«Το στάδιο στο Ραμπάτ βάφτηκε κόκκινο», έλεγε ο Βρετανός σπίκερ μετά το τέλος του δεύτερου ημιτελικού ανάμεσα σε Μαρόκο και Νιγηρία για το Africa Cup of Nations 2025 (AFCON), που βρήκε τους γηπεδούχους νικητές στη διαδικασία των πέναλτι. «Η καλύτερη διοργάνωση στον πλανήτη», έγραφε στο Instagram η πλατφόρμα Versus, προφανώς στα όρια της υπερβολής, θέλοντας όμως κατ’ αυτόν τον τρόπο να μεταφέρει το εξωτικό και ενίοτε διονυσιακό κλίμα στις εξέδρες, καθώς και τις συνταρακτικές εκπλήξεις σε συνδυασμό με τα τρομερά ευτράπελα που συνήθως συνοδεύουν το Κόπα Άφρικα. Ναι, η φετινή διοργάνωση κυμάνθηκε σε πολύ υψηλά στάνταρ, με συνέπεια να χαθεί κάπως το καλτ στοιχείο, ενώ μέχρι τα ημιτελικά οι εκπλήξεις ήταν από λίγες έως ελάχιστες. Κάπου, όμως, εκεί ξύπνησε το «πνεύμα» του Κόπα Άφρικα όπως το αγαπήσαμε: πολύχρωμες εξέδρες, αδιανόητα μπερδέματα, τρομερές ανατροπές, στιγμές αγνής ποδοσφαιρικής μαγείας. Αυτά είναι όλα όσα κρατάμε από το AFCON 2025, το οποίο όσοι δεν παρακολουθήσατε, πραγματικά «χάσατε».
Αποκλεισμός από το τηλεφώνο
Πώς να ένιωσε το μεγάλο αστέρι της Εθνικής Γκαμπόν και της Μαρσέιγ, Πιερ-Εμερίκ Ομπαμεγιάνγκ, ύστερα από τις δύο πρώτες ήττες στη φάση των ομίλων, ακούγοντας τον υπουργό Αθλητισμού της χώρας του να λέει ζωντανά στην τηλεόραση το εξής: «Μετά τις ντροπιαστικές εμφανίσεις των “Πανθήρων” [σ.σ.: παρατσούκλι της Εθνικής Γκαμπόν] στο Κύπελλο Εθνών Αφρικής, η κυβέρνηση αποφάσισε να λύσει τη συνεργασία της με το προπονητικό επιτελείο, να αναστείλει τη λειτουργία της εθνικής ομάδας μέχρι νεωτέρας και να αποκλείσει τους αθλητές Μπρούνο Εκουέλε Μανγκά και Πιερ-Εμερίκ Ομπαμεγιάνγκ από κάθε συμμετοχή σε αυτήν». Μια υπενθύμιση, δηλαδή, γιατί κάποιοι αγαπήσαμε τόσο πολύ το καλτ χάος που λέγεται Κόπα Άφρικα. Το καλύτερο; Λίγες ημέρες αργότερα, η κυβέρνηση τα «πήρε» όλα πίσω∙ όσα είπαμε νερό κι αλάτι.
Η ανθρώπινη μασκότ
Και το όνομα αυτού: Μισέλ Νκούκα Μμπολαντίνγκα. Ήταν η πιο «πολύχρωμη» από τις πολύχρωμες παρουσίες στις κατά κανόνα εντυπωσιακές εξέδρες που βλέπουμε στο Κόπα Άφρικα. Άψογα ντυμένος με κοστούμι, πετυχαίνοντας αισθητική αρτιότητα μέσα από απίθανους συνδυασμούς χρωμάτων στα ρούχα του, έστεκε ακίνητος σαν άγαλμα καθ’ όλη τη διάρκεια των αγώνων της πατρίδας του, Κονγκό. Μάλιστα, κάποιος γνώστης της αφρικανικής ιστορίας ίσως θα διέκρινε ότι η αναπάντεχη αυτή περφόρμανς ήταν ένας φόρος τιμής στη στάση του σώματος ενός ιστορικού ηγέτη της αφρικανικής ανεξαρτησίας, του Πατρίς Λουμούμπα. Ο Μμπολαντίνγκα «κάνει το κομμάτι» του στους αγώνες της Εθνικής Κονγκό από το 2013, αλλά χρειάστηκε να περάσουν δώδεκα ολόκληρα χρόνια για να τον γνωρίσει η υφήλιος μέσα από φωτογραφίες που –όχι άδικα– έγιναν viral. Ήταν άτυπη μασκότ της φετινής διοργάνωσης, ξεπερνώντας σε δημοφιλία την επίσημη μασκότ, τον Άσαντ, το χαριτωμένο βερβερικό λιοντάρι.
