Πριν από μερικά χρόνια διάβασα το Αϊλίν της Οτέσα Μόσφεγκ, το πρώτο μυθιστόρημα της 44χρονης σήμερα Βοστωνέζας (με ρίζες από την Κροατία και το Ιράν) και, θυμάμαι, μου άρεσε. Δεν δικαιολογούσε, βέβαια, τον θόρυβο που άκουγα γύρω από το όνομά της τα χρόνια που ακολούθησαν. Π.χ., σύμφωνα με το New Yorker, η Μόσφεγκ είναι «η πιο ενδιαφέρουσα σύγχρονη Αμερικανίδα συγγραφέας που καταπιάνεται με το θέμα τού να είσαι ζωντανός όταν το να είσαι ζωντανός φαντάζει αφόρητο». Η ευρεία αποδοχή της και το στάτους της ως «σημαντικό όνομα» της νέας γενιάς οφείλεται κυρίως στο επόμενο μυθιστόρημά της, που κυκλοφόρησε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 2018 και στα ελληνικά προ ημερών από τις εκδόσεις Ψυχογιός. Η Χρονιά της ξεκούρασης και της χαλάρωσης προσφέρει ένα θαυμάσιο ξάφνιασμα: μια 26χρονη κοπέλα αποφασίζει κάπου στο καλοκαίρι του 2000 να πέσει σε μια, όπως λέει, «χειμερία νάρκη». Παίρνει δώδεκα χάπια τη μέρα, δεν βγαίνει έξω σχεδόν καθόλου, βλέπει βιντεοκασέτες και όλο αυτό, θεωρεί, είναι μια «πράξη αυτοσυντήρησης», μια αμυντική στάση απέναντι στην αφέλεια, στην υποκρισία, στην αποξένωση και στον ναρκισσισμό, στην καθημερινότητα της προ 11ης Σεπτεμβρίου Νέας Υόρκης. Ένα πρωτοποριακό αφήγημα, σύγχρονο, δυναμικό, κάτι ανάμεσα στον Γυάλινο κώδωνα και στο Fight club.
Υπάρχει κι άλλη Αμερική. Αυτή, για παράδειγμα, του Ράσελ Μπανκς (1940-2023), ο οποίος υπήρξε μια διακριτική φυσιογνωμία των αμερικανικών γραμμάτων, εκπρόσωπος ενός νέου ρεαλισμού, πάντα στο δεύτερο σκαλί από άποψη δημοσιότητας, αλλά συνεπής, σοβαρός, συμπαθής. Πρόσφατα κυκλοφόρησε στα ελληνικά το τελευταίο του μυθιστόρημα, Το μαγικό βασίλειο (εκδ. Πόλις), στο οποίο διαβάζουμε την αφήγηση ζωής ενός άνδρα που μεγάλωσε ως μέλος της αίρεσης των Σέικερς στη Φλόριντα των αρχών του 20ού αιώνα, εκεί όπου αργότερα θα ζωντάνευε το σύμπαν της Disney World.
Υπάρχει, επίσης, η Αμερική της Ελίζαμπεθ Στράουτ, τα παράλια του Μέιν όπου στο Πες μου τα πάντα (εκδ. Άγρα) συναντιούνται οι δύο εμβληματικές ηρωίδες της, Λούσι Μπάρτον και Όλιβ Κίτριτζ, σε ένα ακόμα σπονδυλωτό αφήγημα που μεγαλώνει το σύμπαν της 70χρονης Αμερικανίδας. Και υπάρχει και η Αμερική του Μάικλ Κίμπαλ όπως την περιγράφει στον Μεγάλο Ρέι (εκδ. Κίχλη), η μυθική ενδοχώρα όπου φωλιάζουν οι αναμνήσεις του αφηγητή από τον νεκρό πατέρα του – προσπαθεί να τις τακτοποιήσει, να ξεχωρίσει το πένθος από την οργή.
