Πρώτη στάση: Καλαρρύτες
Κόντευε να νυχτώσει όταν φτάσαμε στους Καλαρρύτες και πήραμε τα καλντερίμια. Τι εμπειρία κι αυτή! Τόσο διαφορετική από το βάδισμα στην άχαρη άσφαλτο. Kάθε βήμα και μια επαφή με τον άγνωστο μάστορα, κάθε πέτρα τοποθετημένη με σοφία και γνώση. Το ίδιο μεράκι και στα πετρόχτιστα σπίτια, στις εκκλησίες, στις βρύσες, στα καφενεία… Αποδείξεις μιας πολιτιστικής κληρονομιάς που παραμένει ζωντανή. Να και η πλατεία με τις κερκίδες που θυμίζει αρχαίο θέατρο – η συνέχεια στον χρόνο.
Συναντούμε την Κατερίνα Μουσαφίρη-Γκολφινοπούλου, η οποία προσφέρει αφιλοκερδώς στον τόπο της με τις ξεναγήσεις στο άτυπο Λαογραφικό Μουσείο που δημιούργησαν με τον σύζυγό της. “Ο πατέρας μου είχε μείνει ορφανός από μητέρα και οι θείοι του, οι αδερφοί Νέσση (σ.σ. ιδρυτές του περίφημου κοσμηματοπωλείου Nessi στη via Sistina της Ρώμης), τον κάλεσαν στην Ιταλία να μαθητεύσει. Εδώ βλέπετε μερικά δείγματα δουλειάς του, καλύμματα ευαγγελίων σε χρυσό και ασήμι, ενώ στο κατώι βρίσκονται τα εργαλεία του», μας λέει.
Τυπικό Τζουμερκιώτικο κτίσμα, το σπίτι είναι γεμάτο ιστορικά αντικείμενα. Στη μεγάλη σάλα, η σκαλιστή ροζέτα στο ταβάνι συμβολίζει την παρουσία του Θεού, ενώ ολόγυρα φωτογραφίες και φορεσιές, όπως η αυθεντική φουστανέλα με τις τετρακόσιες πτυχές -όσα τα χρόνια της σκλαβιάς-, στέκουν μάρτυρες μιας άλλης εποχής. Τα σιγκούνια υφαίνονταν στον αργαλειό και τα κεντούσαν οι λεγόμενοι τερζήδες. «Τον κόθρο, τη ζώνη από ασήμι, την έφτιαξε ο παππούς μου με τεχνική σαβάτι”, συνεχίζει η κα Μουσαφίρη-Γκολφινοπούλου. “Έχει εφτά παραστάσεις: Αγιά Σοφιά, ζαρκάδι, ελάφι, καράβι, αετό, λιοντάρι και τους Βασιλείς Γεώργιο και Όλγα».
Φτάνουμε στη μεσάντρα -ντουλάπα με καταπακτή διαφυγής- και από εκεί στο επόμενο έκθεμα, τις περίφημες κάπες από πρόβειο και γίδινο μαλλί. Είναι γνωστό ότι σε τούτα τα μέρη έφτιαξαν 25.000 τέτοιες για τον στρατό του Ναπολέοντα Βοναπάρτη, αυτό όμως που λίγοι γνωρίζουν είναι πως τον 18ο αιώνα το μάλλινο ύφασμα, το λεγόμενο σκουτί, πυκνοϋφασμένο υφαντό που το χτυπούσαν στα μαντάνια, το έφτιαχναν οικοτεχνίες στο χωριό, αλλά και στην Καλαρρυτικη παροικία της ιταλικής Ανκόνα και το εμπορεύονταν στην Κεντρική Ευρώπη Καλαρρυτινοί μεγαλέμποροι, όπως ο Γεώργιος Δουρούτης. Σύμφωνα με τον περιηγητή W. Μ. Leake, τον 18ο αιώνα η αύξηση των εμπορικών συναλλαγών των Καλαρρυτών με την Άρτα, τα Τρίκαλα και τα Ιωάννινα, απ’ όπου προμηθεύονταν υλικά, είχε ως συνέπεια την ανάπτυξη της κτηνοτροφίας. Έτσι, μαζί με την αργυροχρυσοχοΐα αναπτύχθηκε και η επεξεργασία του μαλλιού.
