Κάπου στο Λεωνίδιο υπάρχει μια γιαγιά που λέει ότι οι Λενιδιώτες είδαν για πρώτη φορά ανθρώπους να σκαρφαλώνουν στα βράχια τη δεκαετία του 1930. Ισχυρίζεται ότι ήταν Ιταλοί στρατιώτες που έκαναν διάλειμμα από τις ασχολίες τους, οπότε η πράξη τους ήταν καθαρά για αναψυχή. Η πληροφορία δεν επιβεβαιώνεται, αλλά είναι ωραίο να την ακούς. Ειδικά μια μέρα με βροχή, εξαιρετικά σπάνιο για το Λεωνίδιο, μέσα στην καρδιά του χειμώνα και μπροστά στο τζάκι – στην κυριολεξία συζήτηση καφενείου. Τότε που περιμένεις να συναντήσεις μια έρημη επαρχιακή πόλη, αλλά τελικά βλέπεις μαγαζιά ανοιχτά και ανθρώπους από όλο τον κόσμο να κυκλοφορούν στους δρόμους ή να στρατοπεδεύουν στα μαγαζιά. Σκυμμένοι πάνω από αναρριχητικούς οδηγούς να ψάχνουν πεδία με σπηλιές για να σκαρφαλώσουν στα στεγνά.
«Μια τέτοια μέρα πριν από δεκατέσσερα χρόνια δεν θα κυκλοφορούσε άνθρωπος έξω. Η αναρρίχηση μεταμόρφωσε το Λενίδι», παραδέχεται ο νεαρός Γιώργος Σμύρος, ιδιοκτήτης της ταβέρνας Μητρόπολη, αγαπημένης ντόπιων και αναρριχητών. Ο ίδιος μέχρι το 2013 δούλευε κυρίως τα Σαββατοκύριακα και, αν σε μία μέρα είχε είκοσι άτομα στο μαγαζί, έκλεινε ταμείο ικανοποιημένος: «Τώρα είναι εκατό, ενώ στις γιορτές περνούν πάνω από εκατόν πενήντα. Αν δεν ήταν η αναρρίχηση, πιθανότατα θα είχα φύγει από το χωριό, θα πήγαινα στα καράβια ίσως, θα είχα άλλη ζωή. Η συγκυρία ήταν καταπληκτική», συμπληρώνει.
Ο όμορφος οικισμός των 4.000 κατοίκων, ο οποίος έχει στην πλάτη τον Πάρνωνα και στα πόδια το Μυρτώο Πέλαγος, ζούσε έως τις αρχές της δεκαετίας του 2010 από τις καλλιέργειες και τον τουρισμό του καλοκαιριού, λόγω των ωραίων παραλιών του. Η μοίρα του άλλαξε το 2012, όταν αξιοποιήθηκε ο εντυπωσιακός Κοκκινόβραχος, παρότι οι πρώτες αναρριχητικές διαδρομές πάνω του είχαν διανοιχθεί ήδη από το 1987. Ο γνωστός αναρριχητής Άρης Θεοδωρόπουλος, που άνοιξε τότε τη διαδρομή Πιλιές της Φωτιάς, θυμάται ότι μέχρι να φτάσουν στην κορυφή τούς περίμεναν εκεί δεκαπέντε άτομα, ενώ την επόμενη μέρα είχε μαζευτεί κάτω από τον βράχο όλο το Λεωνίδιο και τους παρατηρούσε.
Η μοίρα του Λεωνιδίου άλλαξε το 2012, όταν αξιοποιήθηκε ο εντυπωσιακός Κοκκινόβραχος, παρότι οι πρώτες αναρριχητικές διαδρομές πάνω του είχαν διανοιχθεί ήδη από το 1987.
Λίγα χρόνια αργότερα, οργανώθηκε εκεί η αναρριχητική συνάντηση της ΕΟΟΑ και έγιναν μερικές διαδρομές ακόμα. Δεν υπήρξε όμως συνέχεια, έως το 2010, οπότε κάποιοι Αθηναίοι αναρριχητές δημιούργησαν μερικές διαδρομές στην Έλωνα. Το 2012-2013, η Αναπτυξιακή Πάρνωνα, μέσω του Δήμου, βλέποντας και το παράδειγμα της Καλύμνου, έτρεξε ευρωπαϊκό πρόγραμμα, καλώντας τον Αθηναϊκό Ορειβατικό Σύλλογο να διανοίξει διαδρομές, οι οποίες έγιναν σε δύο φάσεις και έφτασαν τις 180.