Ο κόσμος των Μπούκερ
Τόσο η Σάρκα (εκδ. Ψυχογιός) του Ντέιβιντ Σολόι, όσο και η Οντισιόν (εκδ. Διόπτρα) της Κέιτι Καταμούρα –αμφότερα μυθιστορήματα που βρέθηκαν στη φετινή βραχεία λίστα του Μπούκερ (το βραβείο κατέληξε στον 53χρονο Σολόι)– ξεκινούν με μια γυναίκα άνω των σαράντα να συναντιέται με έναν πολύ νεότερο άνδρα. Στην περίπτωση του Σολόι, με ένα ανήλικο αγόρι. Ας ξεκινήσουμε από τη Σάρκα, λοιπόν, ένα μυθιστόρημα που συζητήθηκε όσο λίγα τα τελευταία χρόνια, τόσο για τη λογοτεχνική του δύναμη όσο και για την «ανδρική» του σφραγίδα σε μια εποχή που αυτή έχει κάπως ξεθωριάσει. Άλλωστε, έως ένα σημείο αυτό είναι και το θέμα του Σολόι: η ανδρική ταυτότητα. Ή, αλλιώς, πώς τα φέρνει η ζωή γι’ αυτόν τον ήρωα που γνωρίζουμε μέσα από τα τραγικά γεγονότα που σημάδεψαν την εφηβεία του στην Ουγγαρία μέχρι τα «καλά» ενήλικα χρόνια στο Λονδίνο. Ο κοφτός λόγος και οι γρήγοροι διάλογοι δίνουν έναν φανταστικό ρυθμό στο κείμενο, ενώ η συναισθηματική αποστασιοποίηση προκαλεί κάποιο δέος. Υποψιάζομαι ότι σε κάποια χρόνια θα θεωρείται «κλασικό» για τον αιώνα μας.
Αντίστοιχα, η Κιταμούρα εξετάζει στην Οντισιόν τη γυναικεία ταυτότητα ακολουθώντας τις σκέψεις της ηρωίδας της, μιας καταξιωμένης ηθοποιού που ακούει έναν νεαρό άνδρα με εντυπωσιακή εμφάνιση να της λέει πως είναι πιθανότατα γιος της. Εκείνη το αποκλείει. Στο δεύτερο μισό του βιβλίου, όμως, ξεδιπλώνεται μια διαφορετική εκδοχή της ιστορίας. Αυτό το σύντομο μυθιστόρημα της 46χρονης Αμερικανίδας (θα τη θυμάστε ίσως από το Ένας χωρισμός) είναι ένας στοχασμός για τους ρόλους που παίζουμε στη ζωή, αλλά και μια περίτεχνη άσκηση γραφής. Μπορεί, δηλαδή, να διαβαστεί κι έτσι.
Έχουμε βεβαίως και έναν καινούργιο Πολ Λιντς, τον προπέρσινο νικητή του Μπούκερ (για το Τραγούδι του προφήτη), με ένα μυθιστόρημα που μοιάζει σαν να είναι γραμμένο από κάποιον άλλον, τόσο διαφορετικό μου φάνηκε· κατ’ αρχάς θεματικά, αλλά και υφολογικά, στιλιστικά. Το Πιο πέρα από τη θάλασσα (εκδ. Gutenberg) είναι το προηγούμενο βιβλίο του Λιντς (κυκλοφόρησε το 2019), βλέπουμε δηλαδή την εξέλιξή του ανάποδα, αλλά αυτό δεν έχει τόση σημασία. Ο 48χρονος σήμερα Ιρλανδός έγραψε μια καταπληκτική θαλασσινή περιπέτεια που έχει θέση στον μεγάλο σχετικό κανόνα (Μέλβιλ, Χεμινγουέι κ.ά.): Οι ήρωές του, ένας έμπειρος ψαράς και ο έφηβος βοηθός του, χάνονται με τη βάρκα τους στον Ειρηνικό, αλλά η περιπέτειά τους εξελίσσεται σε ένα λυρικό υπαρξιακό ταξίδι. «Ο πιτσιρικάς σηκώνεται όρθιος, κάνει μια στροφή γύρω από τον εαυτό του, βλέπει το ομαλό απέραντο ίσιωμα του ωκεανού. Βλέπει τον κόσμο, που δεν περιέχει παρά την τελειότητά του».