Πίσω στο χωριό, κατευθυνόμαστε στο καφεπαντοπωλείο Άκανθοςτου Ναπολέοντα Ζαγκλή. Η προσωπικότητά του και το εξαίρετο φαγητό που σερβίρει σε μεταφέρουν σε μια άλλη διάσταση – το μοσχαράκι με γεύση παλιάς οικογενειακής θαλπωρής το γευτήκαμε έξω μια όμορφη νύχτα με κρύο, που το αντέξαμε χάρη στα χοντρά μπουφάν και το τσίπουρο. Τα πρωινά, η βλάχικη πίτα πλατσίντα από τα χέρια της συζύγου του, της Λαμπρινής, έχει την τιμητική της. Κάποια στιγμή εμφανίζονται ο Κωνσταντίνος και ο Γιώργος, παλιοί αγωγιάτες του χωριού με τις γκλίτσες τους, και πιάνουν το τραπέζι πλάι στην μασίνα. Το βράδυ είναι η ώρα του τσίπουρου και ο Ναπολέοντας πηγαινοέρχεται με τους μεζέδες. Οι πελάτες γινόμαστε μια παρέα. «Ο τόπος είναι οι άνθρωποί του», λέει, και όλοι συμφωνούμε. Μάλιστα, με μια παρέα κανονίζουμε να πάμε για πεζοπορία την επομένη.
Στον δρόμο για το Συρράκο
Η μέρα είναι ηλιόλουστη, και από τα 1.170 μέτρα, όπου βρίσκονται οι Καλαρρύτες, το μονοπάτι οδηγεί στη χαράδρα του ποταμού Χρούσια. Κατεβαίνουμε στα 900 μέτρα, περνάμε ένα γεφυράκι και αμέσως μετά το καλντερίμι αρχίζει και πάλι η ανάβαση για τα 1.146 μέτρα, όπου βρίσκεται το Συρράκο. Η διαδρομή διαρκεί 1,5 ώρα σε ένα ονειρικό τοπίο. Δεν είναι μόνο η γεωγραφική θέση του χωριού στην καρδιά ενός απίθανου βουνού που σε μαγεύει, είναι και η αξιοθαύμαστηαρχιτεκτονική των κτιρίων με τη χαρακτηριστική γκρίζα ασβεστολιθική πέτρα.
Όσες φορές κι αν κάηκε το Συρράκο, ο ρυμοτομικός ιστός παρέμεινε ίδιος από την αρχαιότητα, λένε οι ειδικοί. Προορισμός μας είναι το σπίτι του ποιητή Γεωργίου Ζαλοκώστα (1805-1858) και αμέσως μετά του πεζογράφου/ποιητή Κώστα Κρυστάλλη (1868-1894), που στεγάζει το Λαογραφικό Μουσείο και τη βιβλιοθήκη του χωριού, στην πλατεία του οποίου δεσπόζει ο Άγιος Νικόλαος, ο πολιούχος προστάτης με το ξυλόγλυπτο τέμπλο. Άλλο αξιοθέατο, η Βρύση της Γκούρας παραμένει ένα θαυμαστό αρχιτεκτονικό έργο, με τέσσερις αψίδες να στηρίζουν τον θόλο.
Για φαγητό, εκτός από το εστιατόριο Μη με Λησμόνει, για τοπικές πίτες, ιδιαίτερο είναι και το μεζεδοπωλείο-καφέΣάρικα του Βασίλη, που σερβίρει πολύ καλό τσίπουρο, κρεατικά, μαγειρευτά, πίτες και γλυκά από τα χέρια της μητέρας του.
Επόμενος σταθμός η Μονή Κηπίνας, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, που την προσεγγίζεις από ένα στενό μονοπάτι. Το «εσωτερικό» της είναι στην πραγματικότητα το κοίλωμα του βράχου, που δημιουργεί μια ξύλινη βεράντα, η οποία την πρώτη φορά που την είδα ήταν ανοιχτή στη χαράδρα και στο ποτάμι, ένα καθηλωτικό σκηνικό που, δυστυχώς, κρύβεται πια από το πωλητήριο. Ιδιαίτερη είναι και η μονόκλιτη βασιλική με το επιχρυσωμένο ξύλινο τέμπλο, καθώς και οι τοιχογραφίες των αρχών του 18ου αιώνα. Φεύγοντας από τη Μονή, η κατηφόρα οδηγεί στην πρώτη στροφή, απ’ όπου, αν κάνετε δεξιά, σε 300 μέτρα θα συναντήσετε το Γεφύρι της Κουϊάσας (1800) και σε ακόμα 250 τον ομώνυμο παλιό νερόμυλο με τον καταρράκτη, που το καλοκαίρι λειτουργεί ως καφενείο.
