Τι γυρεύει κανείς στον δρόμο που σκίζει στα δύο την Αμερική, από το Σικάγο μέχρι τη Σάντα Μόνικα της Καλιφόρνια, εκατό χρόνια μετά τη δημιουργία του; Τι αναζητά και τι βρίσκει στις μοναχικές λωρίδες της Mother Road –όπως τη βάφτισε ο Στάινμπεκ στα Σταφύλια της οργής– διανύοντας τα 2.400 μίλια που περνούν από οκτώ πολιτείες, υμνώντας τη ματαιότητα της ατέρμονης γης;
Όταν φτιάχτηκε η Route 66, η Αμερική βρισκόταν στην καρδιά των Roaring Twenties και στο κατώφλι της Μεγάλης Ύφεσης. Η μηχανή του καπιταλισμού δούλευε πυρετωδώς. Μέσα σε μία δεκαετία, από το 1920 έως το 1930, τα περίπου οκτώ εκατομμύρια αυτοκίνητα έγιναν 23, με αποτέλεσμα οι Αμερικανοί να βρεθούν πίσω από ένα τιμόνι. Λίγα χρόνια αργότερα, εργατικοί μετανάστες και οικογένειες χτυπημένες από την κρίση κινούνταν δυτικά, ακολουθώντας μονάχα το ένστικτο της επιβίωσης. Στα χρόνια της μεταπολεμικής ευημερίας, θα τους ακολουθούσαν οι λογοτεχνικοί ήρωες του Κέρουακ, και μαζί τους μια ολόκληρη γενιά που γύρευε, αλωνίζοντας την άσφαλτο, το όριο του κόσμου και εμπειρίες που καίνε.
μέσα στην έρημο Μοχάβε. (Φωτογραφία: Ted Soqui/ Getty Images/ Ideal Image)
Σήμερα, τμήματα του δρόμου αυτού υπάρχουν πλάι στις μεγάλες διαπολιτειακές λεωφόρους ταχείας κυκλοφορίας, οι οποίες τον αντικατέστησαν σταδιακά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ώσπου να αποχαρακτηριστεί επίσημα το 1985. Η άσφαλτος της Route 66 συνεχίζει, όμως, να ενώνει επαρχιακές πόλεις που τα βράδια λάμπουν ντροπαλά στο σκοτάδι και το πρωί φορούν τους θρύλους τους για να σε εντυπωσιάσουν, κρεμώντας σουβενίρ και νέον φώτα. Εάν πριν από δεκαετίες τα μαγαζιά στην άκρη του δρόμου δούλευαν λόγω των περιηγητών, σήμερα επιβιώνουν χάρη στις αναμνήσεις. Στη μεγαλύτερη καμπή της σύγχρονης αμερικανικής ιστορίας, κάποια στοιχεία του μύθου της Δύσης έχουν αλλάξει· άλλα πάλι μένουν ίδια. Βενζινάδικα και μοτέλ συνεχίζουν να ξεχωρίζουν σαν κουφάρια στην ερημιά, ενώ δίπλα τους Ασιάτες ινφλουένσερ ποζάρουν για σέλφι μπροστά σε βίντατζ αυτοκίνητα και Μεξικανοί εργαζόμενοι τηγανίζουν μπέργκερ στα 24ωρα ντάινερ. Αυτή είναι η νέα εκδοχή της «Γης της Επαγγελίας».
Yπό βροχή
Έχοντας περάσει τον μεγαλύτερο φόβο μας σε αυτό το ταξίδι –τον έλεγχο διαβατηρίων κατά την είσοδό μας στη χώρα (αφού είχαμε ακούσει φήμες για τουρίστες στους οποίους αρνούνται με αρκετή ευκολία την είσοδο)– και μετά από τρεις ώρες αναμονής στο αεροδρόμιο (οι Δημοκρατικοί και οι Ρεπουμπλικανοί δεν είχαν συμφωνήσει για τη χρηματοδότηση της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, με αποτέλεσμα να τεθεί σε ισχύ shutdown και να υπολειτουργούν αρκετές δημόσιες υπηρεσίες), νιώθαμε τώρα, οδηγώντας στον πιο θρυλικό δρόμο της Αμερικής, αληθινοί θριαμβευτές. Τα είχαμε καταφέρει.