Όσο για το Διεθνές Μπούκερ, μπορείτε να γνωρίσετε την περσινή νικήτρια, την 77χρονη Ινδή Μπάνου Μουστάκ, μέσα από την πολύ πλούσια συλλογή διηγημάτων της Το φως της καρδιάς (εκδ. Καστανιώτη). Θα χρειαστούν λίγες σελίδες μέχρι να νιώσετε άνετα με την ανάγνωση, ίσως λόγω της γλώσσας (απλή, προφορική και δίχως ίχνος λογοτεχνικής επιτήδευσης) αλλά και λόγω της τόσο διαφορετικής κουλτούρας – οι ιστορίες της Μουστάκ δεν είναι δυτικότροπες, είναι αυτό που πρέπει να είναι: ινδικές, αυθεντικές, με τον δικό τους χαρακτήρα, τη δική τους ταυτότητα. Μια ζωντανή καταγραφή της καθημερινής ζωής των γυναικών στις μουσουλμανικές κοινότητες της νότιας Ινδίας.
Από την Ιταλία
Έχω περάσει ωραία και λιγότερο ωραία διαβάζοντας τον Νικολό Αμανίτι, τον 59χρονο πολυδιαβασμένο Ρωμαίο συγγραφέα (βραβείο Στρέγκα κάποτε για το Με τις ευλογίες του Θεού), και δεν ήξερα τι να περιμένω από το πιο πρόσφατο μυθιστόρημά του, Αθέατος βίος (εκδ. Utopia). Τελικά, και χωρίς καμία υπερβολή, συνέβη αυτό: δεν μπορούσα να το αφήσω απ’ τα χέρια μου. Είναι η ιστορία λίγων ημερών από τη ζωή της συζύγου του Ιταλού πρωθυπουργού. Η Μαρία Κριστίνα είναι πρώην μοντέλο και κάτοχος του τίτλου της «ομορφότερης γυναίκας του πλανήτη», ζει, όμως, εγκλωβισμένη στον θεσμικό της ρόλο και στην ατέλειωτη ομορφιά της. Επίσης, της έχει φύγει το νύχι από ένα δάχτυλο του ποδιού και, κυρίως, δεν ξέρει αν αυτός ο παλιός φίλος που εμφανίζεται στη ζωή της μπορεί να τη σώσει ή θέλει να την καταστρέψει. Με φοβερό στιλ –ο Αμανίτι μοιάζει να ζυγίζει κάθε λέξη– το μυθιστόρημα διαβάζεται ως μια σάτιρα της εποχής μας, της εμμονής μας με την ύλη και την εικόνα μας. Η σουρεάλ σκηνή με τον σύμβουλο στρατηγικής σόσιαλ μίντια είναι αξέχαστη.
Ρωμαίος είναι και ο Αντρέα Μπαγιάνι, 51 ετών, πρωτοεμφανιζόμενος στα ελληνικά γράμματα, ο φετινός νικητής του Στρέγκα για την Επέτειο (εκδ. Ίκαρος). Είναι η ιστορία του αφηγητή (του ίδιου του συγγραφέα, ίσως) που παίρνει την απόφαση να διαγράψει από τη ζωή του την πατρική του οικογένεια. Δεν πρόκειται για μια νεανική επανάσταση, αλλά για τη συνειδητή απόφαση ενός ώριμου ανθρώπου που θέλει να ξεριζώσει από μέσα του την επίδραση του πατριαρχικού σπιτιού. «[…] άλλαξα αριθμό τηλεφώνου, σπίτι, ήπειρο, ύψωσα ένα τείχος απόρθητο, έβαλα έναν ωκεανό ανάμεσά μας. Ήταν τα καλύτερα δέκα χρόνια της ζωής μου». Είναι ένα σκληρό βιβλίο, γραμμένο με μια παράξενη ηρεμία. Την ηρεμία, ίσως, με την οποία κοιτάς ένα τραύμα από απόσταση.
