Ελληνική πεζογραφία: Οσα ξεχωρίσαμε τους τελευταίους μήνες

Ο άνθρωπος ως μηχανή που έχει συγκεκριμένα όρια και αντοχές. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση στη νουβέλα της Μελίσσας Κωτσάκη Αντοχή υλικών (εκδ. Εστία) προσεγγίζει με ολότελα πρωτότυπο τρόπο το πώς φτάνει κανείς στο όριο της θλίψης. Μέσω καταγραφών, ονείρων, παραδοχών αλλά και συγκρίσεων με τις αντοχές των υλικών που περιβάλλουν έναν άνθρωπο, αυτό το κείμενο-υβρίδιο σε κερδίζει με την αφηγηματική του παραξενιά. Το γεγονός, δε, ότι αποφεύγει τον φτηνό συναισθηματισμό (αλλιώς, τον λυρισμό της θλίψης) το κάνει ακόμη πιο ενδιαφέρον. —Δ.Μ. 

Το γλωσσικό σύστημα του Παναγιώτη Αγγελόπουλου είναι προσεκτικά οικοδομημένο, οι λέξεις είναι τοποθετημένες η μία δίπλα στην άλλη με τέτοιο τρόπο που το τρίτο βιβλίο του από τις εκδόσεις Ίκαρος, Ιστορία των ρευμάτων, σε παρασύρει πριν το καταλάβεις. Κάθε κομμάτι του κόσμου αυτού μοιάζει να μοχλεύεται με το διπλανό του για να δημιουργήσει μια μεστή συγγραφική ύλη, μια ύλη στην οποία η μνήμη και η εμπειρία παρασύρονται από το ρεύμα της γλώσσας, μπλέκοντας την ποίηση με τον στοχασμό. —Γ.Ψ.  

Στο έκτο πεζογραφικό της έργο, την Αγέλη (εκδ. Πατάκη), η Βίκυ Τσελεπίδου (Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών, 2017) μας δίνει το χρονικό μιας γυναικοκτονίας μέσα από τα μάτια του δράστη και του περιβάλλοντός του. Οι αφηγήσεις μέσα από τις οποίες το κάνει, χτίζουν ένα πολυεπίπεδο, πολυφωνικό οικοδόμημα που καθηλώνει τον αναγνώστη. Η Λυδία είναι νεκρή. Τα πρόσωπα, η κολλητή φίλη του θύματος, η παιδική φίλη του δράστη, το αφεντικό και άλλα οικεία, προσπαθούν να ερμηνεύσουν αυτό που συνέβη. Η «αγέλη» παραθέτει τα δικά της πιστεύω, βάζοντας στο μικροσκόπιο τις διαφορετικές εκδοχές της αλήθειας. —Γ.Ψ. 

Όταν ακολουθώ τους ήρωες του βραβευμένου (Αναγνώστης, 2024) Φώτη Μανίκα, νιώθω πως είμαι κι εγώ στο δωμάτιό τους, ότι στέκομαι ανάμεσά τους όταν τσακώνονται, ότι σκύβω για να κοιτάξω από κοντά μέσα στην ίριδά τους, ότι τους μυρίζω, τους χτενίζω τα μαλλιά και μετά γελάω ή στενοχωριέμαι –κυρίως στενοχωριέμαι, όμως γλυκά– με πράγματα που κάνουν, όπως με τον τρόπο, ας πούμε, που ξαπλώνουν στα σεντόνια ή το πώς κοιτάνε τον ουρανό. Στο μυθιστόρημά του Δεν υπήρχε πιο πιστό επιχείρημα ότι ήταν ζευγάρι από τον τρόπο που κοιτάξανε τον ουρανό (εκδ. Μεταίχμιο) –ναι, αυτός είναι ο τίτλος του– ανοίγει το αισθητήριό σας με τη χειμαρρώδη γραφή του και αφηγείται σε τρίτο πρόσωπο την ιστορία δύο ανθρώπων που «είναι μαζί και μετά δεν είναι πια». —Γ.Ψ. 