Ακόμη και η καταρρακτώδης βροχή όταν μπήκαμε για πρώτη φορά στη Route 66, στην Αριζόνα, εκείνο το βράδυ του Νοέμβρη, δεν μπορούσε να μας χαλάσει τη διάθεση. Οι υαλοκαθαριστήρες έτριζαν ανησυχητικά στο νοικιασμένο μας αυτοκίνητο κι εμείς, με το στομάχι άδειο και τα τραγούδια του Τζόνι Κας να παίζουν σε μια κουρασμένη πλέιλιστ –που ευτυχώς είχαμε κατεβάσει πριν μπούμε στην ερημιά–, προσευχόμασταν να συνεχίσουν να δουλεύουν. Χάρη σε αυτούς θα μπορούσαμε να διακρίνουμε εγκαίρως τα βουβάλια, για τη διέλευση των οποίων μας προειδοποιούσαν οι πινακίδες στην άκρη του δρόμου.
Aπό τη γη των Ναβάχο στο Γουίνσλοου
Ήμασταν όμως εξουθενωμένοι. Κατεβαίνοντας νοτιοδυτικά, με αφετηρία τους κόκκινους βράχους της Μόνιουμεντ Βάλεϊ, είχαμε διασχίσει το Ναβάχο Νέισον με σκοπό να δούμε πώς ζουν σήμερα οι αυτόχθονες πληθυσμοί αυτού του τόπου. Περάσαμε από τους λασπωμένους δρόμους της Τούμπα Σίτι, παρατηρώντας φτωχικά προκατασκευασμένα σπίτια, στοιβαγμένα λάστιχα αυτοκινήτων, σωρούς σκουπιδιών και ανέκφραστα πρόσωπα. Το 1864, 8.000 Ναβάχο εκτοπίστηκαν βίαια από τη γη τους και υποχρεώθηκαν να περπατήσουν 300-400 μίλια μέχρι το Μπόσκε Ρεντόντο στο ανατολικό Νέο Μεξικό. Χάρη σε μια συνθήκη που υπογράφηκε λίγα χρόνια αργότερα, μπόρεσαν να επιστρέψουν σε ένα τμήμα της πατρογονικής τους γης, συνάπτοντας έπειτα μια σειρά από συμφωνίες. Θα μπορούσε να πει κανείς πως ένα αόρατο σύνορο εξακολουθεί να τους διαχωρίζει από τους ανθρώπους που εγκαταστάθηκαν αργότερα στη γη τους. Πως έχουν τοποθετηθεί ως απομακρυσμένο εξωτικό σύμβολο στο αμερικανικό φαντασιακό του 21ου αιώνα. Μπορείς να δεις τα πρόσωπά τους να γίνονται γκράφιτι και σουβενίρ με στάμπες σε T-shirts κατά μήκος των δρόμων που χαράχτηκαν εδώ.
Στο Γουίνσλοου, την πρώτη μας στάση στη Route 66, φτάσαμε αλλάζοντας τελευταία στιγμή τα πλάνα μας. Με τη βροχή να συνεχίζεται αμείωτη, η πόλη αυτή των 3.000 κατοίκων έγινε απροσδόκητα το καταφύγιό μας εκείνο το βράδυ. Το μοναδικό μπαρ της ήταν ανοιχτό και στις τηλεοράσεις έπαιζε φούτμπολ. Στα σκαμπό του έσβηναν την κούραση της ημέρας όσοι δεν κοιμούνταν: Ναβάχο που ζουν μόνιμα εδώ και λίγοι μετανάστες που αύριο θα ξυπνούσαν χαράματα για να οδηγήσουν μέχρι τις δουλειές τους. Έπιναν την μπίρα τους σε μεγάλες γουλιές και πήγαιναν νωρίς για ύπνο. Όπως σχεδόν όλοι όσοι θα γνωρίζαμε στα μπαρ της αμερικανικής Δύσης, οι κάτοικοι του Γουίνσλοου ήταν φιλικοί. Έδειχναν χαρούμενοι που δύο ξένοι είχαν κάνει στάση στην πόλη τους. Μας μίλησαν για τους Ναβάχο που από τα μέσα της δεκαετίας του 1940 εργάστηκαν στα ορυχεία ουρανίου της Αριζόνα και του Νέου Μεξικού, στο πλαίσιο του πυρηνικού προγράμματος των ΗΠΑ – πολλοί χωρίς επαρκή προστασία και γνώση των κινδύνων. Τις επόμενες δεκαετίες καταγράφηκαν αυξημένα περιστατικά καρκίνου του πνεύμονα και άλλων ασθενειών, ενώ αρκετοί συνεχίζουν μέχρι σήμερα να διεκδικούν αποζημιώσεις. Μας είπαν επίσης πως σε πόλεις σαν κι αυτήν οι ντόπιοι δεν βρίσκουν εύκολα δουλειές. Πολλοί είναι αυτοί που φεύγουν τελευταία. Τσουγκρίσαμε τα ποτήρια μας και περπατήσαμε μέχρι τα δωμάτιά μας.