Το τέλος της αποικιοκρατίας;
Για πρώτη φορά στα χρονικά, στους πάγκους των τεσσάρων ομάδων που έφτασαν στα ημιτελικά κάθονταν Αφρικανοί: ο Ουαλίντ Ρεγκραγκί στο Μαρόκο, ο Ποπ Τιαό στη Σενεγάλη, ο Χοσάμ Χασάν στην Αίγυπτο και ο Ερίκ Τσελέ στη Νιγηρία. Μάλιστα, από τις 24 ομάδες του τουρνουά, οι 15 εμπιστεύτηκαν προπονητές από την Αφρική. Μια ξεκάθαρη αλλαγή παραδείγματος, δηλαδή, σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν, όπου οι λευκοί Ευρωπαίοι βρίσκονταν στο τιμόνι των αφρικανικών εθνικών ομάδων. Ίσως είχαν το know how, ίσως κάποιες φορές έδιναν και την ψυχή τους, στο τέλος της ημέρας, όμως, αυτή η εικόνα έφερνε στον νου εποχές αποικιοκρατίας. Τώρα είναι φανερό ότι η Αφρική πατάει πολύ καλύτερα στα πόδια της όσον αφορά το ποδόσφαιρο. Όμως, παρά τα σημαντικά βήματα προόδου στο γήπεδο και στους πάγκους, σε διοικητικό επίπεδο υπάρχουν τεράστια προβλήματα, τα οποία δίνουν χώρο στα golden boys της FIFA για να «περνούν» τη δική τους ατζέντα. Το είδαμε και με την απόφαση για Κόπα Άφρικα κάθε τέσσερα χρόνια. Αλήθεια, πόσο πιθανό είναι να βλέπαμε έναν Αφρικανό στο τιμόνι της Διεθνούς Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας;
Για πρώτη φορά στα χρονικά, στους πάγκους των τεσσάρων ομάδων που έφτασαν στα ημιτελικά κάθονταν Αφρικανοί.
Εθνική Αφρικής, μια υπόθεση εργασίας
Παρακολουθώντας τον Μπραχίμ Ντίαζ, ο οποίος έχει συμμετοχές με τις μικρές Εθνικές της Ισπανίας –καθώς γεννήθηκε στη Μάλαγα το 1999 από Ισπανίδα μητέρα–, να οδηγεί το Μαρόκο μέχρι τον τελικό του Κόπα Άφρικα, μόλις τρία χρόνια μετά την επιλογή του να αγωνιστεί τελικά με τη φανέλα της βορειοαφρικανικής χώρας, αναρωτήθηκα, όπως πολλές φορές έχω κάνει σε παρόμοιες περιπτώσεις: Πώς θα ήταν ένα Μαρόκο με τον Λαμίν Γιαμάλ της Μπαρτσελόνα στο δεξί άκρο και ένα Καμερούν (ή μια Αλγερία) με τον Κιλιάν Εμπαπέ στην κορυφή της επίθεσης; Ίσως αυτό το «αν» να μην έχει κανένα νόημα. Ίσως, μάλιστα, να δίνει «πατήματα» σε όλους εκείνους που δεν θεωρούν «βέρο» Ισπανό τον πρώτο και «βέρο» Γάλλο τον δεύτερο, όπως, αντίστοιχα, πολλοί δεν θεωρούν Έλληνα τον Γιάννη Αντετοκούνμπο. Σε καθαρά αθλητικό επίπεδο, όμως, παραμένει μια εντυπωσιακή υπόθεση εργασίας για ένα πολύ πιο λαμπρό Κόπα Άφρικα, αλλά και μια υπενθύμιση του πόσα χρωστά ο ευρωπαϊκός αθλητισμός στους μετανάστες του και στις φτωχές γειτονιές όπου παίζουν ακόμα μπάλα.
