Στη σαβάνα της Ουγκάντα κυκλοφορεί ένα λιοντάρι που θα έπρεπε κανονικά να έχει βγει στη σύνταξη. Ο Τζέικομπ, αυτόχθων του εθνικού πάρκου Queen Elizabeth –ενός από τους δημοφιλέστερους προορισμούς σαφάρι στην Αφρική–, είναι μονόφθαλμος, έχει τρία πόδια και δεν δίνει δεκάρα για το πώς θα έπρεπε να συμπεριφέρεται, σύμφωνα με την παγιωμένη επιστημονική γνώση.
Το 2020 έχασε ένα από τα πίσω πόδια του στο δόκανο ενός λαθροθήρα. Λίγο αργότερα, ένας βούβαλος του πήρε και το μάτι, σφραγίζοντας την τύχη του. Ή τουλάχιστον έτσι φαινόταν στην αρχή. Γιατί, στη γλώσσα της σαβάνας, τα παραπάνω σημαίνουν θάνατο από ασιτία.
Βλέπετε, το αρσενικό λιοντάρι είναι γεννημένος θηρευτής. Φτιαγμένος για γκάζια, εντυπωσιακά τάκλιν και κυνηγετικές σκηνές που φέρνουν στο μυαλό ντοκιμαντέρ με δραματική μουσική και –κόντρα– πράα περιγραφή από τον σερ Ρίτσαρντ Ατένμπορο. Ο Τζέικομπ όμως δεν μπορούσε πια να τρέξει. Ούτε να υπολογίσει σωστά αποστάσεις. Οπότε, έκανε αυτό που σπάνια κάνουμε εμείς οι άνθρωποι. Αναθεώρησε.
Οι ερευνητές του Kyambura Lion Monitoring Project τον είδαν –με τη βοήθεια drones και θερμικών καμερών– να μετατρέπεται από βολίδα σε νάρκη: Αντί για καταδίωξη, ενέδρα. Αντί για ταχύτητα, υπομονή. Αντί για «κυνηγάμε ό,τι κινείται», στοχευμένη επιλογή – πιο αργά, πιο προβλέψιμα θηράματα· θηράματα που δεν περίμεναν ότι ένα λιοντάρι θα ασχοληθεί μαζί τους, δεν ήταν καν στο DNA τους. Και γι’ αυτό, πολύ συχνά, έπεφταν σχεδόν αμαχητί…
Πιο απλά, ο Τζέικομπ πέρασε από το fast στο slow food. Και επιβίωσε. Κόντρα σε όλες τις προβλέψεις.
Σκέφτομαι ότι δεκαετίες –τι λέω; αιώνες τώρα!– οι ανθρωπολόγοι επαίρονται για το ένα και μοναδικό χαρακτηριστικό του ανθρώπινου είδους που μας επέτρεψε να γίνουμε κυρίαρχοι του πλανήτη: την προσαρμοστικότητα. Εμείς εξερευνούσαμε το άγνωστο και η φύση μάς ακολουθούσε κατά πόδας, προικίζοντάς μας με τα εργαλεία που θα εξασφάλιζαν την επιβίωσή μας: Καυτός ήλιος; Σκούρο δέρμα. Τσουχτερό κρύο; Βραχέα άκρα.
Κανένας, στοιχηματίζω, δεν περίμενε να το δει αυτό σε ένα ζώο. Και μάλιστα αιλουροειδές, που δεν έχει άλλους φυσικούς εχθρούς εκτός από την απώλεια των ικανοτήτων του να κυνηγά.
Στην Ανατολική Αφρική, τα ζώα πιέζονται από τη συρρίκνωση βιότοπων, τη λαθροθηρία, το κλιματικό στρες. Πολλές από τις παλιές «καλές» συνταγές δεν αποδίδουν πια. Και τα περισσότερα αφανίζονται. Το γεγονός ότι ένα από αυτά εγκλιματίστηκε –και μάλιστα αστραπιαία– χωρίς την απαραίτητη γονιδιακή προίκα ή κάποιους εξωγενείς παράγοντες πίεσης, εκτός από την ανάγκη για επιβίωση, προβληματίζει σοβαρά τους ηθολόγους. Αυτό το λιοντάρι κανονικά θα έπρεπε να είναι νεκρό από την πείνα.
Στο μεταξύ, ο Τζέικομπ εξακολουθεί να περιπολεί την περιοχή του και να κολυμπάει στο ποτάμι μαζί με τους κροκόδειλους, που δεν τολμάνε να τον πειράξουν, διδάσκοντας τους ανθρώπους ότι η επιβίωση δεν ανήκει στους ταχύτερους. Ανήκει σ’ εκείνους που έχουν τα κότσια να πουν: μπάστα! Και να ξαναγράψουν τους κανόνες.
