Ψυχολογία και καθημερινή ζωή
Ενσυναίσθηση: Ακούγοντας με την καρδιά (εκδ. Ψυχογιός), Βασίλης Κιοσσές
Ο συγγραφέας, βραβευμένος στον τομέα της προσωποκεντρικής ιατρικής, φιλοδοξεί με το παρόν βιβλίο να νοηματοδοτήσει την ενσυναίσθηση, έναν όρο που χρησιμοποιείται ευρέως, όχι πάντοτε όμως σωστά, καθώς παρατηρείται απόκλιση ακόμα και μεταξύ των ειδικών. Με γλώσσα κατανοητή ορίζει τι είναι και τι δεν είναι ενσυναίσθηση, ποια είναι τα διακριτά της είδη, από πού πηγάζει και πώς μπορούμε να εφαρμόσουμε στη ζωή μας την ικανότητα «να ακούμε χωρίς να κρίνουμε».
Ο απρόσκλητος επισκέπτης από το λησμονημένο παρελθόν (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης), Πρόφεσι Κόουλς
Η συγγραφέας, ψυχαναλύτρια για πάνω από 30 χρόνια, ρητά επηρεασμένη από το κόνσεπτ «Φαντάσματα στο παιδικό δωμάτιο» (Φράιμπεργκ, Άντελσον, Σαπίρο), αναλύει την έννοια του διαγενεακού τραύματος. Κάνοντας ενδελεχείς αναφορές στον Φρόιντ αλλά και στους αρχαίους Έλληνες τραγικούς, εξηγεί πώς μια τραυματική εμπειρία μπορεί να επιστρέφει αλλά και να επαναλαμβάνεται διαγενεακά. Αυτό αποδείχθηκε περίτρανα στην περίπτωση των επιζώντων του Ολοκαυτώματος και των απογόνων τους, οι οποίοι είχαν εξίσου τραυματιστεί ψυχικά. Η γνώση του προγονικού παρελθόντος, ισχυρίζεται η Κόουλς, μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο στο «ξεκλείδωμα» επαναλαμβανόμενων και καταστροφικών μοτίβων συμπεριφοράς και, τελικά, στη θεραπεία του ανθρώπου.
Εξάντληση: Ένα αντίδοτο στο burn out (εκδ. Gutenberg), Άννα Καταρίνα Σάφνερ
Η εξάντληση είναι ατομικό ή πολιτισμικό φαινόμενο; Τι ρόλο παίζουν οι κληρονομούμενες πολιτισμικές παραδοχές για την εργασία, την εξάντληση και την παραγωγικότητα σε ένα καπιταλιστικό σύστημα; «Στον πολιτισμό μας, η παραγωγικότητα και η αποδοτικότητα έχουν φετιχοποιηθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε η υπέρμετρη εκτίμησή τους να έχει γυρίσει μπούμερανγκ», υπενθυμίζει η Σάφνερ. Η συγγραφέας, πεπεισμένη ότι για να ξεπεράσουμε το burn out χρειάζεται να συγκεράσουμε γνώσεις από την επιστήμη, τη λογοτεχνία, τη φιλοσοφία και την ψυχολογία, περιλαμβάνει στο βιβλίο μια ευρεία γκάμα απόψεων: από την ψυχολογική έρευνα αλλά ακόμα και από μεσαιωνικούς αλχημιστές.