Ένα αντίστοιχο σπίτι όπου κυριαρχεί η φιγούρα του βίαιου πατέρα περιγράφει και η πρωτοεμφανιζόμενη Μαντελένα Βάλιο Τανέτ στο Αγαπημένη μας δασκάλα (εκδ. Πατάκη). Είναι το σπίτι της 11χρονης Τζοβάννα που ζει σε ένα ορεινό χωριό στη βόρεια Ιταλία – εξαντλημένη από το ξύλο και τις τιμωρίες, μπερδεμένη από την πρόωρη εφηβεία, απογοητευμένη από τον κόσμο, η μικρή πηδάει στον ορμητικό χείμαρρο και σκοτώνεται. Το επόμενο πρωί εξαφανίζεται η δασκάλα της. Το μυθιστόρημα αποτυπώνει εξαιρετικά τις παθογένειες της μικρής κοινωνίας.
Κλείνοντας αυτή τη μικρή περιήγηση στα ιταλικά γράμματα, θα αναφερθώ στα Διηγήματα (εκδ. Κείμενα) του Ντανιέλε ντελ Τζούντιτσε (1949-2021), μια συγκεντρωτική έκδοση των διηγημάτων του. Στην εισαγωγή ο Τιτσιάνο Σκάρπα γράφει για τη «μελαγχολική ουτοπία» που ορίζει τα κείμενα του ντελ Τζούντιτσε και ξεχωρίζει ως λέξη-κλειδί το «συναίσθημα». Είναι εντυπωσιακή, επίσης, η ευρυμάθεια του συγγραφέα, το ενδιαφέρον του για τη γοητεία του παρελθόντος και των προκλήσεων του μέλλοντος, την ουσία της επιστήμης και της τεχνολογίας, της εμπειρίας, τελικά, του να είσαι άνθρωπος σ’ αυτόν τον κόσμο.
Κάτι που δεν μοιάζει με τίποτα
Για δυόμισι περίπου σελίδες όλα μοιάζουν απλά: μια γυναίκα ανησυχεί για μια επικείμενη επαγγελματική συνάντηση, χαζοκουβεντιάζει με τη γραμματέα πριν τη φωνάξει ο προϊστάμενός της, τίποτα περίεργο. Μετά αρχίζει η τρέλα και μπαίνουμε στον κόσμο μιας οργάνωσης που προσπαθεί να αντιμετωπίσει επιθετικά αντιμιμίδια (;) που σε αναγκάζουν να ξεχάσεις την ύπαρξή τους, με αποτέλεσμα η δράση τους να αλλοιώνει την πραγματικότητα. Συγγραφέας τού Δεν υπάρχει υποδιεύθυνση αντιμιμιδίων (εκδ. Δώμα) είναι ο λεγόμενος QNTM, ψευδώνυμο του Βρετανού προγραμματιστή και συγγραφέα επιστημονικής φαντασίας Σαμ Χιουζ. Το βιβλίο είναι μακρινός απόγονος του Νευρομάντη και του Matrix, μια παρανοϊκή σύλληψη κοσμικού τρόμου που νομίζω αφορά ένα μεγαλύτερο κοινό από το παραδοσιακά πιο κλειστό αλλά γενναίο κλαμπ των οπαδών του sci-fi.
Βόλτα στις Βρυξέλλες
Η Μπενεντίκτ Λοτοκό είναι ψυχολόγος, ζει στις Βρυξέλλες, έχει καταγωγή από το Κονγκό και το Λάμπει ακόμα (εκδ. World Books) είναι το πρώτο της μυθιστόρημα. Αρκετά εντυπωσιακό. Όπως και η συγγραφέας, έτσι και η ηρωίδα της είναι κάτοικος της βελγικής πρωτεύουσας, αφρικανικής καταγωγής, μια νεαρή κοπέλα σε σοβαρή υπαρξιακή κρίση, που διασχίζει την πόλη με τη μηχανή της και κοιμάται αγκαλιά με τα Αποσπάσματα ερωτικού λόγου του Ρολάν Μπαρτ, αναζητώντας μια αγάπη που θα τη βγάλει από το αδιέξοδο της μοναξιάς. Ο λόγος της είναι πολύ προφορικός, νεανικός, αιχμηρός, μποέμικος. Όσο προχωράει η ιστορία, αρχίζει να διαφαίνεται ένα δεύτερο επίπεδο: η αφηγήτρια δεν αναζητά μόνο τον έρωτα, αλλά και την ταυτότητά της, σε ένα έμμεσο σχόλιο για την αποικιοκρατική ιστορία του Βελγίου.
