Μία από τις πρώτες ερωτήσεις που κάνει στους ασθενείς η κλινική ψυχολόγος Natalie Dattilo είναι πόσο πιστεύουν ότι θα τους βοηθήσει η ψυχοθεραπεία.
Οι ασθενείς την επισκέπτονται γι’ αυτού του είδους την ψυχοθεραπεία –που περιλαμβάνει συζήτηση– και είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της θεραπείας για άτομα με ψυχικές διαταραχές.
Η προσέγγιση εμβαθύνει στις σκέψεις, στα συναισθήματα και στις συμπεριφορές του ατόμου με τη βοήθεια ενός κλινικού ψυχολόγου, ώστε να εντοπιστούν μη ωφέλιμα μοτίβα και να αναπτυχθούν αποτελεσματικοί μηχανισμοί διαχείρισης.
Πολλοί από τους ασθενείς της Dattilo –από τους οποίους οι περισσότερες είναι γυναίκες– λένε ότι δεν θα την είχαν επισκεφθεί εάν δεν πίστευαν ότι η ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι αποτελεσματική.
Ωστόσο, εδώ κρύβεται μια λεπτομέρεια: πολλές από αυτές αναφέρουν επίσης ότι δεν πιστεύουν πως θα έχει αποτέλεσμα για τις ίδιες.
«Πολλοί άνθρωποι είναι αναποφάσιστοι», λέει η Dattilo, διδάσκουσα ψυχολογίας στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ. «Αυτό μπορεί να είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο στην αναζήτηση φροντίδας ψυχικής υγείας. Υπάρχει μεγάλος σκεπτικισμός και κάποιοι κάνουν επίσης την παρανόηση ότι η ψυχοθεραπεία είναι απλώς συζήτηση, όπως θα την έκαναν με έναν φίλο ή φίλη. Επικρατεί ακόμη η ιδέα ότι πρόκειται για φιλία επί πληρωμή».
Εσωτερικά και εξωτερικά εμπόδια
Σχεδόν το ένα τέταρτο των ενήλικων Αμερικανών –περισσότερα από 59 εκατομμύρια άτομα– ζουν με μια ψυχική διαταραχή όπως άγχος, κατάθλιψη, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή ή διαταραχή μετατραυματικού στρες, μεταξύ άλλων, σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας.
Όμως περισσότεροι από τους μισούς δεν λαμβάνουν βοήθεια για τα προβλήματά τους, σύμφωνα με την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία. Τι είναι αυτό που τους σταματά; Τα εμπόδια είναι εσωτερικά και εξωτερικά, λέει η Dattilo.
Τα εσωτερικά εμπόδια είναι αυτά που το άτομο δημιουργεί μόνο του – τα συναισθήματα ή οι δικαιολογίες που επικαλούνται για να αποφύγουν τη θεραπεία ακόμη κι αν γνωρίζουν ότι έχουν κάποιο πρόβλημα. Σε αυτά περιλαμβάνονται οι ενοχές ή η εσωτερικευμένη ντροπή για το γεγονός ότι πάσχουν από μια ψυχική διαταραχή. «Το εσωτερικό στίγμα “λέει” ότι ίσως είναι αποδεκτό άλλοι να έχουν τέτοιου είδους προβλήματα, αλλά όχι εγώ η ίδια», εξηγεί η Dattilo. «Εμπεριέχεται επίσης η ιδέα ότι μπορεί κανείς να τα υπομείνει μόνος του».
Τα εξωτερικά εμπόδια στην αναζήτηση φροντίδας ψυχικής υγείας είναι ίσως πιο ξεκάθαρα. Περιλαμβάνουν το κόστος ή την έλλειψη πρόσβασης στη θεραπεία, δηλαδή το να μένετε πολύ μακριά από έναν επαγγελματία ή τη δυσκολία ανεύρεσης κάποιου που να ικανοποιεί τις ατομικές σας ανάγκες.