Έκτοτε, τα πράγματα πήραν τον δρόμο τους. Οι προϋποθέσεις υπήρχαν ήδη: εξαιρετικής ποιότητας βράχος που δίνει μεγάλη ποικιλία αλλά και κάθε βαθμό δυσκολίας, ήπιο κλίμα τον χειμώνα που επιτρέπει την αναρρίχηση, γεγονός που σπάνια συναντάς, εύκολη πρόσβαση από την Αθήνα και, φυσικά, ομορφιά και ωραία φιλοξενία. Σαν συντονισμένοι, όλοι βοήθησαν προς τον ίδιο σκοπό: την ανάδειξη του Λεωνιδίου σε παγκόσμιο αναρριχητικό προορισμό. Ο Δήμος κάλεσε τον Άρη Θεοδωρόπουλο ως σύμβουλο για την προβολή και την οργάνωση, πραγματοποιήθηκε το φεστιβάλ αναρρίχησης, γνωστά ονόματα του αναρριχητικού χώρου προχώρησαν σε διανοίξεις και διορθώσεις διαδρομών, ο Γιάννης Μεταξωτός με τον Σύλλογο Σπηλαιολόγων Ορειβατών Κυνουρίας (ΣΟΚ) ήταν πανταχού παρόντες, οι ντόπιοι επιχειρηματίες χρηματοδοτούσαν τα υλικά που απαιτούνταν. Λίγο αργότερα εμφανίστηκε και ο Ελβετός Κλοντ Ρεμί, με κάλεσμα του Θεοδωρόπουλου, ο οποίος έχει διανοίξει μέχρι σήμερα εθελοντικά γύρω στο 40% των διαδρομών του Λεωνιδίου –«πατέρα» τον αποκαλούν οι ντόπιοι–, αλλά και η Panjika Cooperative, που, εκτός από διανοίξεις και συντηρήσεις, διατηρεί καφέ-στέκι αναρριχητών, κατάστημα εξοπλισμού και έχει εκδώσει και αναρριχητικό οδηγό (όπως και ο Θεοδωρόπουλος). Άλλωστε, τα success stories τέτοιας εμβέλειας ποτέ δεν γίνονται μόνο από έναν. Και το συγκεκριμένο μεταφράζεται σε 111 αναρριχητικά πεδία, 2.673 διαδρομές εις ύψος και μια κωμόπολη γεμάτη ζωή, νεαρόκοσμο και χαρούμενους ντόπιους.
Τα success stories τέτοιας εμβέλειας ποτέ δεν γίνονται μόνο από έναν. Και το συγκεκριμένο μεταφράζεται σε 111 αναρριχητικά πεδία, 2.673 διαδρομές εις ύψος και μια κωμόπολη γεμάτη ζωή, νεαρόκοσμο και χαρούμενους ντόπιους.
Από μηχανής θεός
Στο Λεωνίδιο υπάρχει το μοναδικό κάμπινγκ της Ελλάδας που μένει ανοιχτό και τον χειμώνα. Όταν οι αδελφοί Τροχάνη το άνοιξαν, βέβαια, πριν από δώδεκα χρόνια, δεν είχαν τέτοια πρόθεση. «Για τέσσερις μήνες κάθε καλοκαίρι θα το δουλεύαμε και τελικά είμαστε δώδεκα μήνες γεμάτοι. Η συγκυρία ήταν καταπληκτική, ήμασταν πολύ τυχεροί», μας λένε. Αναρριχητές και Βορειοευρωπαίοι συνταξιούχοι είναι οι πελάτες τους, οι οποίοι έρχονται κυρίως με βανάκια από κάθε γωνιά του πλανήτη.
Και οι ξενώνες αυξήθηκαν, και κυρίως τα σπίτια βραχυχρόνιας μίσθωσης, αφού οι αναρριχητές έρχονται για μέρες και χρειάζονται κουζίνα. «Όταν μετεγκαταστάθηκα στο Λεωνίδιο, το 2007, τα σπίτια ήταν αφημένα, ζωντάνευαν μόνο για δύο εβδομάδες το καλοκαίρι», μας λέει η αντιδήμαρχος τουρισμού Σιμόνα Τσούκα και συμπληρώνει: «Η αναρρίχηση έδωσε ζωή στα σπίτια, στους ιδιοκτήτες τους και στους μαστόρους. Πλέον υπάρχουν 300 κατοικίες που νοικιάζονται και οι ντόπιοι μένουν στο Λεωνίδιο ή επιστρέφουν, καθώς υπάρχει δουλειά για όλους. Η αύξηση του πληθυσμού δεν είναι ακόμη έντονα ορατή, λογικά τώρα θα αρχίσει να φαίνεται, με τις νέες γενιές». Μόνο η ταβέρνα Μητρόπολη, για παράδειγμα, απασχολεί τέσσερα άτομα πλέον της οικογένειας του Σμύρου, ενώ όλο και εμφανίζονται καινούργια μαγαζιά, σαν το καφέ Αγκωνή, του νεαρού Λενιδιώτη Γιώργου Χιώτη.