Βόλτα στα Πράμαντα
Τα Πράμαντα είναι κεφαλοχώρι με χίλιους περίπου κατοίκους, σχολεία, Κέντρο Υγείας, ATM, βενζινάδικο και, βέβαια, πλατεία με υπεραιωνόβιο πλάτανο και τη Βρύση του Αράπη (1887), ένα ανθρώπινο κεφάλι-κρουνός, “φύλακας” του πολύτιμου νερού. Εδώ βρίσκεται και το πιο λευκό σπήλαιο στην Ελλάδα, η Ανεμότρυπα, που ονομάζεται έτσι από τον καθαρό ασβεστόλιθο που βρίσκεται στον πάτο της λίμνης στον τελευταίο θάλαμο. Στους διαδρόμους και στις αίθουσές του βλέπεις μοναδικά σμιλευμένους σταλαγμίτες, τρεις λιμνούλες και την κοίτη ενός υπόγειου ποταμού.
Συνεχίζοντας, φτάνουμε στο καταφύγιο έξω από το χωριό, το οποίο διαχειρίζονται ο Μπάμπης Τριανταφύλλου και η Πόλα Μαρκόζη. Πρόσφατα ανακαινισμένο, εξασφαλίζει στέγη και φαγητό σε ορειβάτες και φυσιολάτρες. Ο χώρος του καφέ με τη συγκλονιστική θέα στα βράχια της Στρογγούλας είναι εντυπωσιακός. «Επόμενος στόχος μας είναι να ολοκληρωθεί το πάρκο χιονιού -πιστεύουμε ότι θα είναι έτοιμο την άνοιξη-, με έναν χλοοτάπητα που θα προσομοιώνει το χιόνι και όπου τα έλκηθρα και οι σκιέρ θα γλιστράνε 365 μέρες τον χρόνο. Θα είναι μια τέλεια πίστα για αρχάριους και παιδιά», μας ενημερώνει ο Μπάμπης.
Τον αποχαιρετούμε και ακολουθούμε την πεζοπορική διαδρομή μέσα από ένα πυκνό δάσος με οξιές και έλατα που συνδέει το καταφύγιο με το αντίστοιχο των Μελισσουργών.Καλύπτει περίπου 8 χλμ. και είναι μέτριας δυσκολίας, ενώ μπορείτε να κάνετε και μια παράκαμψη για τον καταρράκτη του Κεφαλόβρυσου που πέφτει από τα 350μ. Το καταφύγιο το διαχειρίζεται με μεράκι μια φιλόξενη παρέα νέων ανθρώπων.Εδώ, το κλίμα είναι εντελώς «καταφυγιακό». Από το τσουχτερό κρύο βρεθήκαμε καθισμένοι αναπαυτικά στους καναπέδες γύρω από το τζάκι. Μας σέρβιραν μια πεντανόστιμη μακαρονάδα με κιμά και ρεβύθια με λαχανικά στον φούρνο, αλλά αυτό που προκάλεσε επιφωνήματα θαυμασμού από όλους ήταν η φίνα σοκολατένια τάρτα με καρύδια. Όπως μας ενημέρωσε ο Φώτης Δελημήτρου, ένας εκ των διαχειριστών, «Έχουμε το δικό μας θερμοκήπιο, αγοράζουμε ντόπια κοκόρια, κρέατα και τυριά, ενώ μια φίλη με ταλέντο φτιάχνει τα γλυκά». Το καταφύγιο είναι επίσης Εκπαιδευτικό Κέντρο Ορεινών Δραστηριοτήτων, οπότε οργανώνουν κάθε τύπου δραστηριότητα στην ευρύτερη περιοχή όλο τον χρόνο.
Τέλος διαδρομής: Μελισσουργοί
Στους κοντινούς Μελισσουργούς, μετά την απαραίτητη βόλτα επιβάλλεται η επίσκεψη στην ταβέρνα Παππάς, με καλό τοπικό φαγητό. Και στη συνέχεια, λίγη πεζοπορία για χώνεψη. Όπως δεν γίνεται να μη θαυμάσεις έναν τέτοιο τόπο περπατώντας, δεν γίνεται και να μην εκμεταλλευτείς την ευκαιρία να δεις το φαράγγι του Αράχθου. Και τι καλύτερο από ένα κατέβασμα με rafting σε μια από τις πιο όμορφες υδάτινες διαδρομές στην Ελλάδα! Η συγκεκριμένη, με την επιμέλεια της Alpine Zone (από το 1997), ξεκινάει από το γεφύρι Χαροκοπίου (Τσίμποβο) για να καταλήξει στο γεφύρι της Πλάκας. Μια απίθανη εμπειρία!
Oρειβατικό Καταφύγιο Πραμάντων, τηλ. 26593-00645 6944324156, [email protected].
Ορειβατικό Καταφύγιο Μελισσουργών, τηλ. 6974374172, [email protected]