Οι υφάντρες ξέρουν να υφαίνουν κόσμους, αλλά δεν ξέρουν πώς να υπάρξουν μέσα σε αυτούς. Δύο γυναίκες, η σχεδόν αμίλητη Μπιάνκα και η μυστηριώδης Επισκέπτρια, μοιράζονται αυτή την κληρονομιά ως κομμάτια μιας μακράς αλυσίδας γυναικών. Με κάθε τους κίνηση καθορίζουν τις μοίρες των ανθρώπων γύρω τους – η μία το καταλαβαίνει, η άλλη όμως όχι. Αντλώντας από τις λαϊκές δοξασίες και τους μύθους, η Μαρία Ξυλούρη με την Υφάντρα (εκδ. Μεταίχμιο) υφαίνει έναν δικό της κόσμο όπου η πραγματικότητα και η φαντασία γίνονται ένα. —Κ.Σ.

Η Aλχημίστρια (εκδ. Μελάνι) της Άννας Γρίβα μάς μεταφέρει στην ταραγμένη Σικελία του 17ου αιώνα, υπό ισπανική κυριαρχία. Στο Παλέρμο του 1632, η Σοφία Τερέζα Ρομάνο καίγεται στην πυρά από την Ιερά Εξέταση, κατηγορούμενη για μαγεία και βλασφημία, γεγονός που σημαδεύει βαθιά την κόρη της Τζούλια και τη φίλη της Μαρία Γκαρθία, αναγκάζοντάς τες να «ορίσουν τη μοίρα τους» μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο κινδύνους, ταξίδια και έρωτες. Το βιβλίο συνδυάζει την πνευματική σύγκρουση ανάμεσα σε αλχημεία, επιστήμη και πίστη με την κοινωνική και πολιτική πίεση της εποχής. Παρουσιάζει σημαντικούς στοχαστές και καλλιτέχνες της περιόδου και φωτίζει τις αντιφάσεις ανάμεσα στην παράδοση και την αναζήτηση γνώσης. Η αφήγηση αναδεικνύει την προσωπική και συλλογική μάχη για αυτοπραγμάτωση, ελευθερία και αγάπη, εν μέσω δογματισμού, προκαταλήψεων και φόβου. —Δ.Μ.

Ένα πολυσέλιδο και πολυσυλλεκτικό μυθιστόρημα μας παρέδωσε ο Απόστολος Δοξιάδης με τον Γαλανόσκυλο (εκδ. Ψυχογιός). Πρωταγωνιστής είναι ο φημισμένος συγγραφέας Δωρής Καλούσης, που εν κρυπτώ σχεδιάζει να γράψει ένα βιβλίο για την Κατοχή, όταν ένα άλλο άγνωστο βιβλίο με το ίδιο θέμα τού γίνεται έμμονη ιδέα. Την ίδια στιγμή διαγκωνίζεται για την είσοδό του στην Ακαδημία Αθηνών. Το μυστήριο ενώνεται με την Ιστορία και τη μεταμυθοπλασία, με την πλοκή να απλώνεται σε πεδία που έχουν να κάνουν με την πολιτική, την Ιστορία, την ηθική αλλά και τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στον μύθο και στην πραγματικότητα. Δεν λείπει, δε, η σατιρική ματιά, που δίνει άλλο βάθος στο μυθιστόρημα. —Δ.Μ. 

Μια πενθήμερη στη Νάπολη αρκεί για να αποκαλυφθούν οι πιο μύχιες πλευρές καθηγητών και μαθητών. Πέντε ημέρες, πέντε παράλληλες αφηγήσεις και πέντε αποτυπώσεις της καταστροφής της Πομπηίας από τα εκθέματα του σημερινού μουσείου. Το νέο βιβλίο της Έλενας Μαρούτσου, Ο κήπος των φυγάδων (εκδ. Ίκαρος), αντλεί τον τίτλο του από το ομώνυμο μνημείο, γεφυρώνοντας το χθες με το σήμερα. Μια απολαυστική, πολυφωνική νουβέλα, όπου γρήγορα καταλαβαίνεις πως «είναι πάντα ελαφρύτερα τα φαντάσματα των άλλων». —Κ.Σ.

