Απόγευμα Κυριακής. Το μπαρ στην οδό Ισαύρων στη Θεσσαλονίκη είναι ήσυχο. Δεν ακούς μουσική. Η παρέα εντός μοιάζει αποκομμένη από τον ρυθμό της υπόλοιπης πόλης. Οι μισοί κρατούν κινητά, οι άλλοι μισοί εφημερίδες. Πάνω στους ξύλινους πάγκους βρίσκει κανείς μολύβια, μισοτελειωμένους καφέδες, περιοδικά. H «Κ» τους συναντά σκυμμένους πάνω από το σταυρόλεξο της «Καθημερινής» της Κυριακής, να προσπαθούν να εκγκιβωτίσουν τα σωστά γράμματα στα μικρά τετράγωνά του.
Αλλος γράφει, άλλος σβήνει, άλλος σημειώνει πρόχειρα στο περιθώριο. Κάποιοι έχουν φωτογραφίσει το σταυρόλεξο και το βλέπουν στην οθόνη του κινητού τους. Η συνεργασία αποδίδει, μέχρι που μια στιγμή έντασης διακόπτει άγαρμπα το παιχνίδι λέξεων μετατρέποντάς το σε κάτι που θυμίζει οικογενειακό καβγά. Ο λόγος; Εννέα γράμματα, με πρώτο το «Α».
Εγκάρδιες δυσαρμονίες
Η φράση ήταν αρκετή για να χαθεί κάθε ίχνος… αρμονίας από την παρέα του Θάνου Παππά και της Αθηνάς Ριζοπούλου. «Από αρμονία διέπονται αυτοί».
«Ποιοι “αυτοί”;» ρωτάει κάποιος. «Οι αρμονικοί», απαντά κάποιος άλλος, σχεδόν αυτονόητα. «Αυτό δεν είναι απάντηση», επιμένει η αντιρρησίας. «Είναι απάντηση, απλώς δεν σου αρέσει», έρχεται η ανταπάντηση, με τον τόνο να ανεβαίνει όσο τα κουτιά στο σταυρόλεξο μένουν άδεια, καθώς στην εφημερίδα δεν υπάρχουν οι λύσεις ώστε να μην μπαίνει κανείς σε πειρασμό να κρυφοκοιτάξει.
Από μικρή στο «σπορ» – Η αρχή έγινε τρία χρόνια πριν από την Αθηνά Ριζοπούλου όταν πήγε για σπουδές στη Θεσσαλονίκη. «Από μαθήτρια θυμάμαι ο μπαμπάς μου να διαβάζει την “Καθημερινή” και εγώ να περιμένω για να λύσω το σταυρόλεξο».
Αδυνατώντας να βρει ούτε μία λέξη από «Α» που να σημαίνει «διέπονται από αρμονία», ο Γιάννης Πατελιώτης προτείνει να αλλάξουν τον ορισμό. «Πρωταθλητής Ελλάδος 2026, τέσσερα γράμματα». «ΠΑΟΚ», φωνάζουν όλοι μαζί και ξεσπούν σε γέλια. Οπως μας λένε, στιγμές σαν κι αυτήν, ανάμεσα σε λάθος απαντήσεις και χαλαρούς κανόνες, είναι που εξηγούν γιατί το σταυρόλεξο έπαψε να είναι απλώς ένα παιχνίδι για την ομάδα που αυτοαποκαλείται «Λέσχη Φίλων Κυριακάτικου Σταυρολέξου Καθημερινής».
Τους φαίνεται σαν χθες, αλλά έχουν περάσει τρία χρόνια από τότε που άρχισαν να μαζεύονται κάθε εβδομάδα στο ίδιο σημείο για να λύσουν το σταυρόλεξο της «Καθημερινής» της Κυριακής. Εκτοτε έχουν ακούσει να τους αποκαλούν «παλαιομοδίτες», εκτός εποχής. Οι ίδιοι χαμογελούν. Για εκείνους η συνάντηση αυτή δεν είναι μια απλή συνήθεια, αλλά ένα μικρό τελετουργικό που τους δίνει χαρά. Ισως γιατί ο τρόπος που «τέμνεται» η φιλία τους ταιριάζει με αυτόν των λέξεων.
Η αρχή έγινε από την Αθηνά. «Από μαθήτρια θυμάμαι ο μπαμπάς μου να διαβάζει την “Καθημερινή” και εγώ να περιμένω για να λύσω το σταυρόλεξο. Οταν ήρθα φοιτήτρια στη Θεσσαλονίκη, άρχισα να το λύνω μαζί με τον Θάνο», επισημαίνει η ίδια.
Η Λέσχη «έδεσε» μετά την πανδημία και πλέον μετράει δέκα μέλη. Κάθε χρόνο κόβει και πρωτοχρονιάτικη πίτα. Στη φετινή κοπή ήταν παρούσα και η «Κ».
«Πέρυσι η πρόσκληση για πίτα ήταν ένα σταυρόλεξο. Οποιος το έλυσε, ήρθε», εξηγεί η ομάδα. Από την άλλη ο Μιχάλης Σπανός θυμάται όταν τους είχε πρωτοδεί να λύνουν το σταυρόλεξο. «Εχει σταυρόλεξο η “Καθημερινή”;», είχε σκεφτεί. Δεν το είχε δει ποτέ. Σήμερα Κυριακή πάνω από την ασπρόμαυρη «σκάρα» μπορεί να δει κάποιος τον συνολικό αριθμό των σταυρολέξων που έχουν τυπωθεί στην εφημερίδα. Είναι 4.986.
