«Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για τη “μεγάλη αποσύνδεση”. Κοιτάξτε για παράδειγμα τι συμβαίνει με το dating στα λύκεια. Το ποσοστό των τελειοφοίτων που βγαίνει ραντεβού μειώθηκε από 85% τη δεκαετία του 1980 σε κάτι λιγότερο από 50% στις αρχές του 2020. Η δική μου εμπειρία υποδεικνύει πως οι περισσότεροι νέοι θέλουν να βιώσουν την αγάπη και την ερωτική σύνδεση, αλλά ανησυχούν για το πώς θα την αποκτήσουν, κυρίως γιατί ποτέ πριν δεν εξασκήθηκαν σε αυτό», γράφει ο Ντέιβιντ Μπρουκς στους New York Times. Το φλερτ μοιάζει σήμερα με μακρινή ανάμνηση. Στα μπαρ, τα βλέμματα έχουν αντικατασταθεί από μηνύματα στο κινητό. Οι συστάσεις έχουν δώσει τη θέση τους σε αμοιβαία likes κι όταν η μπαταρία σβήνει, ακολουθεί η σιωπή.
«Αρκετά χρόνια πριν, οι γνωριμίες γίνονταν συνήθως με συνοικέσιο. Αργότερα, όταν ο θεσμός περιορίστηκε, οι άνδρες ήταν εκείνοι που όφειλαν να κάνουν την πρώτη κίνηση και στη συνέχεια τη θέση τους πήραν οι γυναίκες. Το γεγονός ότι δεν φλερτάρουμε πια έξω είναι απλώς ένα σημείο των καιρών μας», σημειώνει ο ψυχίατρος – ψυχοθεραπευτής Κίμων Προμπονάς. «Έχει όμως ενδιαφέρον να δούμε πώς την περίοδο του COVID η Ελλάδα αναγκάστηκε να προσαρμοστεί στην ψηφιακή ζωή και κατ’ επέκταση στο ψηφιακό dating. Ήταν μια βίαιη προσαρμογή, γιατί οι όροι και οι πλατφόρμες μάς ήταν άγνωστα, έστω κι αν στην Αμερική υπήρχαν από τις αρχές του 2000. Επιπλέον, η χωρίς έλεγχο πρόσβαση σε πορνογραφικό υλικό από νεαρή ηλικία έχει υπονομεύσει την έννοια της ερωτικής επαφής και ως εκ τούτου και της διαπροσωπικής σχέσης. Στον ψηφιακό κόσμο μας υπαγορεύονται πράγματα τα οποία μαθαίνουμε να μας αρέσουν, σαν ένα νέο είδος κοινωνικών στερεοτύπων, κι αυτό αντανακλάται στις ερωτικές σχέσεις», συμπληρώνει.
«Την περίοδο του COVID η Ελλάδα αναγκάστηκε να προσαρμοστεί στην ψηφιακή ζωή και κατ’ επέκταση στο ψηφιακό dating. Ήταν μια βίαιη προσαρμογή». — Κίμων Προμπονάς, ψυχίατρος
Νέοι όροι και νέοι τύποι συντροφικότητας καταλαμβάνουν το κενό ανάμεσά μας: πολυσυντροφικότητα, ηθική πολυγαμία, πλήρης αποχή από το σεξ, solo partnership κ.ά. Οι σχέσεις περνούν ύφεση και τα στατιστικά το επιβεβαιώνουν. Η Γενιά Ζ κάνει σεξ λιγότερο από τρεις φορές τον μήνα, ενώ επιζητά εκ νέου τη μονογαμία, υπογραμμίζει έρευνα του Ινστιτούτου του Κίνσεϊ. Παράλληλα, οι Millennials, οι Boomers και η Γενιά Χ ανακαλύπτουν με περίσσιο θαυμασμό τις δυνατότητες του σύγχρονου dating, διεκδικώντας –λίγο καθυστερημένα– τη σεξουαλική τους απελευθέρωση και το δικαίωμα στην πολυσυντροφικότητα. Το παιχνίδι έχει αλλάξει, όμως το τέλος του έρωτα φαίνεται να αργεί. Εντός και εκτός διαδικτύου η αναζήτηση συντρόφων θα συνεχίζεται. Οπότε ας φλερτάρουμε. Αλλά πώς;
