Για τη Μέση Ανατολή
Στα πρόσωπα των κατοίκων της Ιερουσαλήμ είναι χαραγμένη μια διαρκής ένταση. Μιλάνε σαν να είναι συνεχώς θυμωμένοι. Οι Εβραίοι δεν τολμούν να μπουν στις γειτονιές των Αράβων – και τούμπαλιν», διαβάζουμε στο Γη Χαναάν: Το τζίνι και το γκόλεμ (εκδ. Οξύ) του Γιάννη Σπανδωνή. Οι ανταποκρίσεις του δημοσιογράφου από τη Μέση Ανατολή των ’80s, πιστές στο δόγμα του gonzo journalism, μας μεταφέρουν σε μικρές και μεγάλες στιγμές της Ιστορίας: από την αποχώρηση των πολεμιστών της PLO του Γιάσερ Αραφάτ από τον Λίβανο μέχρι το κοντραμπάντο με πολυτελή είδη πέραν πάσης υποψίας που λάμβανε χώρα στον καφενέ ενός χωριού. Κρατήστε την εισαγωγική πρόταση· λίγα έχουν αλλάξει από τότε.
Πέρα από τον θόρυβο των αμερικανικών σόσιαλ μίντια και τις ανακοινώσεις των μουλάδων, ο καλύτερος τρόπος για να μάθει κανείς τι πραγματικά συμβαίνει στην Περσία είναι Η σύγχρονη ιστορία του Ιράν (εκδ. Σάλτο), διά χειρός Ερβάντ Αμπραχαμιάν. Βαθύς γνώστης των κινημάτων της χώρας του, ο διακεκριμένος ιστορικός με έδρα τη Νέα Υόρκη διατρέχει τη σύγχρονη πορεία του Ιράν καταγράφοντας –χωρίς φόβο και πάθος– πώς το πετρέλαιο, οι ξένες επεμβάσεις, οι πόλεμοι αλλά και η θεοκρατία την επηρέασαν βαθιά. Στο κέντρο όλων αυτών; Ένας τρομακτικά ανθεκτικός λαός, για τον οποίο ελάχιστα γνωρίζουμε.
«Γκρεμισμένα κτίρια, οπλισμένοι στρατιώτες να χειρονομούν και να φωνάζουν, κυκλοφοριακό χάος, αφόρητη ζέστη και υγρασία, μειωμένη ορατότητα λόγω ατμοσφαιρικής μόλυνσης: η τέλεια κόλαση». Αυτή ήταν η πρώτη εντύπωση για τη Βηρυτό του Δημήτρη Κούρκουλα, πρέσβη της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον Λίβανο στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Στη συνέχεια, παρά τις δυσκολίες, αγάπησε τους ανθρώπους της και δεν ήθελε να φύγει. Μέσα, λοιπόν, από τις 158 σελίδες του βιβλίου Λίβανος, μια ξεχωριστή χώρα (εκδ. Μεταίχμιο) αντιλαμβανόμαστε και εμείς πώς οι πόλεμοι έκαναν συντρίμμια το «Παρίσι της Μέσης Ανατολής». Το πιο σημαντικό, όμως, είναι άλλο: ότι τα συντρίμμια «τραγουδάνε ακόμη».
Το κλασικό έργο Ιστορία της νεότερης Αιγύπτου (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης) του Παναγιώτη Βατικιώτη μάς εισάγει με γλαφυρό τρόπο στην αιγυπτιακή κοινωνία από το 1800 έως το 1990 και στην πορεία εξηγεί πώς οι Αιγύπτιοι πολιτικοί υπήρξαν οι πρώτοι που «προσπάθησαν να προσαρμόζουν την αραβική πολιτική τους προκειμένου να εξυπηρετήσουν το εθνικό συμφέρον της χώρας τους», αλλά και πώς η τεράστια αντίθεση στο δίπολο Νείλος-Έρημος (ζωή-θάνατος) επηρέασε και επηρεάζει τη ζωή εκατομμυρίων φελάχων που κατακλύζουν μια στενή λωρίδα εύφορης γής. –Γ.Ρ.
