Στο νοτιοδυτικό άκρο της Λέσβου, υπάρχει ένας οικισμός που μοιάζει να έχει δραπετεύσει από τον ρου του χρόνου. Ο Πολιχνίτος, χτισμένος αμφιθεατρικά πάνω σε καταπράσινες πλαγιές με ελαιώνες, παραμένει κρυμμένος από τη θάλασσα, διατηρώντας μια σχεδόν μυστική σχέση με το τοπίο γύρω του. Πρόκειται για ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παραδοσιακά κεφαλοχώρια της Λέσβου, έναν οικισμό που αποτελεί ζωντανό αρχιτεκτονικό σύνολο υψηλής αξίας και, όπως αναφέρεται στο λεύκωμα Πολίχνιτος, μια ιστορία σμιλεμένη στην πέτρα (εκδ.Παράγραφος) , που έχουν συντονίσει και επιμεληθεί ο Κυριάκος Κουκουλάς και η Τόνια Κατερίνη, αποτελεί «σημαντικό τεκμήριο του κτιριακού πολιτισμού της χώρας μας». Στις σελίδες του, αναδεικνύονται οι πολλές και διαφορετικές πτυχές του χωριού, μέσα από τις όψεις των λίθινων τεχνουργημάτων στις όψεις των κτιρίων. Ο οικισμός, άλλωστε, αποτελεί παράλληλα και «μια χτισμένη μαρτυρία της ιστορίας του νησιού που αφηγείται τη ζωή των προηγούμενων γενεών μέσα στο πέρασμα του χρόνου».
Πολιχνίτος θα πει «πολλά ίχνη»
Από το 1979, λόγω της αρχιτεκτονικής του φυσιογνωμίας, ο Πολιχνίτος είναι κηρυγμένος παραδοσιακός οικισμός και περιβάλλεται από τα υψώματα Καρδώνας, Ράχτα, Πλακούρα, Πλάτη και Προφήτης Ηλίας. Η ακτογραμμή βρίσκεται σε απόσταση μόλις 3 χλμ., ενώ στην ευρύτερη περιοχή οι πρώτες ενδείξεις οργανωμένου οικισμού παρουσιάζονται, όπως διαβάζουμε, κατά το τέλος της νεολιθικής εποχής (3000-2800 π.Χ.). Το όνομά του, που σημαίνει «πολλά ίχνη», ταυτίζεται με την ύπαρξή του στον χρόνο και αποτυπώνει την πολυεπίπεδη ιστορία του.
Ποικιλία μοτίβων
Οι εικόνες του Γιάννη Ζινδριλή, που πλαισιώνουν τα κείμενα, αναδεικνύουν τα κοινά χαρακτηριστικά και την κοινή ρίζα των σπιτιών του οικισμού· η διαφορά τους εντοπίζεται στη μορφή και τη φυσιογνωμία τους. «Λαϊκά, μονώροφα, κυρίως, κτίσματα, αστικά διώροφα με συμμετρική πρόσοψη πιο κοντά στη νεοκλασική τυπολογία, αλλά και αστικά διώροφα με ασύμμετρη πρόσοψη». Είναι διακοσμημένα με επιρροές από τον δωρικό, τον ιωνικό και τον κορινθιακό ρυθμό, ενώ είναι εμφανείς τόσο οι επιρροές της βυζαντινής λιθοξοΐας όσο και θέματα κυρίως φυτικά και σπανιότερα ζωόμορφα. «Το επίπεδο και η πληθώρα της διακόσμησης ήταν», όπως αναφέρεται στην έκδοση, «για κάθε σπίτι μια ένδειξη κοινωνικής και οικονομικής θέσης».
Η σημασία της πέτρας
Το λεύκωμα μας ξεναγεί επίσης ευρύτερα στην κτιριακή παράδοση και στη σημασία της πέτρας σε αυτή. Μαθαίνουμε ότι, αν και αποτελεί βασικό δομικό υλικό και σε άλλα χωριά της Λέσβου, στον Πολιχνίτο η χρήση της πέτρας αποκτά καθολικό χαρακτήρα και τα μοτίβα που παρουσιάζονται μέσω αυτής ποικίλλουν εντυπωσιακά. Ξεναγούμαστε στη λιθοξοϊκή τέχνη, όπως αυτή αποτυπώνεται στις όψεις των κτιρίων – μια τέχνη με ιστορία σχεδόν 150 ετών, που τείνει πλέον να εκλείψει.
Οι δημιουργοί του λευκώματος πιστεύουν στη συμβολή της έκδοσης στην οργάνωση του χώρου και την ανάδειξη του οικιστικού πλούτου, η οποία, όπως επισημαίνουν, παραμένει ελλιπής. «Χρειάζονται συγκεκριμένες ενέργειες, θεσμικές παρεμβάσεις με άξονα την κήρυξη του συνόλου του οικισμού ως ιστορικού μνημείου, και ταυτόχρονα χρηματοδοτικά εργαλεία ώστε η αυστηρή προστασία να μην μετατραπεί σε μια οικονομικά δυσβάσταχτη συνθήκη για τους κατοίκους», διαβάζουμε. «Πιστεύουμε ότι αυτό το βιβλίο θα συμβάλει στη συστηματική καταγραφή και παρουσίαση αυτής της σημαντικής πλευράς του Πολιχνίτου».
Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε το kapsimi.gr