Η λύση του «deep dating»
Σε ένα πρόσφατο ραντεβού βρέθηκα αντιμέτωπος με τις εξής ερωτήσεις: «Ποιο είναι το αγαπημένο σου χρώμα;», «Τι μουσική ακούς;», «Τι βιβλία διαβάζεις;». Σκέφτηκα πως θα μπορούσα να ετοιμάσω λίστες με τις απαντήσεις και να τις διανέμω κάθε φορά που το θέμα θα τίθεται στο τραπέζι. Προφανώς και η πρόθεση είναι αθώα και γλυκιά. Ένας άνθρωπος εκείνη τη στιγμή βάζει τα δυνατά του για να με γνωρίσει, το ξέρω, αλλά δεν ξέρω αν αυτό αρκεί. Πρόσφατη έρευνα της εφαρμογής γνωριμιών Hinge έδειξε πως το 36% των χρηστών που ανήκουν στη Γενιά Ζ φοβάται να ξεκινήσει μια σοβαρή συζήτηση εντός της πλατφόρμας. Αυτό δεν σημαίνει ότι φοβάται τη σύνδεση. Αντιθέτως, το 84% του ίδιου δείγματος δήλωσε πως επιζητά μια μορφή πιο ουσιαστικής επαφής. Κι επειδή κάθε νέα ανάγκη χρειάζεται και την αντίστοιχη ορολογία, η τάση ονομάστηκε «deep dating» και κατέκτησε αυτόματα μία από τις πρώτες θέσεις ανάμεσα στις προβλεπόμενες σχεσιακές συμπεριφορές για το 2026.
«Βαρέθηκα να υποκρίνομαι διαρκώς ότι περνάω καλά ή ότι δεν έχω προβλήματα. Δεν καταλαβαίνω γιατί όταν γνωρίζω κάποιον θα πρέπει να παριστάνω μια άλλη. Αν με θέλει, ας με θέλει γι’ αυτό που όντως είμαι», θα μου πει η Νίκη, 32 ετών, επιχειρηματίας, εμφανώς κουρασμένη από τα αρκετά ανούσια ραντεβού που βγήκε τον τελευταίο χρόνο. «Η καθημερινότητά μας είναι τόσο έντονη, που δεν βρίσκω τον λόγο να βγω με κάποιον αν δεν μπορώ να είμαι ο εαυτός μου μαζί του». Η λογική του «deep dating» ή αλλιώς «clear coding» –της καθαρής και άμεσης επικοινωνίας– σημαίνει, πρακτικά και απλά, πως δεν χρειαζόμαστε τις περιττές συστάσεις για να καταλάβουμε αν όντως ταιριάζουμε. Ενδεχομένως η ειλικρίνεια να αρκεί, έστω κι αν αποτελεί μια άλλη μορφή αυτοπαρουσίασης.
Η «φιλική επίδραση»
«Είναι ντροπιαστικό να έχεις σύντροφο σήμερα;», αναρωτιόταν μερικούς μήνες πριν στη βρετανική Vogue η συντάκτρια σχέσεων και λαϊφστάιλ Σαντέ Ζόσεφ, υποστηρίζοντας ότι τα τελευταία χρόνια επιλέγουμε όλο και πιο συνειδητά να διατηρούμε κρυφή την ιδιωτική μας ζωή. Βέβαια, κεκλεισμένων των θυρών τα ρίσκα αυξάνονται. Οι όμορφες στιγμές διογκώνονται και εκείνες οι σχεδόν οριακές συμπεριφορές παραβλέπονται. Έτσι, στρεφόμαστε ξανά στους φίλους μας για επιβεβαίωση. Από τις συμβουλές τους μέχρι την παρουσία τους σε κοινά περιβάλλοντα, οι φίλοι γίνονται κομμάτι του dating, με το Tinder να χαρακτηρίζει το φαινόμενο αυτό «friendinfluence» (φιλική επίδραση).