«Σαν από μηχανής θεός ήρθε η αναρρίχηση», λέει ο Γιώργος Γεωργαντώνης, ιδιοκτήτης του ξενώνα Αρχοντικό Χατζηπαναγιώτη, αλλά και του καταστήματος αναρριχητικού εξοπλισμού Red Point. «Το Λεωνίδιο πάει πολύ καλά και χαιρόμαστε όλοι, ωστόσο μας ενδιαφέρει πολύ να κρατήσουμε και το χρώμα μας, την αρχιτεκτονική, τη φιλοξενία μας. Μέχρι στιγμής, η ανάπτυξη είναι ήπια και οι νέοι έχουν λόγο να μείνουν. Οι αναρριχητές έχουν φέρει άλλο ταμπεραμέντο, δίνουν δύναμη και όρεξη για ζωή», παραδέχεται.
Η Σιμόνα Τσούκα παρατηρεί ότι, εκτός από το χρήμα και τη ζωντάνια, οι αναρριχητές φέρνουν σε επαφή τους ντόπιους με άλλους πολιτισμούς και συνήθειες. «Ξαφνικά, όλοι τρώνε πιο υγιεινά, αφού έμαθαν τι είναι τα βιολογικά ή η βίγκαν διατροφή, ντύνονται πιο σωστά με τα τεχνικά ορειβατικά ρούχα, μαθαίνουν αγγλικά, κάνουν ανακύκλωση. Και όλο αυτό έγινε πολύ ήπια. Οι παππούδες τούς αγαπάνε πολύ, τους παρατηρούν, συχνά με ρωτούν τι λένε για εκείνους, τους νοιάζει. Οι δε επιχειρηματίες προτιμούν πλέον τους αναρριχητές από τους καλοκαιρινούς επισκέπτες, αφού είναι ήσυχοι και έχουν λιγότερες απαιτήσεις. Τους δίνουν δύο πορτοκάλια και μία σπανακόπιτα και τρελαίνονται, αφού με τη σειρά τους οι ξένοι αγαπούν αυτή την απλότητα και την αυθεντικότητα».
Οι αναρριχητές φέρνουν σε επαφή τους ντόπιους με άλλους πολιτισμούς και συνήθειες. «Ξαφνικά, όλοι τρώνε πιο υγιεινά, ντύνονται πιο σωστά με τα τεχνικά ορειβατικά ρούχα, μαθαίνουν αγγλικά, κάνουν ανακύκλωση», παρατηρεί η Σιμόνα Τσούκα.
Οι ντόπιοι, προς τιμήν τους, κρατάνε το επίπεδο ψηλά και τις τιμές σε φυσιολογικά επίπεδα, ενώ παράλληλα προσαρμόζονται στις ανάγκες: «Απαγόρευσα το κάπνισμα στο μαγαζί πολύ πριν από τη γενική απαγόρευση, ενώ σταμάτησα να δέχομαι και κρατήσεις. Πώς να σου κρατήσω τραπέζι, όταν το μαγαζί θα γεμίσει στις έξι το απόγευμα; Αφού αυτή είναι η ώρα των αναρριχητών, έρχονται μετά το ολοήμερο σκαρφάλωμα, να τους διώξω;» μας εξηγεί ο Σμύρος.
Ασφαλώς, παρότι στο Λεωνίδιο είναι όλοι ευχαριστημένοι, τα προβλήματα δεν λείπουν: η δυσκολία ανεύρεσης σπιτιού προς ενοικίαση για τους ντόπιους αλλά και το ελεύθερο πάρκινγκ των βαν θα απαιτήσουν άμεσα λύση. Για τον Γιώργο Σμύρο, πάλι, το πρόβλημα είναι ότι με τόσο κόσμο που εξυπηρετεί πια έχει χάσει λίγο την ανθρώπινη συναναστροφή με τους αναρριχητές, την οποία τόσο απολάμβανε.
Αναρριχητικοί μετανάστες
Δεν υπάρχει Έλληνας αναρριχητής που να μην έχει σκαρφαλώσει στο Λεωνίδιο. Και γενικώς από αρχάριους και σχολές αναρρίχησης της ΕΟΟΑ μέχρι έμπειρους και πρωταθλητές, στο Λεωνίδιο θα τους βρεις όλους, από όλη την Ελλάδα και από όλο τον κόσμο. Στον Κοκκινόβραχο, στα φαράγγια τριγύρω, σε διαδρομές σπορ, όπως λέγονται οι ασφαλισμένες διαδρομές, ή trad (από το traditional), όπως ονομάζονται όσες απαιτούν επιπλέον φορητή ασφάλεια του αναρριχητή, σε διαδρομές λίγων μέτρων ή πολύσχοινες. Τα πάντα υπάρχουν στο Λεωνίδιο. Την ποικιλία, το κλίμα, την ομορφιά κάποιοι τα εκτίμησαν λίγο περισσότερο και αποφάσισαν να εγκατασταθούν μόνιμα στην πρωτεύουσα της Τσακωνιάς. Όπως ο Μπερντ Σλεγκλ από την Αυστρία και η Καρολίνα Μεδέιρος από τη Βραζιλία, μέλη της Panjika Cooperative, οι οποίοι, εκτός από συντηρήσεις διαδρομών και τα δύο καταστήματα που λειτουργούν, διοργανώνουν και workshops και διαφορετικά καλλιτεχνικά events.
