Βράδυ Δευτέρας και σε ένα μπαρ της Μαδρίτης δύο νεαρές φοιτήτριες αναλύουν καρέ καρέ την ιστορική εμφάνιση του Bad Bunny στο ημίχρονο του 60oύ Super Bowl, του τελικού δηλαδή του NFL, του πρωταθλήματος αμερικανικού ποδοσφαίρου. Δεν είναι οι μόνες που ασχολούνται μανιωδώς με τον 31χρονο Πορτορικανό σούπερ σταρ. Από το πρωί το όνομά του ακούγεται παντού: στις πρωινές κουβέντες στο μετρό πριν από τη δουλειά, στις αναλύσεις για τα πολιτικά μηνύματα που πέρασε προς τον Τραμπ, στα νέα που διαβάζουν οι Μαδριλένοι από το κινητό τους, στα βίντεο του TikTok, στους πλανόδιους της πλατείας Σολ που έπαιζαν το NUEVAYoL, μία από τις επιτυχίες του τελευταίου του άλμπουμ, DeBÍ TiRAR MáS FOToS, το οποίο κυκλοφόρησε στις αρχές του προηγούμενου έτους.
Σε αντίθεση με τους υπόλοιπους, όμως, τα κορίτσια είναι πιστές φαν. Χορεύουν καθιστές στον ρυθμό των τραγουδιών του, κάνουν lip-sync τους στίχους από τα τραγούδια του, πιάνουν την καρδιά τους στις συγκινητικές του χειρονομίες και σκανδαλίζονται με τα βλέμματά του στην κάμερα, σκιπάροντας (προσπερνώντας) τις εμφανίσεις της Lady Gaga και του Ρίκι Μάρτιν. Επιστρατεύω τα ισπανικά μου και τις ρωτάω γιατί τους αρέσει τόσο ο Bad Bunny, αλλά εκείνες φαίνονται σαν να περίμεναν κάποιον άγνωστο να τους ρωτήσει τι σημαίνει ο Μπενίτο –τον αποκαλούν με το μικρό του– γι’ αυτές. «Το να τραγουδάς στη γλώσσα σου και το να μιλάς για την κουλτούρα σου, χωρίς να εγκαταλείψεις το προσωπικό σου στιλ ή χωρίς να πρέπει να είσαι προσβλητικός στους στίχους, όπως ο Μπενίτο, είναι σαν να μας λέει ότι μπορούμε να είμαστε και να γίνουμε ό,τι θέλουμε. Είναι η μουσική μας». Τις αφήνω να πιουν τα βερμούτ τους, χτυπημένες από τον πυρετό του Bad Bunny. Άλλωστε, δεν είναι οι μόνες.
Αυτοσχέδια μπιτάκια, viral επιτυχίες
Οι Λατινοαμερικανοί χρησιμοποιούν μια μεταφορά για τα παιδιά της Καραϊβικής που μεγαλώνουν δύσκολα και πετυχαίνουν στη ζωή τους: «Περπατούν μέσα στη λάσπη και την ελπίδα». Ανά στιγμές, στο ενδιάμεσο των χορευτικών του κινήσεων με το κούνημα της λεκάνης και την «τεμπέλικη» φωνή του που σέρνεται, το βλέμμα του Μπενίτο Αντόνιο Μαρτίνεζ Οκάσιο στην κάμερα είναι τόσο ντροπαλό και ευαίσθητο, που μοιάζει σαν να ζητάει άδεια που βρίσκεται εκεί, παρότι «δούλεψε τον κ..ο του» γι’ αυτή τη στιγμή, μια φράση που χρησιμοποίησε όταν θέλησε να κάνει ένα διάλειμμα από τις συναυλίες για την προστασία της ψυχικής του υγείας.
Μεγαλωμένος σε μια μικρή πόλη δυτικά της πρωτεύουσας Σαν Χουάν, με πατέρα που δούλευε ως οδηγός φορτηγού και μητέρα που έβγαζε τα προς το ζην διδάσκοντας αγγλικά, ο Μπενίτο ήταν ένα παιδί που άκουγε συνέχεια μουσική και συμμετείχε στη χορωδία της καθολικής εκκλησίας μέχρι τα 13 του. «Δεν ήμουν το παιδί που ήθελε να μπλέξει στους δρόμους. Ήθελα να είμαι σπίτι με την οικογένειά μου», δήλωσε σε συνέντευξη που έδωσε στο περιοδικό Rolling Stone κατά τη διάρκεια του lockdown. Όσο για το καλλιτεχνικό του όνομα; Το εμπνεύστηκε από μια φωτογραφία, στην οποία ήταν ντυμένος λαγός και είχε ξινίσει όλο του το είναι.