Οι ισπανόφωνοι
Η Αργεντίνα συγγραφέας Σέλβα Αλμάδα, 53 ετών, μια συμπαθέστατη φυσιογνωμία, όπως τη γνωρίσαμε και στην πρόσφατη επίσκεψή της στην Αθήνα και στο Διεθνές Λογοτεχνικό Φεστιβάλ στην Τεχνόπολη, συμπεριλαμβάνεται τα τελευταία χρόνια στα σημαντικά ονόματα των λατινοαμερικανικών γραμμάτων (κυρίως χάρη στο Δεν είναι ποτάμι). Τώρα διαβάζουμε ένα λίγο παλαιότερο μυθιστόρημά της, Οι πλινθοποιοί (εκδ. Κλειδάριθμος), που περιστρέφεται, όπως σχεδόν όλα, γύρω από τον κύκλο της βίας που ορίζει τον κανόνα στις υποβαθμισμένες επαρχίες της χώρας της. Δύο αγόρια, εν προκειμένω, μεγαλώνουν κληρονομώντας το μίσος των οικογενειών τους, μόνο που υπάρχει κι ένα σαιξπηρικό τουίστ.
Σε άλλο κλίμα κινούνται τα διηγήματα του 51χρονου Χιλιανού Αλεχάντρο Σάμπρα στη συλλογή Παιδική λογοτεχνία (εκδ. Ίκαρος). Ο τίτλος δημιουργεί μια σύγχυση. Δεν πρόκειται φυσικά για παιδική λογοτεχνία, παρ’ όλα αυτά το πρώτο μέρος του βιβλίου είναι ένα σπονδυλωτό αφήγημα για την πατρότητα. Αλλά και τα διηγήματα του δεύτερου μέρους περιστρέφονται γύρω από την παιδική ηλικία, τη σχέση των παιδιών με τους γονείς, τη δυναμική των ρόλων – ο γιος γίνεται κι αυτός κάποτε πατέρας. Τρεις σημειώσεις: Πρώτον, το διήγημα Εισαγωγή στην ποδοσφαιρική μελαγχολία είναι ένα από τα καλύτερα κείμενα που έχουν γραφτεί ποτέ για το ποδόσφαιρο. Δεύτερον, το Μήνυμα στον γιο μου, με το οποίο κλείνει η έκδοση, είναι τόσο συγκινητικό που δεν ξέρω αν ήθελα να το έχω διαβάσει, που λέει ο λόγος. Τρίτον, ένα από τα πρότυπα του Σάμπρα υπήρξε ο επίσης Χιλιανός Ρομπέρτο Μπολάνιο – δεν ξέρω αν ο Σάμπρα διάβασε ποτέ την Αμβέρσα, η οποία μεταφράστηκε (επιτέλους) στα ελληνικά από τις εκδόσεις Άγρα, και το σχολιάζω αυτό επειδή σκεφτόμουν ότι είναι ένα βιβλίο που θα αγαπήσουν πολύ όσοι αγαπούν ήδη τον Μπολάνιο. Μέσα από αυτό το αποσπασματικό θρίλερ, κάτι ανάμεσα σε πεζόμορφο ποίημα και λογοτεχνικό όραμα, ανατέλλει το φωτεινό άστρο του ίδιου του συγγραφέα. Ήταν το πρώτο του μυθιστόρημα, ένα πείραμα ή μια πρόθεση. Εκδόθηκε το 2002, λίγο πριν από τον θάνατό του.
