμό, ίσως βοηθήσει στη διενέργεια πιο συχνών μαστογραφιών ή να σας πείσει να υποβληθείτε σε γενετικό έλεγχο, όμως μια συζήτηση με τον γιατρό με τον οποίο έχετε μοιραστεί το οικογενειακό ιστορικό σας μπορεί να επιτύχει ακριβώς το ίδιο αποτέλεσμα, λένε οι ειδικοί του Χάρβαρντ.
Εάν η μητέρα, η αδελφή ή η κόρη σας έχει παρουσιάσει καρκίνο μαστού, οι πιθανότητές σας να τον εμφανίσετε είναι υψηλότερες από ό,τι μιας γυναίκας χωρίς συγγενείς πρώτου βαθμού με τη νόσο. Είναι επίσης πολύ μεγαλύτερες εάν έχετε ορισμένες μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1 ή BRCA2, τα οποία επηρεάζουν την ανάπτυξη του καρκίνου του μαστού αλλά και των ωοθηκών.
Οι υπολογιστές κινδύνου δεν μπορούν να προσδιορίσουν περαιτέρω τον ατομικό κίνδυνο μιας γυναίκας για καρκίνο μαστού εάν έχει μια επικίνδυνη μετάλλαξη σε ένα ή και στα δύο παραπάνω γονίδια.
Η δρ Holmes δηλώνει ότι «δεν είναι μεγάλη υπέρμαχος» των υπολογιστών κινδύνου, καθώς τα αποτελέσματα συνήθως δεν αλλάζουν τα όσα θα πρέπει να κάνουν οι γυναίκες προκειμένου να προστατεύσουν την υγεία των μαστών τους, σε κάθε περίπτωση.
Οι γυναίκες 40 ετών και άνω πρέπει να υποβάλλονται σε μαστογραφία ετησίως ή κάθε δύο χρόνια, για τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου του μαστού.
«Η συντριπτική πλειονότητα των γυναικών θα πρέπει να ακολουθούν τις κατευθυντήριες οδηγίες για τη μαστογραφία», οι περισσότερες από τις οποίες συνιστούν στις γυναίκες 40 ετών και άνω να υποβάλλονται σε μαστογραφία ετησίως ή κάθε δύο χρόνια για τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου του μαστού, αναφέρει.
Η δρ Chen είναι επίσης επιφυλακτική. «Δεν θα ήθελα μια γυναίκα να κάνει έναν υπολογισμό κινδύνου και επειδή δείχνει πως διατρέχει χαμηλό κίνδυνο για καρκίνο μαστού, να νομίζει ότι δεν χρειάζεται μαστογραφία – ή εάν βρίσκεται σε υψηλό κίνδυνο, ότι θα πρέπει να κάνει περισσότερες από μία τον χρόνο», λέει η δρ Chen. «Δεν υπάρχουν δεδομένα που να το υποστηρίζουν αυτό».
