Η ιδέα ότι «είμαστε φτιαγμένοι για να τρέχουμε» στηρίζει εδώ και δεκαετίες τη δημοτικότητα του μαραθωνίου. Από την εξελικτική βιολογία μέχρι τις σύγχρονες καρδιολογικές και ορθοπαιδικές μελέτες, τα δεδομένα δείχνουν ότι η συστηματική προπόνηση μπορεί να βελτιώσει την καρδιαγγειακή υγεία, τη λειτουργία των αρθρώσεων και την ψυχική ευεξία.
Την ίδια στιγμή, όμως, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η υπερβολή –ειδικά σε μεσήλικες δρομείς και σε επαναλαμβανόμενες ακραίες αποστάσεις– αυξάνει τον κίνδυνο τραυματισμών και καρδιακών επιπλοκών.
Ο μαραθώνιος βρίσκεται έτσι στο μεταίχμιο ανάμεσα στο όφελος και την υπέρβαση, θέτοντας ένα απλό αλλά κρίσιμο ερώτημα: πού τελειώνει η υγιής άσκηση και πού αρχίζει η καταπόνηση;
Ρεπορτάζ των Financial Times αναζητεί την απάντηση, εξετάζοντας τα θετικά και τα αρνητικά του μαραθωνίου.
Τα υπέρ
Ο μαραθώνιος, μια δοκιμασία αντοχής 42,195 χιλιομέτρων, ξυπνά κάτι αρχέγονο μέσα μας. «Εξελιχθήκαμε για το τρέξιμο μεγάλων αποστάσεων, πιθανότατα πριν από δύο έως τρία εκατομμύρια χρόνια, για να βοηθά τους προγόνους μας στο κυνήγι», λέει ο καθηγητής Ντάνιελ Λίμπερμαν, εξελικτικός βιολόγος στο Χάρβαρντ.
Αυτή η κληρονομιά αποτυπώνεται στη βιολογία μας. Μελέτη του University College London το 2020 σε 138 πρωτοεμφανιζόμενους δρομείς του Μαραθωνίου του Λονδίνου έδειξε ότι η προπόνηση μείωσε την αρτηριακή πίεση και τη σκληρότητα της αορτής, αρκετά ώστε να «γυρίσει πίσω» τη βιολογική ηλικία των αρτηριών κατά περίπου τέσσερα χρόνια.
Ο καρδιολόγος του UCL, δρ Ανίς Μπουβά, συνυπεύθυνος της μελέτης, σημειώνει ότι «οι μεγαλύτερες βελτιώσεις καταγράφηκαν σε μεγαλύτερους σε ηλικία δρομείς με υψηλότερη αρτηριακή πίεση στην αρχή».
Η συστηματική προπόνηση μπορεί να επιβραδύνει πτυχές της βιολογικής γήρανσης.
Τα οφέλη μπορεί να επεκτείνονται και στον σκελετό. Οπως επισημαίνει ο καθηγητής Αλιστερ Χαρτ, ορθοπαιδικός χειρουργός στο UCL: «Η επιγονατίδα έχει τον παχύτερο χόνδρο στο σώμα, επειδή δέχεται το μεγαλύτερο φορτίο».
Στις μελέτες του με μαγνητική τομογραφία, δρομείς που ακολούθησαν το τετράμηνο πρόγραμμα προετοιμασίας για τον Μαραθώνιο του Λονδίνου –με ήπιες εβδομαδιαίες αυξήσεις, ενδυνάμωση και αποκατάσταση– δεν εμφάνισαν φθορά στις αρθρώσεις κατά τη διάρκεια του προγράμματος, ενώ σε ορισμένους καταγράφηκε και βελτίωση.
«Τα οστά χρειάζονται την πρόσκρουση, έτσι δυναμώνουν», λέει.
Τα ψυχολογικά οφέλη του τρεξίματος είναι εξίσου σημαντικά. Ο καθηγητής Αντριου Λέιν, αθλητικός ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Γουλβερχάμπτον, λέει ότι το τρέξιμο «μειώνει την ένταση, την κατάθλιψη και την κόπωση και αυξάνει τη ζωτικότητα».
Η δομημένη προπόνηση ενισχύει επίσης την αυτορρύθμιση και την αυτοπεποίθηση υπό πίεση. Οπως λέει η αθλητική ψυχολόγος δρ Τζόζεφιν Πέρι, «προσθέτει ρουτίνα και σκοπό, μειώνει την υπερανάλυση και δίνει στους ανθρώπους αίσθηση του ανήκειν».
Επικαλείται ακόμη έρευνα του Τμήματος Ψυχιατρικής και Βιοσυμπεριφορικών Επιστημών του UCLA, σύμφωνα με την οποία «όσοι έχουν υψηλότερα επίπεδα φυσικής κατάστασης μπορούν να επεξεργάζονται πληροφορίες πιο γρήγορα».
