Δημοσιευμένος αρχικά με μορφή νουβέλας, όταν ο Μ. Καραγάτσης ήταν μόλις 25 ετών, ο Συνταγματάρχης Λιάπκιν πήρε την οριστική μορφή του ως μυθιστόρημα το 1955. Είναι το πρώτο μιας τριάδας πεζογραφημάτων του με κεντρικούς ήρωες αλλοδαπούς οι οποίοι επιχειρούν να εγκλιματιστούν και να βρουν τη θέση τους στην ελληνική κοινωνία και πραγματικότητα του Μεσοπολέμου. Κοινός πυρήνας των ηρώων αυτών είναι η εκρηκτική αλληλεπίδραση της παραδοσιακής ελληνικής νοοτροπίας με τις καινούριες αντιλήψεις που ήρθαν από το εξωτερικό.
Ο Συνταγματάρχης Λιάπκιν αποτελεί το ψυχογράφημα μιας γοητευτικής αλλά σκοτεινής προσωπικότητας – ενός Ρώσου συνταγματάρχη του τσαρικού στρατού, ο οποίος, ως πρόσφυγας στην Ελλάδα γύρω στο 1920, αναλαμβάνει τη θέση επιστάτη στη Γεωργική Σχολή Λάρισας.
Ο Λιάπκιν δίνει την εντύπωση ανθρώπου με ισχυρή βούληση, ο οποίος αδυνατεί –και δεν επιθυμεί– να προσαρμοστεί στο περιβάλλον του. Μετά την άφιξή του στη Λάρισα, αφιερώνεται στη δουλειά του, ωστόσο, συνειδητοποιεί ότι δεν του ταιριάζουν οι «καθώς πρέπει» κοινωνικές συναναστροφές και, στην πορεία, προτιμά να έχει επαφές με μέθυσους και πόρνες. Η άνευ όρων παράδοση του Λιάπκιν στο σεξουαλικό πάθος συνοδεύεται από την παράδοσή του στο αλκοόλ. Η αποκλίνουσα συμπεριφορά του έρχεται σε αντίθεση με το σοβαρό επαγγελματικό προφίλ του, την αφοσίωσή του στην εργασία του, αλλά και με τη φινέτσα, την κοινωνική ευφυία και τις λογοτεχνικές γνώσεις του,
Το πεζογράφημα του Καραγάτση αποκαλύπτει τα κύρια γνωρίσματα της νευρώδους και συνάμα παιγνιώδους και ευρηματικής γραφής του: την πληθωρική μυθοπλαστική φαντασία του, την ικανότητά του στη σκιαγράφηση πειστικών χαρακτήρων και στη δημιουργία ατμόσφαιρας, την αποτελεσματική χρήση του ειρωνικού στοιχείου.
Ο Λιάπκιν αποτελεί ένα από τα δημοφιλέστερα έργα του Καραγάτση. Ο κεντρικός ήρωας του μυθιστορήματος, «πρωτόγονος, μονοκόμματος, ευαίσθητος, ασυμβίβαστος, άνθρωπος άλλης εποχής, με μεγάλη αντοχή αλλά και πλήθος αδυναμιών», παραμένει, για περισσότερα από ενενήντα χρόνια, ένας από τους πλέον αξιομνημόνευτους χαρακτήρες της νεοελληνικής πεζογραφίας.
Η συλλεκτική έκδοση «Ο συνταγματάρχης Λιάπκιν» του Μ. Καραγάτση κυκλοφορεί την Κυριακή 11 Ιανουαρίου με την «Καθημερινή».