Εμείς και η Τουρκία
Πόσο μοιάζουμε με τους Τούρκους; Πότε και πώς μπορούν να αυξηθούν τα ελληνικά χωρικά ύδατα; Πόσο έχουν αλλάξει τα δεδομένα από το 1974 μέχρι σήμερα; Αυτές είναι μερικές ερωτήσεις από την έκδοση Ελλάδα και Τουρκία: 50 ερωτήματα και απαντήσεις (εκδ. Πατάκη), όπου ο καθηγητής Άγγελος Μ. Συρίγος μάς οδηγεί με «μαιευτικό» τρόπο –αφού πρώτα δούμε πέρα από τις κοινότοπες εκφράσεις (ΑΟΖ, υφαλοκρηπίδα, «Γαλάζια Πατρίδα»)– να εξετάσουμε το πλέον σημαντικό ερώτημα: τι πρέπει να γίνει για να αλλάξουν τα πράγματα; Επιστρέφοντας τώρα στις ρίζες του προβλήματος, συναντάμε δύο νέες εκδόσεις που εξετάζουν με «αιρετικό» τρόπο το 1821: Ο Γιάννης Κοτσώνης καταγράφει πώς μια νέα χώρα προέκυψε ύστερα από τις σαρωτικές ανακατατάξεις και τη δημογραφική ανατροπή ενός μωσαϊκού γλωσσών, θρησκειών και πολιτισμών στο Η Ελληνική Επανάσταση: Η βίαιη γέννηση ενός έθνους-κράτους (εκδ. Διόπτρα), ενώ ο Σπύρος Αλεξίου, σε πρόλογο του Παντελή Μπουκάλα, κάνει λόγο για Προδομένο Μεσολόγγι (εκδ. Τόπος), αφού, όπως σημειώνει, χρειάζεται διερεύνηση το τι ακριβώς έκανε η κυβέρνηση της εποχής για να βοηθήσει την πολιορκημένη πόλη που πέθαινε από την πείνα. –Γ.Ρ.
Εμείς και η Κίνα
Άλλοτε άτυπα και άλλοτε επίσημα, η Κίνα αναγνωρίζει τις εκλεκτικές συγγένειες του δικού της αρχαίου πολιτισμού με εκείνου της Ελλάδας. Το ίδιο συμβαίνει και από τη δική μας πλευρά. Πώς όμως διαμορφώθηκε αυτή η σχέση στις ταραγμένες πρώτες δεκαετίες του μεταπολεμικού κόσμου; Η Κατερίνα Yue Wu επιχειρεί, βασιζόμενη σε αρχειακό υλικό αλλά και σε ταξιδιωτικές αφηγήσεις, μια ενδελεχή καταγραφή του δημόσιου λόγου της μιας χώρας για την άλλη στο Η Ελλάδα και η Κίνα: Πολιτικές και προδιαθέσεις 1946-1979 (εκδ. Επίκεντρο). Το βιβλίο, που προλογίζει ο Ευάνθης Χατζηβασιλείου, ρίχνει ουσιαστικό φως στις ελληνοκινεζικές σχέσεις εκείνης της πρόσφατης περιόδου, κάτι ιδιαίτερα χρήσιμο, καθώς οι αλλαγές στο παγκόσμιο γίγνεσθαι μοιάζουν τεκτονικές. –Γ.Ρ.
Στο μυαλό του Ίωνα Δραγούμη
«O άνθρωπος δεν είναι κανένα πολύτιμο φόρεμα, κανένα πετράδι που να του πρέπει τούτο ή εκείνο. Δεν είμαι πολύτιμος σαν τη ζάχαρη, για να προσέξω να μη βγω έξω στη βροχή και λιώσω, να μην πάγω κοντά στη φωτιά και καώ», γράφει ο Ίων Δραγούμης στα αδημοσίευτα τετράδιά του, από την περίοδο 1902 με 1904. Τα συγκεκριμένα κείμενα, σε εισαγωγή, επιμέλεια και σχόλια του Νώντα Τσίγκα, κυκλοφορούν με τίτλο Θα ζήσω καίοντας τον εαυτό μου (εκδ. Πατάκη) και μας δίνουν μια συνολική εικόνα τού πώς σκεφτόταν, τι ήλπιζε αλλά και τι σχεδίαζε ο πολύ νεαρός τότε Δραγούμης. Μια αποκαλυπτική, δηλαδή, ματιά δίχως «εξωτερικές» παρεμβάσεις στη σκέψη του Έλληνα διπλωμάτη, πολιτικού και λογοτέχνη. –Γ.Ρ.