Ο Φοίβος Χρυσαφίδης ήταν μόλις 16 (!) ετών όταν ολοκλήρωσε το μυθιστόρημα Σταυροφόροι του σύμπαντος (εκδ. Κέδρος). Η εφηβική ορμή αλλά και η αγωνία ενός νέου ανθρώπου να βιώσει καταστάσεις που ξεπερνούν τα… γήινα είναι έντονα στη γραφή του. Η νεανική γλώσσα του το κάνει προσβάσιμο σε αναγνώστες ανάλογης ηλικίας που αγαπούν την επιστημονική φαντασία. Η ιστορία ακολουθεί έναν νεαρό, τον Γιώργο Παπακωνσταντίνου, του οποίου η ζωή ανατρέπεται ξαφνικά όταν μπλέκεται σε μια υπόθεση που αφορά τη μοίρα ολόκληρου του σύμπαντος. Μαζί με έναν μυστηριώδη σύντροφο ταξιδεύει στο διάστημα, προσπαθώντας να σώσει το σύμπαν αλλά και να βρει μια χαμένη αγάπη. Πέραν αυτού, πάντως, το ρομαντικό στοιχείο του μυθιστορήματος προσθέτει βάθος στους χαρακτήρες και συναισθηματικό ενδιαφέρον. —Δ.Μ. 

Γίνεται η γραφή να αποτέλεσε καταφύγιο αλλά και εφαλτήριο για μια γυναίκα που μεγαλώνει σε ένα περιοριστικό περιβάλλον που την υποχρεώνει να ακολουθήσει έναν προδιαγεγραμμένο ρόλο; Η πρωταγωνίστρια στο νέο μυθιστόρημα της Ελένης Πριοβόλου Η βίβλος της Ιώβ (εκδ. Καστανιώτη) είναι η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, που μεγαλώνει στην Κωνσταντινούποιλη του 19ου αιώνα. Από νωρίς κατανοεί τον κόσμο μέσα από ιστορίες, ενώ στη συνέχεια συνθέτει τις δικές της. Ως δασκάλα αποφασίζει να βροντοφωνάξει τα πιστεύω της και να διεκδικήσει τη δική της θέση σε μια μεταβατική εποχή μεταξύ παράδοσης και νεωτερικότητας. Η ζωή της Παπαδοπούλου επηρεάζεται από τις ιστορικές συνθήκες, αλλά και γίνεται φορέας νέων ιδεών. Άλλη μία ώριμη κατάθεση από την Ελένη Πριοβόλου. —Δ.Μ.  

Ο Μιχάλης Αλμπάτης, που ξεχώρισε με το Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους (εκδ. Νήσος) το 2022, επιστρέφει με ένα ιδιότυπο εγχείρημα που δεν χάνει τίποτα σε γραφή και ύφος. Ο τίτλος του; Η νόσος των ουρητηρίων (εκδ. Νήσος). Ένας μυστηριώδης ιός που ξεκινά από τα δημόσια ουρητήρια και τις καθαρίστριές τους εξαπλώνεται στην Αθήνα, μετατρέποντας κάθε κοινό θνητό σε Καλλιτέχνη με κάππα κεφαλαίο. Δύο οικογένειες, η μία θύμα του ιού και η άλλη νοσούσα από πριν, πρωταγωνιστούν σε αυτό το ζωντανό σχόλιο μιας κοινωνίας που παραπαίει. Καταπληκτικό. —Κ.Σ.

«Όσο πιο βαθιά βυθίζεσαι στις ρίζες του εαυτού σου, τόσο πιο κοντά βρίσκεσαι στις ρίζες των άλλων», διαβάζουμε στο βιβλίο «προσωπικής μνήμης και συλλογικής αυτογνωσίας» του Γιάννη Κιουρτσάκη, Κρυμμένη πατρίδα (εκδ. Πατάκη). Η ζωή του βραβευμένου συγγραφέα, ο οποίος έχει παραγάγει σε βάθος δεκαετιών έργο δοκιμιακό, ερευνητικό, μυθιστορηματικό, μας συστήνεται μέσα από τις σελίδες με μια ώριμη, ήρεμη αφήγηση. Η ανθρωπιά, η ταυτότητα, η δημιουργία είναι έννοιες που στροβιλίζονται μέσα από βιώματα που κουβαλούν τον νόστο και τη ζωντανή σχέση του με τη γλώσσα και την παράδοση σε κάθε κομμάτι της διαδρομής. —Γ.Ψ. 