Δεν υπάρχει Έλληνας αναρριχητής που να μην έχει σκαρφαλώσει στο Λεωνίδιο. Και γενικώς από αρχάριους και σχολές αναρρίχησης της ΕΟΟΑ μέχρι έμπειρους και πρωταθλητές, στο Λεωνίδιο θα τους βρεις όλους, από όλη την Ελλάδα και από όλο τον κόσμο.
Η Αργυρώ Παπαθανασίου, η κατά κοινή ομολογία καλύτερη αναρριχήτρια της Ελλάδας, αφού έχει κατακτήσει τη βαθμολογία 8c, ζει φέτος τον τρίτο της χειμώνα στο Λεωνίδιο με τον πεντάχρονο γιο της Οδυσσέα. Παρά τη συχνή μετακίνηση σε Αθήνα και Ικαρία, η βάση της είναι όλο και περισσότερο η Κυνουρία. «Εμένα με βόλεψε πολύ το Λεωνίδιο.
Γιατί θέλω να ζω κάπου που να συνδυάζει σκαρφάλωμα και τέχνη, μια που ασχολούμαι και με τη μουσική. Παράλληλα, είμαστε κοντά στην Αθήνα, έχουμε θάλασσα, όπου πηγαίνουμε πάντα μετά το σχολείο, παιχνίδι στη γειτονιά. Εδώ όλα είναι πιο εύκολα. Και τα βράχια πολύ ενδιαφέροντα για μένα, καθώς είναι αμέτρητα τα πεδία και σε πολύ διαφορετικό στιλ από ό,τι έκανα έως τώρα. Μου αρέσουν οι αλλαγές», λέει η ίδια, η οποία θέλει να συμβάλει στα τοπικά, με δράσεις και δραστηριότητες για παιδιά, είτε αφορούν την αναρρίχηση και τον αθλητισμό είτε τις τέχνες.
Αντίστοιχα, ο Κρητικός εκπαιδευτής αναρρίχησης Κώστας Γραφανάκης ήρθε στο Λεωνίδιο πριν από έξι χρόνια, μετά από κάλεσμα του Δήμου, για να αναλάβει τη συντήρηση του Αναρριχητικού Πάρκου. Έχοντας ζήσει σε Αθήνα (ως αθλητής και προπονητής) και Κάλυμνο, η αναρρίχηση είναι καθοριστικός παράγοντας για τον τόπο διαμονής του. Μαζί με τη Φινλανδή σύντροφό του Τίια Πόρρι και την τετράχρονη κόρη τους, σκοπεύουν να παραμείνουν στην Τσακωνιά, ίσως και για πάντα. Η Τίια εργάζεται στο Red Point και μαζί με τον Κώστα προσφέρουν επιπλέον στους επισκέπτες μαθήματα αναρρίχησης. «Όσο περνάει ο καιρός, βλέπω ότι ο τομέας συνεχίζει να αναπτύσσεται και υπάρχει πολύς χώρος να γίνουν πράγματα για τους ντόπιους και κυρίως για τα παιδιά. Και θέλω να συμμετέχω σε αυτά. Μια πίστα αναρρίχησης, για παράδειγμα, είναι απαραίτητη. Αυτή τη στιγμή υπάρχει ένας μικρός πύργος στον ΣΟΚ και πηγαίνουν 20-25 παιδιά. Στον στίβο πηγαίνουν εκατό», λέει ο Κώστας. Και εκεί θυμάμαι τα λόγια του Άρη Θεοδωρόπουλου, που μου έλεγε το ίδιο πρωί στα βράχια: «Αυτά τα παιδιά δεν θα χρειαστεί πια να φύγουν όταν μεγαλώσουν. Θα έχουν δυνατότητες και ενδιαφέροντα στον τόπο τους. Και αυτό είναι το μεγαλύτερο καλό που πετύχαμε στο Λεωνίδιο».
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο 15ο τεύχος της έκδοσης «Οι Τόποι μας-Αρκαδία», Μάρτιος 2026.