Μαρτυρίες από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο
Λένε πως, συνήθως, διαβάζουμε την Ιστορία από την πλευρά των μεγάλων προσωπικοτήτων. Βασιζόμενος σε έναν τεράστιο όγκο από μαρτυρίες της εποχής, ο Σπύρος Τσουτσουμπής κάνει ακριβώς το αντίθετο στο ΕΔΕΣ και ΕΛΑΣ: Οι λαϊκοί στρατοί της Αντίστασης (εκδ. Παπαδόπουλος), καθώς αφηγείται την ιστορία του Αντάρτικου μέσα από τα λόγια απλών ανθρώπων, όπως ο Βαγγέλης Χαλιάτσος, ένας 18χρονος αγρότης από την Ήπειρο: «Δεν είχα δουλειά, πεινούσα, και όταν ο ΕΛΑΣ πέρασε από τα μέρη μας, τους ακολούθησα με άλλα δέκα παιδιά από το χωριό μας». Αντίστοιχα, το βιβλίο Η δράση της SOE στην Ελλάδα 1940-1942: Η μυστική συνεργασία Ελλήνων και Βρετανών στην Κατοχή (εκδ. Παπαδόπουλος) αποτελεί πολύτιμη πηγή για τη δράση των βρετανικών υπηρεσιών πληροφοριών (Special Operations Executive) επί ελληνικού εδάφους. Ο συγγραφέας του, ο Σκωτσέζος ταγματάρχης Ίαν Πίρι, ήταν εκεί· τα όσα μεταφέρει αποτελούν πληροφορίες από «πρώτο χέρι» και όχι ακαδημαϊκές μελέτες. Όσο για το Καμένο παιδί αναζητά φωτιά (εκδ. World Books) της Κορντέλια Έντβαρντσον; Θα μπορούσε να είναι απομνημονεύματα, αλλά δεν είναι· θα μπορούσε να είναι autofiction, αλλά δεν είναι. Τι είναι; Η συνταρακτική καταγραφή μέσα από μια γλώσσα απλή, σχεδόν παιδική, αλλά ενίοτε ποιητική, των εμπειριών της ως έφηβης κρατούμενης στο κολαστήριο του Άουσβιτς. –Γ.Ρ.
Η Ελλάδα σήμερα
«Σκάνδαλο είναι η σκανδαλώδης συγκάλυψη του σκανδάλου», διαβάζουμε στο Ρεπορτάζ (εκδ. Αντίποδες) της Ελίζας Τριανταφύλλου. Ανατρέχοντας στη δική της πορεία, η ερευνητική δημοσιογράφος περιγράφει τη δύσκολη σύγχρονη πραγματικότητα του επαγγέλματος (copy-paste, δύσκολα ωράρια, οικονομική ανασφάλεια), εξηγώντας παράλληλα πώς, με τη βοήθεια των συναδέλφων της, κατάφερε να μας «δώσει» μερικά από τα πιο σημαντικά ρεπορτάζ των τελευταίων ετών με θέμα το σκάνδαλο των υποκλοπών. Ένα non fiction που διαβάζεται σαν long read γύρω από το πόσο σημαντικό είναι να λάμψει στο τέλος η αλήθεια.
Τρία χρόνια μετά το πλέον θανατηφόρο σιδηροδρομικό δυστύχημα που έχει συμβεί ποτέ στη χώρα μας, η συλλογική έκδοση Στις ράγες του τραύματος. Τέμπη: μνήμη, αγώνας, δικαιοσύνη (εκδ. Τόπος), σε επιμέλεια Αντώνη Γαλανόπουλου και Μαρίας Λούκα, εξετάζει με ψυχραιμία και μέσα από ερευνητικά κείμενα και μικρά δοκίμια ανθρώπων που, λόγω επαγγελματικής ή θεωρητικής κατάρτισης, έχουν ασχοληθεί με το τραγικό γεγονός το τι ακριβώς έχει αφήσει/προκαλέσει στη συνείδησή μας ως κοινωνίας.
Όσοι διαβάζουν εφημερίδες γνωρίζουν καλά ποιος είναι ο Ανδρέας Δρυμιώτης. Τα άρθρα του έχουν ξεκάθαρες θέσεις, ποτέ δεν περνούν απαρατήρητα και πιο συχνά παρά σπάνια προκαλούν αντιδράσεις – ίσως επειδή, ανεξάρτητα από το τι πιστεύει ο καθένας, μας κάνουν να σκεφτούμε. Στο βιβλίο Στην Καθημερινή της Κυριακής, 2020-2025 (εκδ. Καστανιώτη), λοιπόν, βρίσκουμε μια δική του επιλογή από κείμενα με διαφορετικές θεματικές: από την επιτυχία της αποτυχίας μέχρι τον χαρακτήρα των Ελλήνων και την ατιμωρησία στο Δημόσιο. –Γ.Ρ.