Είκοσι δύο ιστορίες ανθρώπων που βρίσκονται «απέξω», 22 διηγήματα που ακροβατούν ανάμεσα στο «εντός» και το «εκτός» της καθημερινότητας. Αυτή είναι η βασική δομή της νέας συλλογής του Αχιλλέα ΙΙΙ, Απέξω (εκδ. Ίκαρος), η οποία αναπόφευκτα θέτει αρκετά ερωτήματα και προβληματισμούς. Τι σημαίνει περιθώριο και τι κοινή θέα; Ποιος έχει τον έλεγχο και ποιος τον λόγο; Η απάντηση αφήνεται στον αναγνώστη, όμως η γραμμή της συναισθηματικής εκμετάλλευσης είναι λεπτή και όχι πάντα αδιαπέραστη. —Κ.Σ.

Το δικαίωμα της επιλογής δεν ισχύει για όλους, και η Λητώ το ξέρει. Ρυθμίστρια στη μονάδα επίβλεψης Hope, παλεύει απεγνωσμένα για να γίνει Μέντορας. Ελέγχει καθημερινά τους δρόμους της Αθήνας, τις επιδόσεις και τις κινήσεις των πολιτών, με την ελπίδα να πέσει στα χέρια της αυτή η μία υπόθεση που θα της εξασφαλίσει την προαγωγή. Πόσα, όμως, μπορεί να θυσιάσει για την επιτυχία; Στο δεύτερο μυθιστόρημά της, Η Μέντορας (εκδ. Διόπτρα), η Αλεξία Κέπελη μας μεταφέρει σε μια όχι και τόσο διαφορετική Αθήνα, μπλέκοντας την επιστημονική φαντασία με το πολιτικό σχόλιο. —Κ.Σ.

Το στόμα του μυαλού της μιλάει περισσότερο από το κανονικό της. Οι λέξεις της την προδίδουν, αλλά έτσι δεν συμβαίνει στον έρωτα; Η Μαρίνα συναντά τον Πέτρο σε ένα χριστουγεννιάτικο πάρτι. Προτού καν τον γνωρίσει, θέλει να του αφιερώσει ποίηση και κόσμους ολόκληρους. Όταν τελικά τον γνωρίσει, θα θέλει να του μιλήσει για όλα τα δέντρα. Στο νέο της μυθιστόρημα Όλα τα δέντρα (εκδ. Αντίποδες), η Μαρία Φακίνου ανασυντάσσει το λεξιλόγιο μιας σχέσης και τους γραμματικούς κανόνες των ερωτευμένων. Μια απίστευτα καθημερινή ιστορία που γίνεται ένα εξαιρετικό βιβλίο. —Κ.Σ.

Οι πατάτες είναι ακίνδυνες. Οι σαμπατάτες, όμως, όχι. Σε ένα νησί μερικά χιλιόμετρα δυτικά του Παρισιού, στο πάντα λυπημένο Ομπλίκ, φυτρώνει ένα ιδιαίτερο είδος βολβού, το οποίο μια μέρα θα αποτελέσει –μάλλον τυχαία– βασικό αντικείμενο ενδιαφέροντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δημοσιογράφοι, παπάδες, αντιτρομοκρατικές οργανώσεις, υπουργοί και ψευδοϋπουργοί θα πολεμήσουν για τις ρίζες του, όμως εκείνο είναι πιο ισχυρό απ’ όσο φαντάζονται. Χιούμορ, επικαιρότητα και δριμύ πολιτικό σχόλιο γίνονται ένα στο πολύ διασκεδαστικό Μυστικό του Ομπλίκ (εκδ. Διόπτρα) του Λάζαρου Αλεξάκη. —Κ.Σ.