Ορισμένα οφέλη ενδέχεται να βελτιώνουν την υγεία και σε κυτταρικό επίπεδο. Μελέτες έχουν δείξει ότι αθλητές αντοχής έχουν μακρύτερα τελομερή –τα προστατευτικά «καπάκια» των χρωμοσωμάτων–, στοιχείο που υποδηλώνει ότι η συστηματική προπόνηση μπορεί να επιβραδύνει πλευρές της βιολογικής γήρανσης.
Τα προβλήματα
Ο καρδιολόγος δρ Καρλ Λαβί περιγράφει ως ιδανικό χρόνο άσκησης αντοχής τα 30 με 40 λεπτά την ημέρα.
Αυτό προσφέρει τα μεγαλύτερα καρδιαγγειακά οφέλη, ενώ η συστηματική υπέρβαση των 10 ωρών την εβδομάδα μπορεί να σε ωθήσει σε μια ζώνη όπου αυξάνονται οι κίνδυνοι, όπως η κολπική μαρμαρυγή (αρρυθμία) ή η αυξημένη επασβέστωση των στεφανιαίων αρτηριών (που μπορεί να οδηγήσει σε στεφανιαία νόσο).
Για μεσήλικες δρομείς που «στοιβάζουν» πολλούς μαραθωνίους ή υπερ-αποστάσεις, συνιστά προληπτικό έλεγχο –ένα ηλεκτροκαρδιογράφημα ή μέτρηση στεφανιαίου ασβεστίου– ώστε να αποκλειστεί υποκείμενη καρδιοπάθεια πριν αυξηθεί το προπονητικό φορτίο.
Ο δρ Μπουβά προσθέτει: «Ο μαραθώνιος δεν είναι ο σωστός στόχος για όλους και είναι καλύτερο να συμβουλευτεί κανείς τον γιατρό του πριν δεσμευτεί».
«Δεν εξελιχθήκαμε για να τρέχουμε 42 χιλιόμετρα στην άσφαλτο», λέει ο καθηγητής Ντάνιελ Λίμπερμαν του Χάρβαρντ.
Σύμφωνα με μελέτες σε αγώνες υπεραντοχής, μεταξύ του ενός τρίτου και του μισού των συμμετεχόντων αναφέρουν μυοσκελετικά προβλήματα.
Μαγνητικές τομογραφίες έχουν δείξει παροδικό οίδημα του χόνδρου και μεταβολές στους μαλακούς ιστούς έπειτα από ακραία γεγονότα αντοχής.
Ειδικοί στην υπεραντοχή, όπως ο Γκιγιόμ Μιγιέ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Jean Monnet στο Σεντ Ετιέν, επισημαίνουν ότι το τρέξιμο υπερ-αποστάσεων φέρνει τους αθλητές κοντά στα όρια της φυσιολογικής προσαρμογής, με την κόπωση και την καταπόνηση των ιστών να αυξάνουν τον κίνδυνο τραυματισμού αν η αποκατάσταση και η προετοιμασία δεν είναι επαρκείς.
Οπως λέει ο Λίμπερμαν: «Δεν νομίζω ότι το κάνουν για λόγους υγείας· είναι για σύνθετους ψυχολογικούς λόγους».
Προσθέτει ότι οι άνθρωποι μπορεί να είναι φτιαγμένοι για αντοχή, αλλά όχι για μονοτονία: «Δεν εξελιχθήκαμε για να τρέχουμε 42 χιλιόμετρα στην άσφαλτο».
Η έρευνά του δείχνει ότι η προγονική κίνηση ήταν ένα μείγμα περπατήματος, περιστασιακού τρεξίματος, άρσης και μεταφοράς φορτίων – όχι επαναλαμβανόμενα χιλιόμετρα στον δρόμο. Σε αυτή την περίπτωση, «πάρα πολύ και κινδυνεύεις με κατάγματα κόπωσης, πολύ λίγο και κινδυνεύεις με αδύναμα οστά», λέει ο Χαρτ.
Περίπου το 90% των δρομέων θα υποστεί κάποιον τραυματισμό, συχνότερα γύρω από την επιγονατίδα, λόγω κακής επιγονατιδομηριαίας τροχιάς (όταν η κίνηση γύρω από την επιγονατίδα δεν είναι σωστά ευθυγραμμισμένη, συχνά εξαιτίας υπερφόρτωσης).
«Η ενδυνάμωση, όπως οι γέφυρες γλουτών, ή η ποδηλασία όπου το πόδι κινείται σε σταθερή, συντονισμένη τροχιά, βοηθούν να διατηρείται η ομαλή κίνηση του γόνατος».
Ορια έχει και το μυαλό. Ο Λέιν προειδοποιεί ότι το τρέξιμο γίνεται αντιπαραγωγικό όταν «η εμμονή με τις αποστάσεις ή τα ατομικά ρεκόρ αρχίζει να διαβρώνει τη διάθεση, τις σχέσεις ή την αποκατάσταση».
Κι όπως συμπληρώνει: «Δεν χρειάζεται να τρέχεις μαραθώνιους για να αποκομίσεις τα οφέλη. Εξελιχθήκαμε για να κινούμαστε, και το τρέξιμο είναι η πιο θεμελιώδης μορφή σωματικής δραστηριότητας».
Πηγή: Financial Times