Γυμνάσιο πήγαινε ακόμα και έμενε ξύπνιος όλο το βράδυ φτιάχνοντας μπιτάκια, για να κάνει freestyle αυτοσχεδιασμούς με τους φίλους του στο σχολείο. Βλέποντας το δημιουργικό του ταλέντο, οι φίλοι του τον έπεισαν να κάνει μια σελίδα στο SoundCloud για να ανεβάζει τη μουσική του, όσο εκείνος ακολουθούσε ένα πρόγραμμα με οπτικοακουστικές επικοινωνίες στο πανεπιστήμιο και δούλευε σε σούπερ μάρκετ, τοποθετώντας τα ψώνια των πελατών σε σακούλες. Ένα από αυτά τα κομμάτια ήταν το Diles, ένα τραπ κομμάτι με έξυπνα λογοπαίγνια και αυτοδίδακτες τεχνικές μουσικής επιμέλειας που ήταν πολύ επαγγελματικές. «Σε μία εβδομάδα είχα ένα εκατομμύριο ακροάσεις. Οι παραγωγοί με καλούσαν στη δουλειά. Πήγαινα στην τουαλέτα για να τους μιλήσω». Τότε έγινε το βήμα στις ΗΠΑ. Ο Μπενίτο, όμως, δεν ξέχασε ποτέ τη λάσπη στην οποία περπάτησε.
Η γενιά των ερειπίων
Ο 21ος αιώνας δεν φέρθηκε γενναιόδωρα στο Πουέρτο Ρίκο: καταστροφικοί τυφώνες, μια στραβή εκδοχή του «αμερικανικού ονείρου» από το οποίο η χώρα δεν ξύπνησε ποτέ, αντιμετωπίζοντας οικονομική κατάρρευση, μαζική μετανάστευση, πανδημία, εκτόξευση του κόστους ζωής, μπλακ άουτ που έγιναν σχεδόν ρουτίνα και μια πολιτική γλώσσα διαρκούς απειλής και επισφάλειας. Όλα αυτά αποτελούν βιώματα για τον Bad Bunny· η γενιά του μεγάλωσε –μεταφορικά και κυριολεκτικά– ανάμεσα στα ερείπια.
Ο ίδιος δεν δίστασε να πάρει θέση. Είτε μέσα από τη μουσική του είτε μέσα από την παρουσία του σε κινήματα και προεκλογικές εκστρατείες, ο Bad Bunny χρησιμοποίησε τη δημοσιότητά του ως εργαλείο για να ασκήσει την επιρροή του και να βελτιώσει την πολιτική κατάσταση στη χώρα του. Ενδεικτικά, το 2019, μαζί με τον Residente, τον πυλώνα του χιπ χοπ συγκροτήματος Calle 13, κινητοποίησαν τον κόσμο να διαδηλώσει ενάντια στον Ρικάρδο Ροσεγιό, τότε κυβερνήτη του Πουέρτο Ρίκο, οδηγώντας τον τελικά σε παραίτηση. Όπως συμβαίνει με τους δημοφιλείς καλλιτέχνες, η επιρροή του πολλές φορές υπερβαίνει εκείνη των πολιτικών ή ακόμη και των κινημάτων. Χάρη στην τραπ και τη λεγόμενη underground ρεγκετόν, ένα είδος που πριν από 30 χρόνια ήταν σχεδόν απαγορευμένο αντανακλώντας την κούραση και την επισφάλεια των νέων, ο Bad Bunny έχει τρομερή διείσδυση στην κοινωνία της χώρας του. Για τις μικρότερες ηλικίες είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο από απλώς ένα ποπ είδωλο.