Oδηγώντας προς το Γκραντ Κάνιον
Στο Φλάγκσταφ, μια κολεγιούπολη λίγα χιλιόμετρα δυτικά, φτάσαμε νωρίς την επομένη. Είχε μόλις χιονίσει. Φάγαμε πρωινό στο Galaxy Diner, ιστορικό στέκι της Route 66, γεμάτο φωτογραφίες του Έλβις και της Μέριλιν. Η νεαρή υπάλληλος, μάλλον φοιτήτρια, στόλιζε με γιρλάντες το μαγαζί. «Περιμένουμε κόσμο», μας είπε. Το χιόνι θα έφερνε ρομαντικούς επισκέπτες από τις γύρω πόλεις. Αγοράσαμε δύο σκουφιά για να προστατευτούμε από το κρύο και κάναμε μια βόλτα στους καθαρούς δρόμους. Ζευγαράκια βάδιζαν με σημειώσεις στο χέρι στα πάρκα της πανεπιστημιούπολης, φοιτητές περπατούσαν αγκαλιασμένοι στους παγωμένους δρόμους.
Φάγαμε πρωινό στο Galaxy Diner, ιστορικό στέκι της Route 66, γεμάτο φωτογραφίες του Έλβις και της Μέριλιν. Η νεαρή υπάλληλος στόλιζε με γιρλάντες το μαγαζί. «Περιμένουμε κόσμο», μας είπε.
Διασχίζοντας τη Δύση, καταλαβαίνεις ότι τα τοπία εδώ εναλλάσσονται σαν να βρίσκεσαι σε βιντεοπαιχνίδι. Στη Μόνιουμεντ Βάλεϊ η γη είναι κόκκινη και βραχώδης, έπειτα γίνεται άγονη, με τους κάκτους μόνο να διακρίνονται στον ορίζοντα. Τώρα τα βουνά, καθώς ανεβαίνουμε προς το Γκραντ Κάνιον, έχουν ντυθεί στα λευκά. Όσα κι αν έχεις διαβάσει, όσες φωτογραφίες κι αν έχεις δει, τίποτα δεν μπορεί να σε προετοιμάσει για το δέος που θα νιώσεις αντικρίζοντάς το. Το φαράγγι, που δημιουργήθηκε από τη διάβρωση του ποταμού Κολοράντο μέσα σε εκατομμύρια χρόνια, σου αφήνει ένα ανεξίτηλο αποτύπωμα. Αντιλαμβάνεσαι τη θέση σου στον χρόνο. Ότι το μέρος αυτό υπήρχε πριν από σένα.
Αριζόνα, όπλα και σφηνάκια μπέρμπον
Όσων το μπάτζετ δεν σηκώνει τα πολυτελή καταλύματα δίπλα στο Γκραν Κάνιον, υπάρχει ως επιλογή το Γουίλιαμς, μία ακόμη μικρή πόλη κατά μήκος της Route 66. Χωρίς να έχουμε κλείσει διαμονή, παρκάραμε στις θέσεις στάθμευσης ενός σούπερ μάρκετ, ελπίζοντας να μη βρούμε κλήση επιστρέφοντας, και μπήκαμε στο Sultana, ένα μπαρ που άνοιξε για πρώτη φορά το 1912. Στην είσοδο, μια πινακίδα μάς προειδοποιούσε να αφήσουμε έξω τα όπλα μας πριν εισέλθουμε. Η Αριζόνα διαθέτει μία από τις πιο ελαστικές νομοθεσίες για την αγορά και κατοχή όπλων στις ΗΠΑ. Τα καταστήματα με τις μεγάλες διαφημιστικές πινακίδες που γράφουν «Guns» στις πόλεις που διασχίσαμε, φρόντιζαν να μας το υπενθυμίζουν τακτικά. Πιάνουμε ένα από τα ελεύθερα μπιλιάρδα.