Διασχίζουμε τον Ατλαντικό. Η 35χρονη Ισπανίδα Μαρία Αγκούντεθ υπογράφει το Σπίτια καθαρά (εκδ. Carnivora) και μας συστήνει μια ηρωίδα εμμονική με την καθαριότητα. «Όταν δεν καθαρίζω», λέει, «σκέφτομαι το καθάρισμα». Αυτό από μόνο του ίσως έχει απλώς κάποια πλάκα, αλλά η νεαρή συγγραφέας (που είναι και καλή εικονογράφος, επίσης) χρησιμοποιεί αυτό το εύρημα για να χτίσει το προφίλ μιας γυναίκας που ψάχνει τον ρόλο της παλεύοντας με στερεότυπα και λέει χωρίς να φοβάται ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι για να είναι μια γυναίκα δυνατή και ελεύθερη.
Τρεις μεγάλοι
Ο Τζούλιαν Μπαρνς είναι 80 ετών – ανήμερα των γενεθλίων του, πριν από τρεις μήνες, κυκλοφόρησε αυτό που σύμφωνα με τον ίδιο θα είναι το τελευταίο του μυθιστόρημα. Οι Αναχωρήσεις (εκδ. Μεταίχμιο), βέβαια, δεν είναι ακριβώς μυθιστόρημα, αλλά ένα υβριδικό αφήγημα που συνδυάζει μυθοπλασία, δοκίμιο, αυτοβιογραφία. Είναι η ιστορία μιας σχέσης, είναι μια ανάλυση της λειτουργίας της μνήμης, μια αφήγηση ενός συγγραφέα που λέγεται Τζούλιαν. «Το χάπι εντ λειτουργεί στις ταινίες», γράφει κάπου, «αλλά δεν λειτουργεί στη ζωή». Δεν ξέρω τι θα κάνουμε χωρίς τον Τζούλιαν Μπαρνς.
Ο Πέτερ Χάντκε (Νόμπελ, 2019) είναι 83 ετών. Στην τελευταία συνέντευξή του που διάβασα (στη Le Monde, το περασμένο καλοκαίρι) είπε ότι ονειρεύεται να πεθάνει γράφοντας. Στο μεταξύ μεταφράστηκε το πιο πρόσφατο μυθιστόρημά του, Η μπαλάντα του τελευταίου θαμώνα (εκδ. Εστία), γραμμένο το 2023, στο οποίο επανεμφανίζεται ο παλιός του χαρακτήρας, Γκρέγκορ Βέρφερ: επιστρέφει στον τόπο του, στους γονείς του, στη μικρή του αδελφή που έχει μόλις γεννήσει. Ο τόπος όμως είναι αλλαγμένος. Και ο ίδιος ο Γκρέγκορ ξέρει κάτι που οι άλλοι δεν ξέρουν: ο άλλος αδελφός του, μέλος της Λεγεώνας των Ξένων, σκοτώθηκε σε κάποιο σημείο της Γης. Όπως συνήθως συμβαίνει πάντως στα βιβλία του Χάντκε, αυτή που πρωταγωνιστεί είναι η γλώσσα και η ηρωική του εμμονή με την καλή γραφή.
Ο Τζ. Μ. Κούτσι (Νόμπελ, 2003) είναι 86 ετών και το τελευταίο του βιβλίο –προ τριετίας– αποτελούνταν από μια νουβέλα (Ο Πολωνός, κυκλοφορεί αυτοτελώς στα ελληνικά) και οκτώ σύντομα διηγήματα, τα οποία εμφανίστηκαν τώρα με τον τίτλο Η ελπίδα και άλλες ιστορίες (εκδ. Διόπτρα). Εδώ συναντάμε την Ελίσαμπεθ Κοστέλο, κλασική ηρωίδα του Κούτσι και εν μέρει alter ego του. Στην τελευταία ιστορία ανακοινώνει στον γιο της ότι πάσχει από πρώιμη άνοια. «Υπάρχει ελπίδα», λέει, «αλλά όχι για μας. Αν έρθει η σωτηρία, θα έρθει ως έκπληξη».