Βέβαια, όλα αυτά τα μουσικά είδη κουβαλούν τα στίγματα του σεξισμού και της ομοφοβίας, με τον Bad Bunny να το αναγνωρίζει. Φυσικά, υπάρχουν στίχοι που σκανδαλίζουν με τη σεξουαλική χροιά τους, κάποιοι δε είναι μισογυνικοί (συνηθισμένο μοτίβο της ρεγκετόν, που δεν το εγκαταλείπει πλήρως), αλλά καθώς εξελίσσεται μουσικά, στέκεται επικριτικά απέναντι στα στερεότυπα και επιλέγει ιδιαίτερους τρόπους για να το κάνει. Στο El Club, για παράδειγμα, ο Bad Bunny μεταμορφώνεται σε μια ανδρόγυνη φιγούρα με μακριά μαλλιά που στο τέλος χωρίζεται στα δύο και φιλάει τον εαυτό του, ενώ στο TURiSTA αποτίνει φόρο τιμής στους καθαριστές και στις καθαρίστριες των ξενοδοχείων, κάνοντας ό,τι και εκείνοι.
Κάποιες φορές τα μηνύματά του είναι πιο ξεκάθαρα, όπως το 2020 που καταδίκασε την τρανσφοβική δολοφονία της 28χρονης Νεουλίσα Αλέξα Ρουίζ. Βέβαια, σε αυτό το μουσικό είδος, το να είναι κανείς ομοφοβικός και να περιφρονεί οτιδήποτε θυμίζει θηλυκότητα είναι προϋπόθεση για το πρότυπο του μάτσο άνδρα. Ο Bad Bunny, όμως, ακολουθεί τον δικό του δρόμο. Δεν πιστεύει ότι η σεξουαλικότητα τον καθορίζει. Φιλάει τους χορευτές του, υποδύεται τον εραστή ενός εμβληματικού Μεξικανού παλαιστή στο σινεμά, φοράει φούστα και βάφει τα νύχια του (αναζητήστε το βιντεοκλίπ του Yo Perreo Sola), φέρνοντας στο τραπέζι συζητήσεις για θεματικές που επικρίνονται ή καταδικάζονται.
Ένας μικρός κόσμος
Από το 2025 που κυκλοφόρησε το νέο του άλμπουμ DeBÍ TiRAR MáS FOToS, η οικονομία του Πουέρτο Ρίκο τονώθηκε με τις συναυλίες που έδωσε, επιστήμονες πραγματοποιούν έρευνες για την επίδραση της μουσικής του στο νευρικό σύστημα, αλλά οι αντιδράσεις απέναντί του δεν σταμάτησαν ποτέ. «Ανησυχεί όσους αρνούνται να αποδεχτούν την αντίφαση να αυτοαποκαλούνται πατριώτες, ενώ ταυτόχρονα επιθυμούν την πλήρη προσάρτηση στις ΗΠΑ. Ενθουσιάζει όσους έχουν περάσει χρόνια περιμένοντας μια φωνή να εισέλθει στο μέινστριμ στερέωμα και να κατανοήσει το μήνυμά τους. […] Είμαστε σαν μια μυρμηγκοφωλιά μπερδεμένη ανάμεσα στα πόδια της πλαστικής καρέκλας στο εξώφυλλο του δίσκου, προσπαθώντας να κατανοήσουμε ένα άλμπουμ που, περισσότερο από το να το σκεφτόμαστε, θα έπρεπε να το νιώθουμε», έγραψε η Πορτορικανή δημοσιογράφος της El País, Άνα Τερέσα Τόρο.
Σε μια εποχή που η ποπ σκηνή είναι τόσο προβλέψιμη, ο Bad Bunny επαναπροσδιορίζει τον δρόμο της επιτυχίας σε μια άλλη lingua franca, πέρα από τα αγγλικά.
Σε μια εποχή που η ποπ σκηνή είναι τόσο προβλέψιμη, ο Bad Bunny επαναπροσδιορίζει τον δρόμο της επιτυχίας σε μια άλλη lingua franca, πέρα από τα αγγλικά. Έτσι, κάνει τον αχανή μας κόσμο να μοιάζει μικρότερος τραγουδώντας στα ισπανικά. Άνθρωποι που δεν γνωρίζονται χορεύουν στον ίδιο ρυθμό, σε μια γλώσσα που μπορεί να μη μοιράζονται, αλλά με ιστορίες που έχουν βάθος και, με κάποιον τρόπο, είναι αναγνωρίσιμες από τον ισπανόφωνο κόσμο μέχρι τα δικά μας Βαλκάνια. Είναι κάπως σαν να υποκινεί σε μια επανάσταση, στην οποία επιτρέπεται μόνο να χορεύεις και να τραγουδάς, αφού, όπως ο ίδιος δήλωσε στο Super Bowl, «το μόνο πράγμα που είναι πιο ισχυρό από το μίσος είναι η αγάπη».