Το μπαρ είναι καλυμμένο με δολάρια, ενώ κουφάρια κάθε λογής βαλσαμωμένων ζώων κρέμονται στους τοίχους. Οι ντόπιοι παρακολουθούν ειδήσεις σε τίτλους. Ακόμη κι αν υπάρξει συμφωνία και έγκριση για τον προϋπολογισμό, η χώρα θα αργήσει να επανέλθει στην κανονικότητά της, λένε οι παρουσιαστές. Καθώς η ώρα περνά, κάποιοι μετρούν τα ρέστα στη χούφτα τους και παραγγέλνουν σφηνάκια μπέρμπον. Τα μπαρ στις μικρές επαρχιακές πόλεις της Δύσης είναι το υπογάστριο του αμερικανικού ονείρου. Κοιτάζοντας τα πρόσωπά τους, ακούγοντας τις ιστορίες και την καθημερινότητα που σου εξομολογούνται πρόθυμα οι θαμώνες τους, αντιλαμβάνεσαι πως για εκείνους ο χώρος αυτός έχει μια άλλη ιδιότητα. Εδώ μέσα το κενό χωνεύεται πιο εύκολα, μετά τη βάρδιά σου. Εδώ συμφιλιώνεσαι με το αδιέξοδο της γης που σε περιβάλλει.
«Μικρέ, ώρα να προχωράμε», φωνάζει ένας πατέρας στον γιο του το επόμενο πρωί, τη στιγμή που σταματάμε σε ένα βενζινάδικο πριν βγούμε από την πόλη. Το δέρμα του είναι τσαλακωμένο, το πρόσωπό του βλοσυρό. Με ένα σακίδιο στην πλάτη και μια μαγκούρα στο χέρι, μοιάζει βγαλμένος από το λογοτεχνικό σύμπαν του Κόρμακ Μακάρθι. Στην αμερικανική Δύση είναι αδύνατο να μην ξεπηδήσουν μπροστά σου λογοτεχνικοί ή κινηματογραφικοί ήρωες. Η μυθολογία της έχει φωλιάσει με τέτοιο τρόπο στο πολιτιστικό μας ασυνείδητο, που συχνά θα δεις φιγούρες οικείες να σου γνέφουν στη διαδρομή. Από το τζάμι του αυτοκινήτου βλέπουμε τις σιλουέτες τους να απομακρύνονται στην απεραντοσύνη του δρόμου.
Tο μοτέλ είναι πάντα μια καλή ιδέα
Οδηγώντας στη Route 66, δεν αργείς να συνειδητοποιήσεις ότι δεν χρειάζεται να αναζητάς εμμονικά τα αξιοθέατα και τα μνημεία της. Είναι μάλλον προτιμότερο να βουλιάξεις στο κάθισμα και να αφήσεις το βλέμμα σου να πλανηθεί στον ορίζοντα και τους ανθρώπους να σε εκπλήξουν με τη σχεδόν μυθιστορηματική τυχαιότητα της παρουσίας τους. Κι αν δεν συμβεί τίποτα που να αξίζει να αφηγηθείς, ο δρόμος θα σκάσει μέσα σου σαν διαστημική φούσκα, αλλάζοντας την αντίληψή σου για τον χρόνο και για όσα νόμιζες πως ήξερες για τον κόσμο.
Πριν μπούμε στην Καλιφόρνια, περάσαμε από το Κίνγκμαν, την τελευταία μικρή πόλη της Αριζόνα στη Route 66, στην οποία και θα διανυκτερεύαμε. Φάγαμε σε ένα ιταλικό εστιατόριο μαγειρευτό φαγητό, που μας είχε λείψει, αφού τα μπέργκερ και τα μπουρίτος μονοπωλούσαν τη διατροφή μας ως οι μόνες προσιτές επιλογές. Δεν είχαμε δυνατότητα για κάτι άλλο. Μπήκαμε σε ένα μοτέλ των 60 δολαρίων που βρήκαμε επιτόπου. Ένας Ινδός μάς υποδέχθηκε μαζί με τη γυναίκα του στη ρεσεψιόν. «Δεν συμβαίνουν και πολλά στην πόλη», μας είπε όταν τον ρωτήσαμε για τη ζωή εκεί. Κατά μήκος της Mother Road αποκτάς όλο και περισσότερο την αίσθηση πως τα μοτέλ σού αποκαλύπτονται την κατάλληλη στιγμή. Σαν να περίμεναν εσένα και μόνο να ανοίξεις την πόρτα τους και να αφήσεις κουρασμένος τη βαλίτσα και τις σκέψεις σου.