Αιώνιοι αντίζηλοι
Μαζί κέρδισαν τα πάντα, χαρίζοντας στη Λίβερπουλ ένα Champions League αλλά και το πρώτο της πρωτάθλημα μετά από 30 χρόνια. Γεννήθηκαν την ίδια χρονιά, το 1992, είναι και οι δύο πιστοί μουσουλμάνοι, προέρχονται από αγροτικές αφρικανικές κοινότητες, χρειάστηκε να περάσουν από χίλια κύματα για να τα καταφέρουν και, εκτός από τις τρομερές επιδόσεις εντός αγωνιστικού χώρου, είναι γνωστοί και για τη φιλανθρωπική τους δράση. Θα περίμενε κανείς να είναι καρδιακοί φίλοι. Υπήρξαν όμως… άσπονδοι συμπαίκτες και είναι, πια, αιώνιοι αντίζηλοι. Όταν ο Αιγύπτιος Μοχάμεντ Σαλάχ υπέγραψε στη Λίβερπουλ, έγινε η πιο ακριβή μεταγραφή Αφρικανού παίκτη στην Premier League, ξεπερνώντας τον τότε συμπαίκτη του Σαντιό Μανέ. Μάλιστα, ο Σενεγαλέζος επιθετικός χρειάστηκε να αλλάξει ακόμη και πλευρά με την έλευση του «Φαραώ». Όλα ξεκίνησαν ως υγιής ανταγωνισμός για να φτάσουμε, μερικά χρόνια αργότερα, και παρά τις τεράστιες επιτυχίες, στην απόλυτη ρήξη: ο Μανέ ζήτησε μεταγραφή, αφού ένιωθε ότι ο Σαλάχ είχε προτεραιότητα στα πάντα, με την επιθυμία του να γίνεται δεκτή. Έξι χρόνια μετά, και οι δύο βρίσκονται στις άτυπες δημοσκοπήσεις για τον καλύτερο Αφρικανό ποδοσφαιριστή όλων των εποχών. Ο Σαλάχ είναι ο φανερά κερδισμένος σε επίπεδο συλλόγων, ο Μανέ όμως έχει οδηγήσει την πατρίδα του σε δύο κερδισμένα Κόπα Άφρικα. Ο σεβασμός είναι δεδομένος μεταξύ τους, η κόντρα τους όμως δεν έσβησε ποτέ. Αρκεί κάποιος να παρατηρούσε την ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα στις μεταξύ τους επαφές, στον ημιτελικό Σενεγάλη-Αίγυπτος, ο οποίος βρήκε την ομάδα από τη Δυτική Αφρική να πανηγυρίζει και τα όνειρα του Σαλάχ για μια μεγάλη διάκριση με τη φανέλα της χώρας του να πετιούνται, ξανά, στο καλάθι των αχρήστων.
Δεν θα το ξεπεράσει ποτέ
Ήταν ο πρώτος σκόρερ του τουρνουά και, μάλλον, ο πιο πολύτιμος παίκτης της διοργάνωσης μέχρι τα τελευταία λεπτά του τελικού και την εκκωφαντική του πτώση. Βλέποντας τον Μπραχίμ Ντίαζ της Ρεάλ Μαδρίτης να οργανώνει το παιχνίδι του Μαρόκου, νόμιζες ότι έβλεπες «δεκάρι» παλιάς εποχής, που κάνει όμως τα πάντα δύο φορές πιο γρήγορα. Η χώρα του, ως φανερά πιο δυνατή ομάδα του της διοργάνωσης αλλά και γηπεδούχος, βρήκε στο πρόσωπό του τον άνθρωπο που θα την οδηγούσε στη «γη της επαγγελίας». Όλα πήγαιναν ρολόι· ακόμη και το αμφισβητούμενο πέναλτι που κέρδισε το Μαρόκο στις καθυστερήσεις του τελικού με τη Σενεγάλη. Μετά από μια διακοπή που παραλίγο να τινάξει τα πάντα στον αέρα, ο Ντίαζ πήρε φόρα και σκάβοντας την μπάλα αλά Πανένκα μάς έδωσε ένα από τα πιο κακοεκτελεσμένα πέναλτι στην ιστορία του ποδοσφαίρου. Αν η αδικαιολόγητα «χαλαρή» του εκτέλεση έβρισκε στόχο, θα ήταν σαν να έκλεινε ειρωνικά το μάτι προς τους Σενεγαλέζους. Τελικά, το μόνο που συνέβη ήταν να γίνει από εθνικός ήρωας, αποδιοπομπαίος τράγος. «Δεν νομίζω να το ξεπεράσω ποτέ», είπε, φανερά διαλυμένος ψυχικά, την επομένη του τελικού.
Ο Μπραχίμ Ντίαζ πήρε φόρα και σκάβοντας την μπάλα αλά Πανένκα μάς έδωσε ένα από τα πιο κακοεκτελεσμένα πέναλτι στην ιστορία του ποδοσφαίρου.