Αυτισμός: Οι άγραφοι κανόνες της ζωής για νέους (εκδ. Πατάκη), Παναγιώτα Πλησή και Άννα Λούβρου
Στο τρίτο βιβλίο της σειράς με θέμα τον αυτισμό, οι δύο συγγραφείς, η μία εξειδικευμένη ψυχολόγος και η άλλη εκπαιδευτικός και μητέρα παιδιού με αυτισμό, επικεντρώνονται στις δυσκολίες της μετάβασης από την εφηβεία και τη ζωή στους κόλπους της οικογένειας, στην ενηλικίωση και τη σταδιακή αυτονόμηση του ατόμου. Λαμβάνοντας ως δεδομένο ότι πολλοί αυτιστικοί και δη γυναίκες ανακαλύπτουν τη νευροδιαφορετικότητά τους ως ενήλικες, παραθέτουν πραγματικά παραδείγματα από τις δυσκολίες στην καθημερινότητα και προχωρούν με πολλές πρακτικές συμβουλές σε αναγνώστες με αυτισμό για τη βέλτιστη διαχείριση των συναισθημάτων τους και την αυτορρύθμιση, αλλά και για την αποφυγή κοινωνικών λαθών στη συναναστροφή με τους άλλους.
Πώς να διαχειριστείτε αποτελεσματικά το στρες στην πρώιμη εφηβεία (εκδ. Gutenberg), Σιλβί Γκέρα
Η συγγραφέας, ψυχολόγος εξειδικευμένη στις αγχώδεις διαταραχές, απευθύνεται με τρόπο άμεσο και παιγνιώδη σε αναγνώστες που διανύουν την πρώιμη εφηβεία. Μέσα από περιστατικά της καθημερινής ζωής τούς εξηγεί τη φύση του στρες, τη διαφορά μεταξύ του καλού στρες, που θα τους κάνει παραγωγικούς, και του κακού στρες, που θα τους παραλύσει. Παράλληλα, παραθέτει στρατηγικές για τη βέλτιστη διαχείριση του στρες, τρικ χαλάρωσης και συναισθηματικής ρύθμισης. – Ι.Φ.
Αν είσαι γονιός
Δέκα πράγματα που χρειάζεται να ξέρεις για την ψυχική υγεία του παιδιού σου (εκδ. Παπαδόπουλος), Μπίλι Γκάρβεϊ
Ο συγγραφέας, αναπτυξιακός παιδίατρος, πιάνει τον γονιό-αναγνώστη από το χέρι προκειμένου να του εξηγήσει με τρόπο απλό και βιωματικό τα βασικά αναπτυξιακά στάδια που σχετίζονται με την ψυχική υγεία του παιδιού. «Το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι πρώτα να χαμηλώσουμε τις προσδοκίες μας, να συναντήσουμε τα παιδιά στο τρέχον επίπεδο λειτουργικότητάς τους και να τα βοηθήσουμε, με υπομονή, να αναπτύξουν περαιτέρω τις δεξιότητές τους στον τομέα όπου δυσκολεύονται», συμβουλεύει ο Γκάρβεϊ, τονίζοντας ότι είναι λάθος να εμμένουμε στην ενδεδειγμένη συμπεριφορά που πρέπει να επιδεικνύει ένα παιδί βάσει ηλικίας. Ανατρέχοντας σε πραγματικά περιστατικά, ο συγγραφέας αναδεικνύει την αξία του ασφαλούς δεσμού προσκόλλησης των βρεφών αλλά και της σταθερής –και όχι απαραίτητα υψηλής– αυτοεκτίμησης για τη μελλοντική τους ψυχική ανθεκτικότητα.
Μεγαλώνοντας το παιδί μετά τον χωρισμό: Η μαγεία της συνεργασίας (εκδ. Μεταίχμιο), Χέντβιγκ Μοντγκόμερι
Η συγγραφέας ενθαρρύνει τους γονείς να προσπαθήσουν να έχουν έναν «καλό» χωρισμό, υπενθυμίζοντας ότι ένα διαζύγιο, ακόμα και βελούδινο, είναι ένα γεγονός που καθορίζει κάθε παιδί. «Ο τρόπος που αφήνουμε ο ένας τον άλλον είναι πολύ σημαντικός, αφού μπροστά μας έχουμε πολλά χρόνια συνεργασίας για το παιδί», τονίζει η Μοντγκόμερι, που συστήνει να δίνουμε τον απαιτούμενο χρόνο σε όλες τις πλευρές, ώστε το διαζύγιο να μην εξελίσσεται σε μια μονομερή απόφαση. Ο τρόπος που θα χωρίσουμε και ο τρόπος που θα συνυπάρξουμε ως χωρισμένοι γονείς δίνει, εκτός των άλλων, και ένα παράδειγμα ζωής στα παιδιά μας. «Τα παιδιά που βλέπουν τους μεγάλους να ψάχνουν λύσεις, να προσπαθούν να δείχνουν κατανόηση και να εύχονται ο ένας στον άλλον ευτυχία διδάσκονται κάτι καλό για την αγάπη, κι αυτό θα τα ωφελήσει στο μέλλον».