Σύμφωνα με την υπεύθυνη σχέσεων της εφαρμογής, Ντέβιν Σιμόν, δεν περιμένουμε απλώς την έγκριση των φίλων μας ούτε τεστάρουμε μόνο αν θα τα πήγαιναν καλά με τον σύντροφό μας. «Το φλερτ σήμερα γίνεται ένα παιχνίδι το οποίο παίζουμε μαζί με τους φίλους μας. Αν είναι παρόντες στα ραντεβού μας, αισθανόμαστε μεγαλύτερη άνεση και ασφάλεια, ενώ παράλληλα λειτουργούν σαν ένα έξτρα ζευγάρι μάτια που μπορεί να κρίνει πιο καθαρά την κατάσταση», τονίζει η ίδια. Τα αποτυχημένα ραντεβού, η εξαπάτηση και οι ψευδαισθήσεις εξηγούν τη νέα αυτή ανάγκη, στην οποία το Tinder απάντησε με τη λειτουργία του «διπλού ραντεβού». Σαφώς και υπάρχουν προβλήματα στην πράξη, αλλά η ιδέα αξίζει τη δοκιμή.
«Γνωριστήκαμε στην ουρά»
«Ξέρεις κάποιο μέρος στο οποίο ο κόσμος όντως να φλερτάρει;», ρωτάει ο Παύλος, 38 ετών, διαφημιστής. Η πανδημία και ο εγκλεισμός μείωσαν τις κοινωνικές μας δεξιότητες, αυτό είναι το μόνο σίγουρο. «Έχει περάσει καιρός από τότε που ήμουν 20 και τώρα που φτάνω τα 40 και έχω βγει από μια μεγάλη σχέση, δεν ξέρω πώς να προσεγγίσω μια κοπέλα. Κάποτε αρκούσε να την κοιτάξεις, να πιάσεις μια κουβέντα και να πιεις ένα ποτό. Μπορούμε να επιστρέψουμε σε αυτό;» Το διαδικτυακό φλερτ σκότωσε το ρίσκο της πρώτης εντύπωσης και τη γλυκιά αμηχανία των συστάσεων. Διευκόλυνε μεν τη διαδικασία, αλλά αναπόφευκτα την απλοποίησε. «Επικρατεί ένα μούδιασμα το οποίο χρειάζεται ένα γερό σοκ για να ξεπεραστεί», διαβάζω την άποψη μιας κοπέλας σε ένα φόρουμ για τις σύγχρονες σχέσεις.
Το αναλογικό φλερτ κερδίζει ξανά τη δυναμική του, τόσο ως μια αντίδραση στη διαδικτυακή κόπωση όσο και ως μια αναζήτηση ουσίας. Πάρτι για singles και διοργανώσεις speed dating (ένα είδος πολλαπλών και παράλληλων ραντεβού με τη μορφή μουσικών καρεκλών) λαμβάνουν ξανά χώρα στην πόλη. Στα μπαρ, μαζί με τα ποτά σερβίρεται σήμερα και η ελπίδα του φλερτ. «Αν κοιτάξεις γύρω σου, θα δεις πως ο κόσμος μιλάει ξανά. Μπορεί να είναι πιο δειλές οι κινήσεις, αλλά το φλερτ υπάρχει. Παρά την κρίση, η λογική τού να κεράσεις ένα ποτό ή ένα σφηνάκι το πρόσωπο που σε ενδιαφέρει έχει επιστρέψει», σημειώνει ο Δημήτρης, 30 ετών, σερβιτόρος σε γνωστό μπαρ της πόλης. «Όσο πασέ κι αν ακούγεται, ο έρωτας θα σε βρει εκεί που δεν τον περιμένεις. Εγώ, γνώρισα τον σύντροφό μου τυχαία σε ένα καφέ, ενώ περιμέναμε μαζί στην ουρά. Είχα απογοητευτεί από τις εφαρμογές και όταν άρχισε να με φλερτάρει, ήμουν πολύ πρόθυμη να του δώσω μια ευκαιρία και τελικά λειτούργησε», θα προσθέσει η Δανάη, 36 ετών, υπάλληλος σε πολυεθνική.