Αφορμή για διάλογο – «Για εμάς σταυρόλεξο δεν είναι μόνο η τελευταία σελίδα της εφημερίδας, είναι η έκδοση στο σύνολό της, αφού βρίσκουμε θέματα συζήτησης, συμφωνώντας μεταξύ μας ή διαφωνώντας», σημειώνει ο Θάνος Πάππας.
Η ιεροτελεστία τους ξεκινάει με τον σχηματισμό ενός κύκλου στην πιο απόμερη γωνιά του μπαρ. Εκεί η δεκάδα επιδίδεται σε ένα αδιάκοπο παιχνίδι λέξεων. «Υπάρχουν εκείνοι που αν μείνει έστω κι ένα κενό στη μακέτα, θα ανασκαλέψουν όλο το λεξιλόγιό τους μέχρι να βρουν τη σωστή λέξη. Από την άλλη εγώ και ο Θάνος προμηθευόμαστε την εφημερίδα ακόμη κι αν βρισκόμαστε στην άλλη άκρη του κόσμου. Ο μπαμπάς μου βοηθάει σε αυτό. Πάντα μου στέλνει φωτογραφία το σταυρόλεξο», εξηγεί η Αθηνά.
«Εχετε κανόνες;» τους ρωτάω. «Δεν κλέβουμε, δεν γκουγκλάρουμε», απαντά ο Λουκάς Χατζηελευθεριάδης. Ευτυχώς ούτε το ChatGPT βοηθάει. Δεν ξέρει να λύνει σταυρόλεξα, όπως λένε. Η Αναστασία Ντούρα θυμάται τότε που το είχαν τεστάρει γράφοντάς του να προτείνει Κρητικό λογοτέχνη που το επίθετό του τελειώνει σε -ης. «Μας έγραψε Καζαντζάκης, αλλά ήταν ο Πρεβελάκης».
Φυσική «δικτύωση»
Παρότι το σταυρόλεξο της «Καθημερινής» είναι ένα κλασικό σταυρόλεξο, δεν είναι όλοι της «κλασικής σχολής». Ο μόνος εκπρόσωπος της Gen Z, ο 25χρονος Κωνσταντίνος Ντούμος, στο παρελθόν είχε εξασκηθεί σε κάποια σκανδιναβικά, ομόκεντρα και πυρηνικά σταυρόλεξα. «Γι’ αυτό κι αυτά τα τρία χρόνια στη Λέσχη έχω προσφέρει πολλά. Εχω βρει δύο λέξεις», λέει αυτοσαρκαζόμενος, τονίζοντας πως ο λόγος που επιμένει να σπαζοκεφαλιάζει τις Κυριακές είναι διότι προτιμά τα δύσκολα τεστ γνώσεων από τη μοναχική κατανάλωση ψηφιακού περιεχομένου.
Το ότι όλοι τους βρίσκονται «εκτός σύνδεσης» το κυριακάτικο πρωινό τους είναι και ο βασικότερος λόγος που η Λέσχη μετράει τόσα χρόνια. Μετά τη μάχη των γλωσσικών γρίφων στην ασπρόμαυρη εστία μεγέθους 9×9, ξεκινάει ο σχολιασμός για πολιτικά θέματα της επικαιρότητας και όχι μόνο. «Θα σου φανεί παράξενο αλλά για εμάς σταυρόλεξο δεν είναι μόνο η τελευταία σελίδα της εφημερίδας, είναι η έκδοση στο σύνολό της, αφού βρίσκουμε θέματα συζήτησης, συμφωνώντας μεταξύ μας ή διαφωνώντας. Αυτό όμως που μας ενώνει είναι αυτό το σταυρόλεξο. Oποτε τσακωνόμαστε και διαλύουμε συνάντηση, δεν είναι ποτέ εξαιτίας αυτού», σημειώνει ο Θάνος Πάππας.
Οι γρίφοι της πόλης
Για τη Λέσχη αν το σταυρόλεξο ήταν γειτονιά της Θεσσαλονίκης, θα ήταν ξεκάθαρα το κέντρο της. Θα ήταν η Ναυαρίνου, η Τσιμισκή, η Νίκης. Θα ήταν η Ισαύρων, το σημείο όπου όλοι περνούν αλλά η Λέσχη ξέρει να το «λύνει». Θα ήταν, όμως, και κάτι παραπάνω από όσα δηλώνουν οι οδοδείκτες: Η ψυχή, ή μάλλον, οι ψυχές της πόλης. «Θα ήταν αυτή η διαρκής πάλη ανάμεσα στο συντηρητικό και το μοντέρνο που τέμνονται κάθετα και οριζόντια από άκρη σε άκρη», εξηγεί ο Γιάννης. «Θα ήταν ο φρέσκος αέρας που έφερε ο Μπουτάρης ανεβάζοντας το επίπεδο δυσκολίας για τους διαδόχους του στο 4 με όριο το 5», προσθέτει ο Γιώργος Νάνος. «Θα ήταν ένα πλέγμα λέξεων που δεν αλλάζουν: παρέα, συνάντηση, γράμματα, χαρτί και μολύβι», σημειώνει η Αθηνά. «Σίγουρα θα ήταν κάτι μη αυτοματοποιημένο και ξεχωριστό. Μην ξεχνάμε πως το σταυρόλεξο κρατάει παραπάνω από το σκρολάρισμα», καταλήγει ο Κωνσταντίνος.
