Υπάρχουν μερικές ειδήσεις που σου δίνουν ακαριαία την εντύπωση ότι κάτι πήγε στραβά στη μετάφραση. Μία από αυτές κάνει ακόμα τον κύκλο της σε διάφορα sites και συνοψίζεται χονδρικά ως εξής: Οι μέλισσες διαθέτουν τη δυνατότητα να επικοινωνούν με τους εξωγήινους.
Εμ, όχι.
Η θεωρητική συζήτηση που άνοιξε μεταξύ επιστημόνων δεν λέει ότι οι μέλισσες είναι ήδη σε επαφή με μικρά, πράσινα ανθρωπάκια. Λέει κάτι πολύ πιο πεζό – και γι’ αυτό, ίσως, πολύ πιο ενοχλητικό: ότι οι μέλισσες είναι ένα ζωντανό παράδειγμα μιας ριζικά διαφορετικής νοημοσύνης. Μιας νοημοσύνης που μας συνοδεύει στο ταξίδι της εξέλιξης, βρίσκεται εδώ και χιλιετίες στην υπηρεσία μας και, παρ’ όλα αυτά, εξακολουθούμε να μην κατανοούμε.
Ένα μελίσσι δεν λειτουργεί όπως μια ανθρώπινη κοινωνία· είναι ένας «υπεροργανισμός». Οι μέλισσες επικοινωνούν με αφηρημένο τρόπο (ο χορός τους μεταφέρει πακέτα πληροφοριών για την ποιότητα, την ποσότητα και το γεωγραφικό στίγμα της τροφής που ανακάλυψαν), χρησιμοποιούν γεωμετρικές και μαθηματικές αρχές (εξάγωνα, γωνίες, πολύπλοκα σχηματικά μοτίβα) και αντιλαμβάνονται το μαγνητικό πεδίο του πλανήτη, κάτι εντελώς ξένο με τις δικές μας πέντε αισθήσεις.
Οι επιστήμονες λοιπόν λένε: Αν δεν έχουμε καταφέρει να αποκρυπτογραφήσουμε τη λειτουργία μιας γνώριμης νοημοσύνης που κατοικεί στον πλανήτη Γη, πόση αλαζονεία απαιτείται για να ισχυριστούμε ότι μπορούμε να καταλάβουμε μια εντελώς ξένη; Μήπως τα σήματα που αναζητούμε στο διάστημα υπάρχουν και τα αγνοούμε ήδη, δίπλα μας; Και έτσι στο παιχνίδι μπαίνουν οι εξωγήινοι…
Οι ερευνητές που ασχολούνται με το πρόγραμμα SETI (αναζήτηση εξωγήινης νοημοσύνης), τη γλωσσολογία και τη βιοσημειωτική (πώς οι ζωντανοί οργανισμοί παράγουν και ερμηνεύουν σήματα) χρησιμοποιούν τις μέλισσες όχι ως μεταφραστές του σύμπαντος, αλλά ως καθρέφτη του εαυτού μας. Έναν καθρέφτη που μας δείχνει πόσο ανθρωποκεντρικά ορίζουμε τη νοημοσύνη και πόσο εύκολα απορρίπτουμε ό,τι δεν μας μοιάζει. Με λίγα λόγια, αυτό που συνήθως κάνουμε όταν προσπαθούμε να «καταλάβουμε» τα κατοικίδιά μας.
Και το πάνε λίγο παραπέρα. Μελετώντας πώς επικοινωνούν οι μέλισσες –μεταξύ τους, όχι με το διάστημα– ίσως μπορέσουμε, λένε, να εκπαιδεύσουμε το μυαλό μας και τα εργαλεία μας ώστε να αναγνωρίζουν σήματα που δεν μοιάζουν καθόλου ανθρώπινα.
Οι μέλισσες, λοιπόν, δεν διαθέτουν τη δυνατότητα να επικοινωνούν με τους εξωγήινους (ο τίτλος που «παίζει» περισσότερο στο ίντερνετ σήμερα). Δεν υπάρχει κάποιο «κοσμικό» μυστικό στον χορό τους. Ούτε χρησιμοποιούνται ως πομποί ή δέκτες εξωγήινων μηνυμάτων. Το μόνο μήνυμα που εκπέμπουν είναι ότι ο άνθρωπος δεν καταλαβαίνει καλά καλά ούτε κάποιες άλλες γήινες νοημοσύνες – και παρ’ όλα αυτά τις οδηγεί στην εξαφάνιση.
Αν ποτέ η ανθρωπότητα έρθει σε επαφή με κάτι εξωγήινο, το πρόβλημα δεν θα είναι το επίπεδο της τεχνολογίας μας. Θα είναι η ικανότητά μας να αναγνωρίζουμε και να σεβόμαστε «το άλλο». Κι αν τελικά αποδειχτεί ότι η πρώτη «άλλη» νοημοσύνη που αποτύχαμε να κατανοήσουμε ήταν ανέκαθεν δίπλα μας, ας μην κατηγορήσουμε το σύμπαν. Θα έχουμε ήδη δώσει τις εξετάσεις μας· και θα έχουμε κοπεί.