«Αν κοιτάξεις γύρω σου, θα δεις πως ο κόσμος μιλάει ξανά. Μπορεί να είναι πιο δειλές οι κινήσεις, αλλά το φλερτ υπάρχει», λέει ο Δημήτρης, 30 ετών, εργαζόμενος στην εστίαση.
Το πρόβλημα του «swag gap»
Αν στις ερωτικές σχέσεις μιλούσαμε πάντα για ένα είδος χάσματος (ηλικιακό, πολιτικό, ταξικό, οικονομικό), σήμερα χρειάζεται να εξετάσουμε το χάσμα του coolness. Τα σόσιαλ μίντια το ορίζουν ως «swag gap» και η πλοκή είναι εν πολλοίς γνωστή: Εκείνη βγαίνει από το σπίτι με γόβες και εντυπωσιακά φορέματα και εκείνος την ακολουθεί με φόρμες. Στην αρχή, αυτή η διαφορά μοιάζει γοητευτική, μέχρι που τελικά το πόσο περιποιείται ο ένας τον εαυτό του ερμηνεύεται ως δείκτης σεβασμού προς την ίδια τη σχέση. «Συνειδητοποιώ πως αυτό ήταν το μεγαλύτερο πρόβλημα με τους τύπους που έβγαινα όλα αυτά τα χρόνια. Εγώ πρόσεχα τον εαυτό μου όσο μπορούσα και εκείνοι δεν κατέβαλλαν καμία προσπάθεια. Αλλά, αν δεν προσπαθείς για τον ίδιο σου τον εαυτό, πώς θα προσπαθήσεις και για τη σχέση μας;», ρωτάει μια κοπέλα στο ελληνικό TikTok. Το κριτήριο φαντάζει επιφανειακό, αλλά, όπως σημειώνει και η Αμερικανίδα ψυχοθεραπεύτρια Λίζα Τσεν, «σε εποχές αστάθειας επιζητούμε όλο και περισσότερο την ομοιότητα, πόσω δε μάλλον στις ερωτικές μας σχέσεις. Αυτές οι διαφορές που εκ πρώτης όψεως φαίνονται μικρές, μέσα σε αυτό το πλαίσιο κοινωνικής ζωής καταλήγουν να είναι ανυπέρβλητες».
Ραντεβού στο πάρκο
Μπίρες στον Λυκαβηττό, φαγητό στο σπίτι ή κοκτέιλ σε κάποιο από τα νέα γνωστά μπαρ της πόλης; Η απάντηση διαφέρει από περίπτωση σε περίπτωση, όμως αποδεδειγμένα οι επιλογές χαμηλού κόστους κερδίζουν όλο και περισσότερο έδαφος. Η παράδοση ενός εντυπωσιακού πρώτου ραντεβού αργοπεθαίνει έξω από τις ουρές μιας sold out παράστασης και τις λίστες αναμονής ενός καλού εστιατορίου. Το ρομάντσο σήμερα βολεύεται και με τα λίγα – αναγκάζεται δηλαδή. Σύμφωνα με μελέτη της Τράπεζας της Αμερικής για το 2025, περίπου το 55% των νέων μεταξύ 18 και 30 επιλέγει να ξοδεύει μηδέν δολάρια ανά μήνα σε ραντεβού. Οι φοιτητές γεμίζουν τα πάρκα και τους πεζόδρομους της πόλης, ενώ μια βραδιά στο σπίτι με Netflix και ποπ κορν γίνεται το νέο συνώνυμο της κινηματογραφικής εξόδου.