Το άγνωστο παιδί: Παραμύθια για την κατανόηση της ψυχολογίας των παιδιών και της δικής μας (εκδ. University Studio Press), Άλμπα Μαρκόλι
Η συγγραφέας επικεντρώνεται στα προβλήματα του παιδιού σε συνάρτηση με το άμεσο περιβάλλον του, προτείνοντας θεραπευτικές παρεμβάσεις μέσα από πραγματικές παιδικές ιστορίες. Ενδεικτικά, εξηγεί ότι πίσω από ένα παιδί που δυσκολεύεται να μάθει ή να πάει στο σχολείο, συχνά υπάρχει δυσκολία στον αποχωρισμό από τη μητέρα. Η πιο σημαντική «αποστολή» των γονέων είναι να δώσουν μια ασφαλή βάση, από την οποία ένα παιδί ή ένας έφηβος μπορεί να ανοίξει τα φτερά του γνωρίζοντας ότι μπορεί να επιστρέφει σε αυτούς, να παρηγοριέται όταν είναι θλιμμένος και να ενθαρρύνεται όταν είναι τρομαγμένος.
Το τραύμα μέσα από τα μάτια του παιδιού (εκδ. Key Books), Πίτερ Λεβίν – Μάγκι Κλάιν
Οι συγγραφείς, πρωτεργάτες της μεθόδου Somatic Experiencing, φωτίζουν όλες τις πτυχές του τραύματος καταρρίπτοντας διαδεδομένους μύθους. «Το τραύμα συμβαίνει όταν οποιαδήποτε αιτία μάς χτυπάει ξαφνικά σαν κεραυνός· μας κατακλύζει αφήνοντάς μας αλλαγμένους και αποσυνδεδεμένους από το σώμα μας», σημειώνουν. «Όσο μικρότερο είναι το παιδί, τόσο πιο πιθανό είναι να συγκλονιστεί από συνηθισμένες καταστάσεις». Οι μετέπειτα επιπτώσεις είναι πολλές και συχνά συγχέονται με αναπτυξιακές διαταραχές. Ενδεικτικά, παιδιά που πάσχουν από μετατραυματικό στρες μπορεί να εκδηλώνουν αυτιστικές συμπεριφορές, η αιτία των οποίων είναι το τραύμα.
Τραύμα και μνήμη (εκδ. Πεδίο), Πίτερ Λεβίν
Ο πρωτοπόρος θεραπευτής του τραύματος σε αυτό το βιβλίο φωτίζει τη σύνθετη αλληλεπίδραση μεταξύ παρόντος και παρελθόντος, μεταξύ εγκεφάλου και σώματος. Ταυτόχρονα, αναδεικνύει την αξία της μνήμης. «Όταν ανακαλούμε το αποτύπωμα μιας εμπειρίας, ανακαλύπτουμε ότι οι αναμνήσεις μας είναι μόνιμα ρευστές και αλλάζουν σε περιεχόμενο και δομή κατά τη διάρκεια της ζωής μας – για καλό ή για κακό», γράφει. – Ι.Φ.