Κάιρο – Μόντρεαλ
Ο Ερίκ Σακούρ γεννήθηκε στον Καναδά από Αιγύπτιους γονείς και αυτή η διπλή καταγωγή αποτυπώνεται στο πρώτο του μυθιστόρημα, Όσα ξέρω για σένα (εκδ. Μεταίχμιο), ένα βιβλίο που διαβάστηκε πολύ από το γαλλόφωνο κοινό αρχικά, πριν εξελιχθεί σταδιακά σε ένα παγκόσμιο μπεστ σέλερ. Ο Σακούρ αφηγείται μια (κουίρ) ιστορία που απλώνεται από το Κάιρο στο Μόντρεαλ, από τη μετά Νάσερ εποχή στον νέο αιώνα, από το πρώτο στο δεύτερο πρόσωπο, που γίνεται τελικά ένα «εμείς» στο τέλος του βιβλίου. Με μπόλικο συναίσθημα και αφηγηματική τόλμη, ο νεαρός συγγραφέας επιτρέπει στον ήρωά του, τον γιατρό Ταρέκ, να δοκιμάσει πώς αλλάζει η μοίρα του.
Προηγούμενοι αιώνες
1704: Δύο δεκαετίες και κάτι πριν γράψει τα Ταξίδια του Γκιούλιβερ, που του εξασφάλισαν μια θέση στην αιωνιότητα, ο Τζόναθαν Σουίφτ (1667-1745) παρουσίασε το Μια ιστορία βαρελιού (εκδ. Loggia), μια σάτιρα στη θρησκεία και τη διανόηση της εποχής. Αστείο, τολμηρό, πρωτοποριακό, αυτό το πρώτο μεγάλο έργο του Σουίφτ διατηρεί μέχρι σήμερα μια ανεξήγητη φρεσκάδα.
1814-1815: Διπλή ημερομηνία γιατί πρόκειται για ένα διπλό βιβλίο. Κρίνοντας τη συγγένεια των δύο κειμένων, οι εκδόσεις Κίχλη δημοσίευσαν μαζί τη Θαυμαστή ιστορία του Πέτερ Σλέμιλ του Άντελμπερτ φον Σαμίσο (1781-1838) και το Οι περιπέτειες της παραμονής της Πρωτοχρονιάς του Ε. Τ. Α. Χόφμαν (1776-1822). Δύο ήρωες που χάνουν ένα μέρος του εαυτού τους, δύο συγγραφείς που συναντιούνται και αλληλεπιδρούν στο Βερολίνο των αρχών του 19ου αιώνα.
1871: Το Σφαγείο (εκδ. Έρμα) είναι ένα σημείο αναφοράς των λατινοαμερικανικών γραμμάτων με την υπογραφή του Αργεντίνου Εστέβαν Ετσεβερία (1805-1851) – κυκλοφόρησε μετά τον θάνατο του συγγραφέα του. Αποτελεί μια επίθεση στο άγριο δικτατορικό καθεστώς του Ρόσας, λειτουργώντας ως πρόγονος των «μυθιστορημάτων του δικτάτορα», ενός είδους που υπηρέτησαν αργότερα συγγραφείς όπως ο Μάρκες, ο Λιόσα, ο Αστούριας.
1913: Γραμμένο μετά το Σπίτι της ευθυμίας, αλλά πριν από τα Χρόνια της αθωότητας, το Οι παραδόσεις της χώρας (εκδ. Μεταίχμιο) της Ίντιθ Γουόρτον, μιας από τις πρώτες συγγραφείς-σταρ της Αμερικής. Σπουδαίο το χτίσιμο του κεντρικού χαρακτήρα, της γοητευτικής ηρωίδας-αντιηρωίδας Αντίν Σπραγκ, που προσπαθεί να βρει τη θέση της στην καλή κοινωνία της Νέας Υόρκης.
1927: Η Ζήλια (εκδ. Αντίποδες) υπήρξε το πρώτο και μάλλον το πιο γνωστό μυθιστόρημα του Γιούρι Ολέσα (1899-1960). Μάλλον άγνωστος στην Ελλάδα, επιδραστική μορφή, όμως, των γραμμάτων της Σοβιετικής Ένωσης. Στο βιβλίο του διαβάζουμε για τη σύγκρουση της νέας μετα-επαναστατικής συνθήκης με εκείνη της ζωής στην παλιά Ρωσία.