Σύγχρονες εξελίξεις
Ημερολόγιο Γάζας: Ιατρική εν μέσω γενοκτονίας (εκδ. Τόπος), Χρίστος Γεωργαλάς
Μια πρωτοπρόσωπη καταγραφή από έναν γιατρό που επέλεξε να εργαστεί εθελοντικά σε νοσοκομείο της περιοχής. Ή, πιο απλά, ό,τι λέει ο τίτλος.
Αν η Ρωσία κερδίσει, ένα σενάριο (εκδ. Μεταίχμιο), Κάρλο Μασάλα
Διεθνές μπεστ σέλερ από έναν περιζήτητο στρατιωτικό αναλυτή για μια πιθανότητα που όλος ο δυτικός κόσμος απεύχεται. Μήπως, όμως, πρέπει να είμαστε έτοιμοι;
Η νέα παγκόσμια τάξη: Το δίκαιο της ισχύος (εκδ. Παπαδόπουλος), Κωνσταντίνος Φίλης – Κωνσταντίνος Αρβανιτόπουλος
Τεκμηριωμένες απαντήσεις, με κύριο άξονα τον «τυφώνα» Ντόναλντ Τραμπ, σε κρίσιμες ερωτήσεις για την επόμενη μέρα του καινούργιου κόσμου που αναδύεται μπροστά στα μάτια μας.
Πολέμα την ολιγαρχία (εκδ. Gutenberg), Μπέρνι Σάντερς
Απλά μαθήματα αντίστασης απέναντι στον προαναφερθέντα «τυφώνα», από τον πλέον ριζοσπαστικό πολιτικό του αμερικανικού Δημοκρατικού Κόμματος.
Πολεμικός καπιταλισμός (εκδ. Τόπος), Πέτρος Παπακωνσταντίνου
Πώς και γιατί ο πλανήτης μας περνά σε μια νέα συγκρουσιακή, ρηγματωμένη και πολυπολική φάση, από την πένα ενός δημοσιογράφου-αναλυτή με τρομερή εμπειρία στο διεθνές ρεπορτάζ. –Γ.Ρ.
Η Ρωσία αποκαλύπτεται
Χορταστικό, συχνά λυρικό και πολύ επικίνδυνο στη σύλληψή του· αυτό είναι το Στις όχθες του Βόλγα (εκδ. Ψυχογιός) του Μάρτζιο Τζ. Μιαν. Ο βραβευμένος Ιταλός δημοσιογράφος αποφάσισε, σε συνεννόηση με τo Harper’s Magazine, να ταξιδέψει κατά μήκος του εμβληματικού ποταμού καταγράφοντας τι σημαίνει «να είσαι Ρώσος στην εποχή της νεοϊμπεριαλιστικής επέλασης του Πούτιν». Το αποτέλεσμα, που εκτείνεται σε περισσότερες από 400 σελίδες, είναι ένα εντυπωσιακό μείγμα ρεπορτάζ με λογοτεχνικές αρετές και ρωσικής ιστορίας, όπου πολύ συχνά οι μαρτυρίες κόβουν την ανάσα. Όπως, για παράδειγμα, η πληροφορία που δίνει στον Μιαν μια τοπική ιστορικός για την πόλη του Ρζεφ: Ογδόντα πέντε χιλιάδες τόνοι πτωμάτων· αυτό ήταν το τρομερό τίμημα της αντίστασης του «άλλου Στάλινγκραντ» απέναντι στα στρατεύματα του Χίτλερ. –Γ.Ρ.
Οι άλλοι μας πρόγονοι
Σύμφωνα με τον Λουντοβίκ Σλιμάκ, για να κατανοήσουμε τους Νεάντερταλ, πρέπει να μην τους θεωρούμε ένα «χωνευτήρι όλων των προβολών μας». Δεν το περιμένατε αυτό με βάση τον καταιγισμό ανακαλύψεων των τελευταίων χρόνων, σωστά; Τα επιχειρήματα που παραθέτει στο Ο Νεάντερταλ γυμνός (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης) ο Γάλλος παλαιοανθρωπολόγος, όμως, μοιάζουν ακράδαντα. Άλλωστε, βασίζονται σε μια ερευνητική περιπέτεια 30 ετών που τον οδήγησε από τις σπηλιές της Νότιας Ευρώπης μέχρι τις παγωμένες εκτάσεις του Αρκτικού Κύκλου. Σε κάθε περίπτωση, ένα είναι σίγουρο: μέσα από τις σελίδες του βιβλίου αναδύεται ένα «πλάσμα» τόσο οικείο, τόσο διαφορετικό, αλλά και τόσο σημαντικό για να καταλάβουμε, τελικά, εμάς τους ίδιους. –Γ.Ρ.