Δύσκολη εφηβεία
Παιδιά και οθόνες: 10 αρχές για μια ισορροπημένη σχέση με την τεχνολογία (εκδ. Κλειδάριθμος), Τζιν Μ. Τουένγκε
H συγγραφέας, καθηγήτρια ψυχολογίας στο Σαν Ντιέγκο, προτείνει να θεσπίσουμε δέκα απαράβατους κανόνες που θα πρέπει τα παιδιά μας να ακολουθούν όταν κάνουν χρήση των νέων τεχνολογιών. Δεδομένου ότι το νομοθετικό πλαίσιο είναι διάτρητο, οι έφηβοι μπορούν ανενόχλητοι να δημιουργούν λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης· συνεπώς, η προστασία τους εναπόκειται στους γονείς τους. Η αύξηση της εφηβικής κατάθλιψης, η μείωση των διαπροσωπικών επαφών αλλά και των ωρών ύπνου αποτελούν μερικές από τις υπαρκτές «πληγές» της εφηβικής ζωής και συνδέονται άμεσα με την απόκτηση smartphones και σόσιαλ μίντια. H Τουένγκε υπενθυμίζει ότι δεν αρκεί να συζητάμε με τα παιδιά, καθώς η διαμόρφωση του μετωπιαίου φλοιού, που συνδέεται με τον αυτοέλεγχο και τη λήψη αποφάσεων, ολοκληρώνεται στα μέσα της τρίτης δεκαετίας της ζωής μας· ταυτόχρονα, οι εταιρείες τεχνολογίας δημιουργούν περιεχόμενο ακαταμάχητο για τους ανηλίκους. Για τους παραπάνω λόγους χρειάζονται σαφείς κανόνες, όπως η απαγόρευση ηλεκτρονικών συσκευών στο υπνοδωμάτιο το βράδυ, αλλά και η παροχή ελευθεριών στον πραγματικό κόσμο…
Ξεπερνώντας την υπερφαγία – για παιδιά στην εφηβεία (εκδ. Gutenberg), Αντρέα Βάχτερ
Με το φαινόμενο της υπερφαγίας, της τάσης δηλαδή να καταναλώνει κανείς περισσότερη τροφή απ’ όση χρειάζεται το σώμα του, κάτι που παρατηρείται ιδιαίτερα στην εφηβεία, καταπιάνεται η συγγραφέας. «Η υπερφαγία είναι σίγουρα ένας τρόπος για να καταπνίγουμε τα επώδυνα συναισθήματα», εξηγεί η Βάχτερ απευθυνόμενη στους έφηβους αναγνώστες. «Το μόνο πρόβλημα είναι ότι, όταν καταπνίγουμε τον πόνο μας, καταπνίγουμε επίσης το πάθος, την ευτυχία και τον ενθουσιασμό μας. Είναι σαν να κατασκευάζεις φράγμα για ένα ποτάμι· συγκρατείς όλο το νερό, όχι μόνο ένα μέρος του». Θέτοντας καίρια ερωτήματα και προτείνοντας σύντομες ασκήσεις, υποδεικνύει τρόπους υγιούς διαχείρισης των δύσκολων συναισθημάτων.
Βγες επιτέλους από το δωμάτιο! (εκδ. Ψυχογιός), Ανίτα Κλιρ
Η απόσυρση ενός εφήβου από το περιβάλλον του είναι λίγο-πολύ αναμενόμενη· κάποιες φορές, βέβαια, μπορεί να κρύβει κάποια διαταραχή. Η συγγραφέας απευθύνεται στους γονείς, τους οποίους προτρέπει να γίνουν οι δοτικοί και υποστηρικτικοί ενήλικες, που θα αφουγκραστούν τις ανάγκες των παιδιών και θα τα βοηθήσουν να εξελιχθούν σε υγιείς και επιτυχημένους νεαρούς ενήλικες. Προτείνει ρεαλιστικές ιδέες για τη γεφύρωση της επικοινωνίας με έναν απρόθυμο έφηβο, αλλά και για τη βέλτιστη διαχείριση της εμμονικής χρήσης του κινητού, της πεισματικής ενασχόλησης με ηλεκτρονικά παιχνίδια και του κοινωνικού άγχους. – Ι.Φ.