«Οι περισσότεροι θα ήθελαν να μπορούν να χρησιμοποιήσουν την ασφάλιση υγείας τους γι’ αυτή την υπηρεσία, αλλά πολλοί ψυχοθεραπευτές και επαγγελματίες δεν δέχονται ασφαλιστικά ταμεία ή ιδιωτική ασφάλιση», επισημαίνει. «Το κόστος ισοδυναμεί με πρόσβαση: εάν δεν έχετε την οικονομική δυνατότητα και η ασφάλεια δεν το αποζημιώνει, τι μπορείτε να κάνετε;»
Πιθανόν το πιο διάχυτο εξωτερικό εμπόδιο στην αναζήτηση φροντίδας είναι το κοινωνικό στίγμα και οι διακρίσεις γύρω από τις παθήσεις ψυχικής υγείας που παραμένουν.
Μερικά άτομα, αναφέρει, μπορεί να φαίνεται ότι αποδέχονται άλλους που αντιμετωπίζουν αυτές τις προκλήσεις, αλλά μέσω της στάσης τους εκφράζουν ότι η αναζήτηση θεραπείας είναι κατά κάποιον τρόπο ντροπιαστική.
Tο πιο διάχυτο εξωτερικό εμπόδιο στην αναζήτηση φροντίδας είναι το κοινωνικό στίγμα και οι διακρίσεις γύρω από τις παθήσεις ψυχικής υγείας που παραμένουν.
«Για πολύ καιρό, δεν μιλούσαμε για ψυχικές διαταραχές όπως η κατάθλιψη και η αγχώδης διαταραχή, αλλά τώρα το κάνουμε», λέει η Dattilo. «Όμως υπάρχει ακόμα ένα στίγμα – όχι γιατί έχετε αγχώδη διαταραχή, για παράδειγμα, αλλά γιατί λαμβάνετε φάρμακα ή κάνετε ψυχοθεραπεία. Πιστεύω ότι έχουμε κάνει μεγάλη πρόοδο στην εξάλειψη του στίγματος τα τελευταία χρόνια, αλλά έχουμε ακόμη πολύ δρόμο μπροστά μας».
Στρατηγικές για να κάνετε τη στροφή
Εάν δυσκολεύεστε να αναζητήσετε φροντίδα σε θέματα ψυχικής υγείας, η Dattilo κάνει τις παρακάτω προτάσεις ώστε να ξεπεράσετε μερικά από τα εμπόδια.
Διερευνήστε πιο οικονομικές επιλογές. Διαδικτυακά ή αυτοκατευθυνόμενα προγράμματα ψυχικής υγείας και ψυχοθεραπείας προσφέρουν ένα διαφορετικό μονοπάτι. «Μελέτες έχουν δείξει ότι είναι πολύ αποτελεσματικά, απλώς πρόκειται για ένα διαφορετικό είδος ψυχοθεραπείας», εξηγεί. «Είναι χρήσιμο να γνωρίζετε ποια διαφορετικά είδη θεραπείας υπάρχουν, για ποιο σκοπό είναι σχεδιασμένα και να βρείτε αυτό που σας ταιριάζει καλύτερα».
Ακυρώστε την εσωτερική σας φωνή. Παρατηρήστε τις δηλώσεις «θα έπρεπε να» που αναδύονται στις σκέψεις σας, όπως «Δεν θα έπρεπε να χρειάζομαι βοήθεια – τι μου συμβαίνει και τη χρειάζομαι;» ή «Θα έπρεπε να είμαι πιο δυνατή». Αντικαταστήστε τες με δηλώσεις «θα ήταν καλό να», όπως «Θα ήταν καταπληκτικό να μη χρειαζόμουν αυτή τη στήριξη, αλλά αυτή τη στιγμή δυσκολεύομαι και τη χρειάζομαι, γι’ αυτό θα δεσμευτώ να δουλέψω πάνω σε αυτό».
«Είναι εξαιρετικά χρήσιμο το να αναγνωρίσετε και να παραδεχτείτε την αλήθεια, γεγονός που είναι πολύ καλύτερο από την άρνηση και τις ενοχές», λέει η Dattilo.
«Εάν αισθάνεστε ενοχές γιατί φροντίζετε την ψυχική υγεία σας, αυτό μπορεί εύκολα να υπονομεύσει την προσπάθειά σας να αισθανθείτε καλύτερα».