«Όταν δουλεύεις πάνω από οκτώ ώρες μες στη μέρα και σπαταλάς τουλάχιστον άλλες δύο στις μετακινήσεις, το να παιδεύεσαι για πάρκινγκ έξω από ένα ωραίο μαγαζί ή να περιμένεις εβδομάδες για μια κράτηση σε εστιατόριο είναι ανούσιο», σχολιάζει ο Λάμπρος, 30 ετών, καθηγητής σε φροντιστήριο. «Λέμε διαρκώς ότι είναι δύσκολο να βγεις ένα ωραίο ραντεβού, αλλά δεν συζητάμε πόσο δύσκολη έχει γίνει όλη η διαδικασία. Για παράδειγμα, θες να πιεις ένα κρασί και έχεις το τραπέζι μόνο για μιάμιση ώρα, ενώ θα το υπερπληρώσεις κιόλας. Προτιμώ να μαγειρέψω κάτι στο σπίτι και να κάνω ένα ραντεβού χωρίς πίεση και άγχος, παρά να τρέχω διαρκώς δίχως αποτέλεσμα».
Περνάμε και μόνοι μας καλά
Χρόνια πριν, ένα γνωστό λαϊκό άσμα ήθελε τη γυναίκα που το τραγουδούσε να περνά και μόνη της καλά. Τότε ήταν μια ένδειξη γυναικείας χειραφέτησης, τώρα είναι ένας ύμνος στους singles. Το dating είναι κουραστικό και όσοι το εξασκούν είναι εξαντλημένοι. Κυριολεκτικά. Έρευνα του Forbes Health σημείωσε πως το 78% των χρηστών dating apps στην Αμερική σκοπεύει να απεγγραφεί από αυτά. Η σεξουαλική ικανοποίηση τίθεται εκ νέου στο προσκήνιο, όπως και η αποχή από αυτό. Όπως σημειώνει και ο δόκτωρ Τζάστιν Λεμίλερ, κοινωνικός ψυχολόγος και ερευνητής στο Ινστιτούτο του Κίνσεϊ: «Το να επιλέγεις να μην κάνεις σεξ είναι μια απόφαση τόσο ενδυναμωτική, όσο και το να επιλέγεις να κάνεις σεξ». Ο κορεσμός των σχέσεων και της σεξουαλικής επαφής επιβεβαίωσε πως η πιο σημαντική σχέση είναι αυτή με τον εαυτό μας. Είτε ως solo partnership είτε ως αυτοφροντίδα, το να αγαπά κανείς τον εαυτό του είναι προνόμιο. Κι ας περιμένουν οι «άλλοι».
Υπάρχει βέβαια και το «περίπου μόνοι». Από σενάριο επιστημονικής φαντασίας και αλληγορικής μυθοπλασίας, οι μορφές τεχνητής συντροφιάς αποτελούν πια μια πραγματικότητα. Αν η περίπτωση του Χοακίν Φίνιξ στο Her σάς φάνταζε ακραία, αρκεί να παρακολουθήσετε στιγμιότυπα από τον γάμο της 32χρονης Γιαπωνέζας Γιουρίνα Νογκούτσι με τον εικονικό της σύντροφο Κλάους, για να διαπιστώσετε πως η πραγματικότητα δεν διαφέρει και τόσο από τη φαντασία. «Αυτές οι μορφές συντροφικότητας γεμίζουν το κενό σε ανθρώπους που θέλουν μια σχέση προσαρμοσμένη στους δικούς τους όρους», υπογραμμίζει ο Σαμ Μαν, υπεύθυνος σχέσεων στην πλατφόρμα Flirtcam.ai. Βέβαια, η διείσδυση της τεχνητής νοημοσύνης στις ζωές μας έχει και πιο έμμεσες εκφάνσεις. Οι εφαρμογές γνωριμιών την εντάσσουν στα κριτήρια φιλτραρίσματος των χρηστών τους, υποσχόμενες να προσφέρουν καλύτερα ματσαρίσματα. Το αν ταιριάζουμε ή όχι μπορεί πια να υπολογιστεί αλγοριθμικά. Ο πάγος σπάει με τεχνητά εργαλεία και το φλερτ αφήνεται στις αυτοματοποιημένες απαντήσεις του ChatGPT. Πιθανότατα πρόκειται για ένα σύμπτωμα της εποχής μας, μια ανάγκη να μειώσουμε το ρίσκο της απόρριψης. Ακόμη αφορά ένα ελάχιστο ποσοστό του πληθυσμού. Αύριο ποιος ξέρει;