Τα μοτέλ σού αποκαλύπτονται την κατάλληλη στιγμή. Σαν να περίμεναν εσένα και μόνο να ανοίξεις την πόρτα τους και να αφήσεις κουρασμένος τη βαλίτσα και τις σκέψεις σου.
Τελευταία στάση στην Αριζόνα, το Ότμαν, ένας ορεινός οικισμός μεταλλωρύχων που φτιάχτηκε στην αρχή του 20ού αιώνα. Σήμερα τα κτίριά του θυμίζουν σαλούν άλλης εποχής, ενώ τα φημισμένα γαϊδουράκια του, που σε υποδέχονται στον δρόμο, «μουτρώνουν» όταν καταλάβουν πως το μόνο που θέλεις από εκείνα είναι μια φωτογραφία. Μέχρι το μεσημέρι είχαμε μπει στην Καλιφόρνια. Ήμασταν στα ίχνη των διψασμένων χρυσοθήρων του 19ου αιώνα. Πηγαίναμε στην «Εδέμ» αυτού του κόσμου· στη γη των φοινίκων και του φωτός. Είχαμε μόνο να διασχίσουμε την έρημο Μοχάβε και την Inland Empire – εκεί όπου σήμερα αποθήκες πολυεθνικών στοιβάζουν το εμπόρευμα, πριν αυτό μοιραστεί σε ολόκληρη τη χώρα. Λίγο ακόμη και θα μπαίναμε στην «Πόλη των Αγγέλων». Θα ακούγαμε τον Ειρηνικό· θα αφήναμε κι εμείς τη θάλασσα να μας λυτρώσει. Είχαμε όμως ακόμη δρόμο. Και ο ήλιος έκαιγε σαν ξανθό όνειρο.
Η Route 66 γιορτάζει
Πέντε εκδηλώσεις για την επέτειο των 100 χρόνων που αξίζει να βάλετε στην ατζέντα σας.
1. Route 66 Centennial National Kick-Off. Η επίσημη έναρξη του εορτασμού των 100 χρόνων του ιστορικού αυτοκινητόδρομου θα λάβει χώρα στο Σπρίνγκφιλντ (Μιζούρι), σε μια ειδική εκδήλωση στις 30 Απριλίου.
2. Route 66: Roads & Rails Festival. Διήμερο φεστιβάλ αφιερωμένο στην πολιτιστική κληρονομιά της Route 66. Περιλαμβάνει κλασικά αυτοκίνητα και τρένα, ζωντανή μουσική, εκθέσεις, περιηγήσεις, δραστηριότητες για οικογένειες και τοπικό φαγητό. Θα πραγματοποιηθεί στα Albuquerque Rail Yards στο Νέο Μεξικό, στις 18 και 19 Απριλίου.
3. AAA Route 66 RoadFest. Δράση που απευθύνεται σε οικογένειες και περιλαμβάνει διαδραστικές εκθέσεις, κλασικά αυτοκίνητα, ψυχαγωγία και εκπαιδευτικές παρουσιάσεις για την ιστορία και τον πολιτισμό της Route 66. Θα λάβει χώρα στο Τάλσα της Οκλαχόμα, στις 27 και 28 Ιουνίου.
4. Route 66 Centennial Great Race. Αγώνας κλασικών αυτοκινήτων διάρκειας εννέα ημερών, που διασχίζει μεγάλο κομμάτι της Route 66 περνώντας από πολλές πόλεις της ιστορικής διαδρομής. Οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να δουν από κοντά 130 οχήματα κατασκευασμένα από το 1911 έως το 1974 και να γνωρίσουν τους οδηγούς τους. Η διοργάνωση θα πραγματοποιηθεί από 20 έως 28 Ιουνίου.
5. Route 66: The Untold Story of Women on the Mother Road. Σειρά ντοκιμαντέρ τριών επεισοδίων που εξερευνά τη ζωή και τα επιτεύγματα γυναικών που διαμόρφωσαν την εμπειρία της εμβληματικής Route 66. Λεπτομέρειες για τις προβολές στο route66women.com
