Η έλευση του πρίγκιπα Γεωργίου ως ύπατου αρμοστή της Κρητικής Πολιτείας. Ένας ανερχόμενος μαχητικός πολιτικός ονόματι Ελευθέριος Βενιζέλος. Η επανάσταση στο Θέρισο. Με τις συγκεκριμένες στιγμές-σταθμούς στην ιστορία της Κρήτης συνέδεσε το όνομά του ο σημαντικότερος ίσως φωτογράφος που έδρασε στη μεγαλόνησο: ο Περικλής Διαμαντόπουλος.
Γεννήθηκε το 1863 στον Βόλο, όμως –όπως πολλοί Έλληνες της εποχής– κατέληξε στη Σμύρνη, κοιτίδα του μικρασιατικού ελληνισμού, των τεχνών και του πολιτισμού. Αργότερα μετέβη στο Παρίσι, προκειμένου να σπουδάσει την τέχνη της φωτογραφίας, και γύρω στο 1880 άνοιξε στούντιο με τον αδελφό του Γεώργιο στη Χίο, με την επωνυμία «Φωτογραφείον Το Πήλιον, Αδελφών Ν. Διαμαντοπούλου». Κοντά στα τέλη της δεκαετίας του 1890, οι δυο τους μετακομίζουν στα Χανιά, τα οποία τότε γνωρίζουν μεγάλη οικονομική άνθηση.
Οι λεπτομέρειες δεν είναι εύκολο να διασταυρωθούν, αλλά φαίνεται πως οι επαγγελματικοί δρόμοι τους χώρισαν γύρω στο 1898, μετά από σφοδρές διαμάχες, οι οποίες μάλιστα αποτυπώθηκαν και στις τοπικές εφημερίδες της εποχής. Περίπου την ίδια περίοδο, ο Περικλής ξεκίνησε να συνεργάζεται με τον εβραϊκής καταγωγής καλλιτέχνη Σ. Φαίγκενμπαουμ· άνοιξαν φωτογραφείο στον αριθμό 57 της Μεγάλης οδού της Γαλλικής Αποστολής, όπως φαίνεται από σχετικές διαφημίσεις, το οποίο λίγο αργότερα μεταφέρθηκε στην οδό Ποττιέ 57 (σημερινή Χάληδων).
Στα τελευταία χρόνια του 19ου αιώνα, ο Περικλής Διαμαντόπουλος γνωρίζεται με τον πρίγκιπα Γεώργιο και γίνεται ο προσωπικός του φωτογράφος, μόλις ο τελευταίος ορίζεται ύπατος αρμοστής της Κρητικής Πολιτείας. Οι στιγμές της μεγαλοπρεπούς υποδοχής του από τον κρητικό λαό έχουν απαθανατιστεί από τον φακό του. Η αυγή του 20ού αιώνα τον βρίσκει να διατηρεί μόνος του την επιχείρησή του, ενώ στις διαφημίσεις με τις οποίες την προωθούσε αναφέρεται ότι διέθετε ειδικό μηχάνημα για τη φωτογράφιση παιδιών, είχε τη δυνατότητα να κάνει μεγεθύνσεις, καθώς και να επιχρωματίζει εικόνες.
Σύντομα εδραιώνεται ως ο κατεξοχήν φωτογράφος των Χανίων, στρέφοντας το ενδιαφέρον του στις δραστηριότητες του πρίγκιπα Γεωργίου, στις εντυπωσιακές παρελάσεις, στις διάφορες εκδηλώσεις και στις επιθεωρήσεις των στρατιωτικών τμημάτων του νησιού. Επίσης, φωτογραφίζει τους αξιωματικούς και τους άνδρες των Προστάτιδων Δυνάμεων που έχουν εγκατασταθεί στο νησί. Από την άλλη, μια χαρισματική μορφή ελκύει την προσοχή του: ο ανερχόμενος τότε πολιτικός Ελευθέριος Βενιζέλος.
Παράλληλα, ο Διαμαντόπουλος πρωτοπορεί και παίρνει τη φωτογραφική του μηχανή στον δρόμο. Αποτυπώνει την καθημερινή ζωή της πόλης, την αλλαγή και την εξέλιξή της, την πολυπολιτισμικότητά της. Και ακόμα και όταν ξαναμπαίνει στο στούντιό του, φωτογραφίζει κάθε λογής ανθρώπους: από πρίγκιπες, ιερείς και προξένους μέχρι πόρνες. Στον δεύτερο όροφο της οδού Ποττιέ –του οποίου ολόκληρη η οροφή ήταν γυάλινη και περιτριγυρισμένη από κουρτίνες, τις οποίες τραβούσε με ένα σκοινί, σαν θεατρική αυλαία, όταν ήθελε να αλλάξει τον φωτισμό–, ο Διαμαντόπουλος δημιούργησε μερικές από τις πιο ονειρικές εικόνες της εποχής. Εμβληματικό είναι το πορτρέτο της Αδελίνας Γκυτάρ, στην οποία βασίστηκε ο χαρακτήρας της Μαντάμ Ορτάνς του Νίκου Καζαντζάκη.
Το 1913, η Κρήτη ενώνεται με την Ελλάδα. Πρωταγωνιστής της επίλυσης του Κρητικού Ζητήματος είναι ο Βενιζέλος, τον οποίο φωτογραφίζει ο Διαμαντόπουλος, ενώ ο φακός του είναι επίσης παρών στην καίριας σημασίας επανάσταση του Θερίσου. Συνεχίζει να εργάζεται, ώσπου το 1925 μια ασθένεια εξασθενεί την όρασή του. Έτσι, αρχίζει να τον βοηθά η κόρη του Λιλίκα, η οποία και αναλαμβάνει τελικά το ιστορικό φωτογραφείο του το 1935.
Ο Περικλής Διαμαντόπουλος πέθανε στις 18 Σεπτεμβρίου 1941, σε ηλικία 78 ετών. Μετά τον θάνατο της κόρης του, το 1979, αρχίζει η περιπέτεια διάσωσης και συντήρησης του πολύτιμου αρχείου του, με τον Φιλολογικό Σύλλογο «Χρυσόστομος» να αναλαμβάνει πρωτοβουλία και να διασώζει ένα μικρό μπαούλο γεμάτο φωτογραφίες του. Ξεκινούν εργασίες συντήρησης και ψηφιοποίησης. Χίλιες γυάλινες πλάκες και ένας μεγάλος αριθμός φωτογραφιών είναι το κληροδότημα του Περικλή Διαμαντόπουλου και του Φιλολογικού Συλλόγου «Χρυσόστομος» στις επόμενες γενιές.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο 12ο τεύχος της έκδοσης «Οι Τόποι μας-Χανιά», Ιούνιος 2025.