1928: Φίλος του Κάφκα (ο οποίος μάλιστα ζήλευε το ταλέντο του), σύζυγος της Άλμα Μάλερ, βετεράνος του Ανατολικού Μετώπου, ο Φραντς Βέρφελ (1890-1945) έγραψε τη νουβέλα Ο άνθρωπος που νίκησε τον θάνατο (εκδ. Κριτική), όπου παρουσιάζει τη νέα πραγματικότητα για την Αυστρία μετά τον Α΄ Παγκόσμιο και το τέλος της λαμπερής της αυτοκρατορίας.
1930: Η ζωή δεν ήταν δίκαιη για τον Γιούρι Φέλσεν (1894-1943), κεντρικό πρόσωπο της ρωσικής διασποράς στο Παρίσι του Μεσοπολέμου, καθώς υπήρξε ένα από εκατομμύρια θύματα των Ναζί – τα ίχνη του χάνονται στο Άουσβιτς. Μαζί του χάθηκε (πιθανότατα) και μέρος του έργου του. Από τα λίγα που έχουν διασωθεί και έρχονται σταδιακά στο φως είναι και η Πλάνη (εκδ. Gutenberg), ένα είδος ερωτικής ιστορίας γραμμένης στα μοντερνιστικά πρότυπα της εποχής.
1937: Το Σωματείο Αυτοκινητιστών Αμερικής ανέθεσε στον Άπτον Σίνκλερ, συγγραφέα της επιδραστικής Ζούγκλας, να γράψει ένα βιβλίο για την ιστορία του αυτοκινήτου. Ο Σίνκλερ κινήθηκε ελεύθερα. Ο Βασιλιάς της σακαράκας (εκδ. Antifa Script) είναι ένα μυθιστόρημα για τον Χένρι Φορντ και τη μοίρα της εργατικής τάξης. Ένα σπάνιο και ιστορικής (και πολιτικής) σημασίας κείμενο.
1940: Ο Ντίλαν Τόμας (1914-1953) ισχυριζόταν ότι η συλλογή διηγημάτων του Το πορτρέτο του καλλιτέχνη ως νεαρού σκύλου (εκδ. Ροές) δεν αποτελεί παρωδία του μυθιστορήματος του Τζόις, αν και αυτό είναι κάτι που δύσκολα μπορούμε να πιστέψουμε. Εν πάση περιπτώσει, ο αυτοβιογραφικός χαρακτήρας των ιστοριών επιτρέπει ένα δεύτερο επίπεδο ανάγνωσης και προσέγγισης του χαρισματικού Ουαλού ποιητή.
1971: Το Μάλινα (εκδ. Πότλατς), η ιστορία μιας γυναίκας που «δολοφονείται» από την κοινωνία, είναι το πρώτο μέρος μιας τριλογίας που δεν πρόλαβε ποτέ να ολοκληρωθεί, λόγω του πρόωρου θανάτου της Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν (1926-1973), και επίσης είναι το μοναδικό ολοκληρωμένο μυθιστόρημα της μεγάλης Αυστριακής ποιήτριας.
1976: Μια συλλογή διηγημάτων από την Ούρσουλα Λε Γκεν (1929-2018) με τίτλο Ιστορίες της Ορσίνια (εκδ. Αίολος), που κινούνται σ’ αυτό το επινοημένο βασίλειο της Κεντρικής Ευρώπης, από τα χρόνια του Μεσαίωνα μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο. Η φαντασία ακολουθεί την πραγματικότητα ή, τέλος πάντων, πορεύεται μαζί της.
1978: Ο Οίκος Πούσκιν (εκδ. Gutenberg) του Αντρέι Μπίτοφ (1937-2018) είναι ένα πολύπλοκο, μεταμοντέρνο έπος, η βιογραφία ενός άνδρα και συγχρόνως ένα διακειμενικό παιχνίδι που οδηγεί στους μύθους της ρωσικής λογοτεχνίας. Το βιβλίο κυκλοφόρησε πρώτα στις Ηνωμένες Πολιτείες και αρκετά χρόνια αργότερα στη Σοβιετική Ένωση.
