Επειδή η τεχνητή νοημοσύνη στο πεδίο της παραγωγής εικόνων κάνει τεράστια άλματα κάθε λίγο, είναι σχεδόν βέβαιο ότι όλοι μας κάποια στιγμή θα πέσουμε θύματα μιας πλαστής εικόνας. Πρόσφατα, συνέβη και σ’ εμένα: ένα βίντεο στα σόσιαλ μίντια ήταν τόσο καλοφτιαγμένο, που με έκανε να πιστέψω ότι ήταν αληθινό. Δείχνοντάς το όμως, μες στη βιασύνη μου, στον 11χρονο γιο μου, ήρθε η ψυχρολουσία: «Μα είναι ΑΙ!», μου είπε αμέσως. Μέσα σε δευτερόλεπτα γκρεμίστηκε μέσα μου ένα οικοδόμημα που προφανώς χτίστηκε με βεβαιότητες του προηγούμενου αιώνα.
Βεβαίως, η παραποίηση ή κατασκευή ψεύτικων εικόνων δεν είναι κάτι νέο. Το διαφορετικό σήμερα είναι ότι ο καθένας έχει στα χέρια του ένα εργαλείο αυτοματοποιημένης παραχάραξης, που βελτιώνεται με τρομερούς ρυθμούς κι απαιτεί νέα γνωστικά και πρακτικά εργαλεία για να αντιμετωπιστεί. Η ταχύτητα της παραγωγής είναι ασύλληπτη, ενώ η αληθοφάνεια του αποτελέσματος μπορεί να προκαλέσει σύγχυση ακόμα και στους πιο έμπειρους στην τεκμηρίωση. Δεν ξέρω πώς αλλιώς να κρούσω τον συναγερμό.
Η πρώτη συμβουλή είναι η πιο απλή. Όταν βλέπετε μια οποιαδήποτε εικόνα, ας σας γίνει συνήθεια να είστε επιφυλακτικοί. Πάρτε τον χρόνο σας. Έπειτα, θα πρέπει υποχρεωτικά να εξασκηθείτε στον ρόλο του ντετέκτιβ. Προμηθευτείτε στην ανάγκη έναν μεγεθυντικό φακό και, με υπομονή και επιμονή, σαρώστε με το βλέμμα προσεκτικά την εικόνα ή το βίντεο που σας απασχολεί, αναζητώντας κρίσιμες λεπτομέρειες. Προς το παρόν, οι συνθετικές εικόνες έχουν ακόμα μέσα τους λάθη, αστοχίες, μικροστοιχεία που προδίδουν τη μηχανική προέλευσή τους. Στην αρχή ήταν πιο αδέξια, εμφάνιζαν ας πούμε τους ανθρώπους με έξι δάχτυλα. Τώρα ο φωτορεαλισμός έχει πάει σε άλλο επίπεδο.
Εξετάστε, λοιπόν, σχολαστικά τις εικόνες. Ψάξτε για περίεργα λεκτικά, μυστήριες αλλοιώσεις, ασυνέπειες και υπερβολική ευκρίνεια. Αυτά είναι τα σημάδια που φωνάζουν ότι το υλικό είναι συνθετικό. Σε κάποιες περιπτώσεις, που το αποτέλεσμα είναι πραγματικά άψογο, ιδίως αν πρόκειται για εικόνα ή βίντεο μεγάλης προσωπικής ή δημόσιας σημασίας, μπορείτε να την ανεβάσετε σε κάποιο από τα εξειδικευμένα εργαλεία ή σε κάποιο τσάτμποτ, κάνοντας την ερώτηση: «Είναι αυτό φτιαγμένο από ΑΙ;». Μην πάρετε την απάντηση τοις μετρητοίς. Τα μοντέλα κάνουν χοντρά λάθη. Το ίδιο, έστω και για λίγο, μπορεί να συμβεί ακόμα και σε επαγγελματίες επαληθευτές. Η ριζική καχυποψία που θα αναπτύξουμε απέναντι σε όσα βλέπουμε κι ακούμε στο ίντερνετ, θα υποβαθμίσει ακόμα περισσότερο την εμπειρία και θα οδηγήσει σε ανελεύθερες επιλογές. Τεχνικές λύσεις αλλά και νόμοι όπως το AI Act υπάρχουν. Αυτό που μας λείπει είναι το καθαρό μυαλό.