Το βίωμα και οι υπαρξιακοί προβληματισμοί επικοινωνούν με έναν υβριδικό τρόπο στον Υποχόνδριο (εκδ. Κυψέλη) του Στέλιου Παπαγρηγορίου. Έχοντας ως αφετηρία την ασθένεια, ο συγγραφέας μάς παρουσιάζει με γλώσσα συχνά ψυχρή και διαπεραστική όσα περιστρέφονται γύρω από την οντότητα του σώματος. Οικοδομεί έτσι ένα σύστημα μέσα στο οποίο αυτή αναπνέει και μας μιλάει. Ένα βιβλίο γοητευτικό, με έναν δικό του, παράξενο τρόπο. —Γ.Ψ. 

Εάν η λογοτεχνία ηχογραφεί και απομαγνητοφωνεί τις σπάνιες συχνότητες, τις σιγανές μελωδίες, όπως αναφέρεται στην εισαγωγή του Πατημένα τριάντα (εκδ. Διόπτρα) του Μιχάλη Νταγγίνη, τότε το βιβλίο αυτό κλείνει μέσα του το σάουντρακ μιας γενιάς που «έχασε την αισιοδοξία της στη διάρκεια των αλλεπάλληλων κρίσεων που σημάδεψαν την ενηλικίωσή της». Στις σελίδες του, τα βιώματα δύο ανδρών και τριών γυναικών συνθέτουν ένα ετερόκλητο παζλ, όσο εκείνοι διασχίζουν μια δεκαετία που εκτροχιάζει τα πάντα στο διάβα της. —Γ.Ψ. 

Το κακό ως εκδοχή υπαρξιακών ανησυχιών που δονούν τους εφήβους εμφανίζεται στη νουβέλα του Γιάννη Νικολούδη Κόκκινο φαράγγι (εκδ. Πατάκη). Η ιστορία εκτυλίσσεται γύρω από δύο αφηγηματικούς άξονες: τρεις εφήβους που εξερευνούν ένα εγκαταλελειμμένο σπίτι και έναν άνδρα που επιστρέφει στον τόπο όπου μεγάλωσε, προσπαθώντας να συμφιλιωθεί με τραυματικές αναμνήσεις του παρελθόντος. Οι δύο αφηγηματικές γραμμές ενώνονται σε ένα τοπίο όπου κυριαρχεί ένα μυστηριώδες φαράγγι που λειτουργεί και σε συμβολικό επίπεδο ως πέρασμα των εφήβων στον κόσμο των μεγάλων. —Δ.Μ. 

Με τρόπο αστείο, παρωδιακό, σκοτεινό, άλλοτε παρωδώντας κι άλλοτε αξιοποιώντας τον φόβο ή το στοιχείο της διακειμενικότητας, οι 12 συγγραφείς της έκδοσης που επιμελείται ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης, Μεταξύ ανθρώπου και μηχανής (εκδ. Διόπτρα), καταφέρνουν να χαρτογραφήσουν με μια λοξή ματιά έναν μελλοντικό κόσμο που είναι ήδη εδώ. Οι ιστορίες της ανθολογίας είναι τόσο δυστοπικές όσο και αισιόδοξες, ενώ καταφέρνουν να αποδώσουν μια θεματική συνύπαρξη ετερόκλητων αφηγήσεων που διαδέχονται ευχάριστα η μία την άλλη. —Γ.Ψ.

Είναι δύσκολο να περιγράψει κανείς τον κόσμο της Λένας Κιτσοπούλου – πόσω δε μάλλον όταν πρόκειται για το νέο της βιβλίο Ο συμβολισμός της λεοπάρδαλης (εκδ. Μεταίχμιο). Εκεί συναντάμε την Κική, η οποία από τοξικοεξαρτημένη θα γίνει Λάμπρος και από κάτοικος Βερολίνου θα γίνει στα τριάντα τρία της/του ξανά επαρχιώτισσα. Ένα άφυλο, διχοτομημένο πλάσμα που έρχεται αντιμέτωπο με όλη τη δυσωδία της ελληνικής πραγματικότητας, προτού πεθάνει για τρίτη φορά. Ωμό, κουίρ, τραχύ και σε σημεία αστείο, αποτελεί τη σημαντική και πολυαναμενόμενη επιστροφή της Κιτσοπούλου στη λογοτεχνία. —Κ.Σ.