Μια νέα ποδοσφαιρική υπερδύναμη
Στα γήπεδα του Κατάρ στο πιο πρόσφατο Μουντιάλ, το Μαρόκο έγινε η πρώτη αφρικανική ομάδα που έφτασε στα ημιτελικά ενός Παγκοσμίου Κυπέλλου. Τον περασμένο Οκτώβριο, η εθνική του ομάδα Κ20 στέφθηκε παγκόσμια πρωταθλήτρια. Το 2030 θα γίνει η πρώτη χώρα της Βόρειας Αφρικής που διοργανώνει Μουντιάλ (μαζί με την Ισπανία και την Πορτογαλία). Φαίνεται πως ο πακτωλός χρημάτων που επενδύει τα τελευταία χρόνια στο ποδόσφαιρο ο βασιλιάς της χώρας, Μοχάμεντ ΣΤ΄, πιάνει τόπο φέρνοντας επιτυχίες. Άλλωστε, τα γήπεδα του Μαρόκου που φιλοξένησαν το φετινό AFCON δεν είχαν μόνο «χρώμα» στην εξέδρα· έμοιαζαν με αρχιτεκτονικά στολίδια που θα ζήλευαν και οι μεγάλες ποδοσφαιρικές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Κάπως έτσι, και με μια καταπληκτική φουρνιά ποδοσφαιριστών και άλλη μία να την ακολουθεί, το σκηνικό είχε στηθεί: το Μαρόκο έπρεπε οπωσδήποτε να κερδίσει το Κόπα Άφρικα. Κάπου, όμως, στη διαδρομή οι παίκτες έμοιαζαν να μην το διασκεδάζουν καθόλου, τα μέτρα ασφαλείας για να μπει το κοινό στα γήπεδα ήταν δρακόντεια (οκτώ διαφορετικοί έλεγχοι ασφαλείας, όπως αποκαλύπτει το podcast του Athletic), η καρέκλα του προπονητή Ουαλίντ Ρεγκραγκί έτρεμε στον παραμικρό τριγμό, το κοινό ζητωκραύγαζε, αλλά έξω από τα εντυπωσιακά γήπεδα –όπως μεταφέρουν οι ανταποκριτές του Guardian– η νέα γενιά μουρμούριζε με νόημα «μήπως σπαταλώνται υπερβολικά πολλά χρήματα στο ποδόσφαιρο, ενώ μας λείπουν βασικές δομές». Η εικόνα μετά τον τελικό, όπου σύσσωμος ο μαροκινός Τύπος ζητούσε εν χορώ την παραίτηση Ρεγκραγκί, του ανθρώπου που χάρισε στη χώρα τη μεγαλύτερη ποδοσφαιρική διάκριση στην ιστορία της (ημιτελικά Μουντιάλ), δείχνει ότι η αμετροέπεια είναι κάτι που συνοδεύει τις ποδοσφαιρικές υπερδυνάμεις – παλιές και νέες.
Ο τελικός των τελικών
Μια μάχη για το κέντρο που θύμιζε χαρακώματα, χαμένες ευκαιρίες που έκαναν τις εξέδρες του σταδίου Μουλάι Αμπνταλά στο Ραμπάτ να βγάζουν επιφωνήματα αρένας, εκνευρισμός που φλέρταρε σε πολλά σημεία με τη σύρραξη, ένας σοκαριστικός τραυματισμός (που ευτυχώς δεν ήταν σοβαρός), μια διακοπή σχεδόν δέκα λεπτών εξαιτίας του, ένα ακυρωθέν γκολ για τη Σενεγάλη λίγο πριν από τις καθυστερήσεις, μια αμφισβητούμενη ανατροπή μέσα στην περιοχή, που οδήγησε σε διακοπή 20 λεπτών επειδή η ομάδα από τη Δυτική Αφρική αρνιόταν να μπει ξανά στο γήπεδο. Μόνο ο Σαντιό Μανέ κατάφερε να πείσει συμπαίκτες, προπονητή και διοίκηση να μη διακόψουν τον αγώνα – σύμφωνα με τελευταίες πληροφορίες, η FIFA εξετάζει το ενδεχόμενο να αποκλείσει τη Σενεγάλη από το Μουντιάλ του 2026 λόγω αυτής της ολιγόλεπτης ανυπακοής. Ο επεισοδιακός τελικός είχε κι άλλα: ένα χαμένο πέναλτι με –επίσης– σοκαριστικό τρόπο για το Μαρόκο στις καθυστερήσεις κι ένα παλικαρίσιο γκολ με σουτ-κεραυνό από τον Πάπε Γκέιγ στην παράταση. Όλα αυτά, αλλά και τα ball boys που ενοχλούσαν τον τερματοφύλακα της Σενεγάλης, η αμφιλεγόμενη διαιτησία, οι συρράξεις στις εξέδρες –πράγματα, δηλαδή, που δεν τιμούν καμία διοργάνωση, αλλά δύσκολα λείπουν από το Κόπα Άφρικα– έκαναν τον τελικό Μαρόκο-Σενεγάλη να αποτελεί τον ορισμό του ποδοσφαιρικού θρίλερ. Όσο για τον πανηγυρισμό του εξαντλημένου Σαντιό Μανέ; Θύμιζε το cyborg από την τελευταία σκηνή του Blade Runner, που μονολογούσε: «Όλες αυτές οι στιγμές θα χαθούν στον χρόνο, όπως τα δάκρυα στη βροχή».
