«Ο πατέρας μου είχε όραμα και έβλεπε μπροστά. Όταν είδε ότι δεν υπήρχε κάτι άλλο, επένδυσε στη γη, γιατί αυτό ήταν που ήξερε να κάνει καλά∙ ήταν αγρότης. Αυτό απέδωσε και όλα εξελίχθηκαν ομαλά, αν και με πολλή δουλειά», λέει η Δέσποινα Αργυρίου, του ομώνυμου και μοναδικού οινοποιείου του Παρνασσού.
Η επιχείρηση, με έδρα το χωριό Πολύδροσος, διαθέτει και έναν ξενώνα για όσους θέλουν να γνωρίσουν τη «δουλειά» της
από κοντά και εις βάθος.
Μπορεί το βουνό της Στερεάς Ελλάδας να μην είναι ταυτισμένο στο μυαλό μας με τα αμπέλια, αυτή τη στιγμή όμως τα κρασιά που παράγονται εκεί φτάνουν μέχρι τη μακρινή Άπω Ανατολή. «Έχουμε μια πολύ καλή συνεργασία με την Κίνα», ακούμε την κ. Αργυρίου να λέει στο δεύτερο επεισόδιο της σειράς ντοκιμαντέρ Σπόρος, που είναι διαθέσιμο στο Ertflix. «Η εξαγωγική μας δραστηριότητα έχει εκτοξευτεί», συμπληρώνει.
Το εν λόγω επιτυχημένο (αν και ασυνήθιστο) εγχείρημα της ελληνικής περιφέρειας είναι ένα από τα πολλά που παρουσιάζονται στο ντοκιμαντέρ του δημοσιογράφου Θύμιου Κάκου. Μεταξύ πολλών άλλων, παρακολουθούμε: γιόγκα σε ένα πολυλειτουργικό αγρόκτημα της Μεσσηνίας, παρατήρηση πουλιών στη Θράκη, υδροπονικές καλλιέργειες στην Αρκαδία, αξιοποίηση παλιών σιδηροδρομικών σταθμών ως εστιατορίων στη Βόρεια Ελλάδα, τουρισμό της υπαίθρου με βιωματικό χαρακτήρα καθώς και τουρισμό περιπέτειας στην Πελοπόννησο. Οι ιστορίες επιτυχίας που αναδεικνύει στα επτά επεισόδιά του ο Σπόρος είναι πολλές και ενδεικτικές μιας αλήθειας που συνήθως ξεχνάμε: η ελληνική ύπαιθρος παραμένει μια ανεξάντλητη πηγή πλούτου.
Τα μυστικά της επιτυχίας
«Πάντα πρέπει να αλλάζεις πλάνο, δεν πρέπει να είσαι δογματικός», ακούμε να λέει ο Άκης Πεχλιβανίδης, υπεύθυνος πωλήσεων της εταιρείας παραγωγής και τυποποίησης μελιού ΝΟΜΕΣ. Λίγο πριν, με φόντο τα μελίσσια τους κοντά στη λίμνη Κερκίνη, παραδεχόταν ότι η περίοδος της καραντίνας παραλίγο να τους «γονατίσει». Τελικά, όμως, τους πείσμωσε ακόμα περισσότερο, για να φτάσουν σήμερα να διοχετεύουν το 35% της παραγωγής τους στο εξωτερικό (από τη Σαουδική Αραβία μέχρι τη Νορβηγία). «Η ζωή είναι πολύ μικρή για να κάθεσαι και να μην κάνεις αυτό που θέλεις», αναφέρει με νόημα η Μαρία Μαντζέλου, ιδρύτρια ταξιδιωτικού ιστότοπου εναλλακτικών δραστηριοτήτων, στο επεισόδιο που αφορά την Αρκαδία, τη Μεσσηνία και τη Λακωνία.
Είναι ο Σπόρος, λοιπόν, απλώς ένα docuseries γεμάτο success stories από την ελληνική επαρχία; «Αναζήτησα την ουσία και όχι το φαίνεσθαι», αναφέρει στην κουβέντα μας ο Θύμιος Κάκος. «Ήθελα να δείξω το πώς πέτυχαν αυτοί οι άνθρωποι και αν –αλλά και πώς– μπορεί κάποιος άλλος να προσαρμόσει κάτι αντίστοιχο στα δικά του δεδομένα», εξηγεί, λέγοντας παράλληλα ότι δεν τον ενδιέφερε να ωραιοποιήσει καταστάσεις. Αντίθετα, ήθελε αυτοί οι άνθρωποι που έκαναν το όνειρό τους πραγματικότητα στην ενδοχώρα, στα νησιά και τα βουνά της χώρας μας να μιλήσουν μπροστά στην κάμερα όχι μόνο για τα «καλά» αλλά και για τις δυσκολίες, τα εμπόδια και τη γραφειοκρατία που, πιο συχνά παρά σπάνια, τους έκανε τη ζωή δύσκολη.
«Πρέπει να αναπτύξουμε το κομμάτι της συνεργασίας και της συνεργατικότητας. Η λίμνη είναι ένα μέρος που τους χωράει όλους», ακούμε να λέει ο Νίκος Γάλλιος, διοργανωτής οικοπεριηγήσεων για την παρατήρηση πουλιών, στο επεισόδιο για την Κερκίνη, δίνοντας και μια άλλη σημαντική πτυχή του ντοκιμαντέρ. Διότι οι «πρωταγωνιστές» του Σπόρου μπορεί να είναι πρωτοπόροι της ελληνικής υπαίθρου, καλό όμως θα ήταν να μην ένιωθαν απελπιστικά μόνοι (όπως συμβαίνει πολύ συχνά). «Η συνεργασία είναι δύσκολη, ειδικά στην Ελλάδα», τονίζει ο Θύμιος Κάκος. «Παρ’ όλα αυτά, βρήκα εξαιρετικά παραδείγματα, όπως η επιστημονική ομάδα “Οψόμεθα εις Φιλίππους” στην Ανατολική Μακεδονία: άνθρωποι με μεταπτυχιακά και διδακτορικά που δημιούργησαν ένα master plan για τρεις νομούς (Σερρών, Δράμας, Καβάλας), δίνοντας πραγματική υπεραξία στην περιοχή. Δεν περίμενα να δω κάτι τέτοιο στην Ελλάδα σήμερα».
Η ομορφιά του απροόπτου
«Σε ένα ελατοσκέπαστο βουνό της Φθιώτιδας συναντηθήκαμε, κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων, με ένα ελάφι σε απόσταση περίπου 20 μέτρων. Η στιγμή πάγωσε σαν κι εμάς. Άνθρωποι και ζώο σε ακινησία∙ εμείς το θαυμάζαμε, αυτό μας “ζύγιζε”. Μετά από μισό λεπτό περίπου, έκανε μια κίνηση κατεβάζοντας το κεφάλι του και μ’ ένα-δυο ανάλαφρα πηδήματα χάθηκε στο δάσος. Όπως έμαθα αργότερα, με αυτόν τον τρόπο μάς χαιρέτησε, πριν φύγει. Νιώσαμε ευγνώμονες. Δεν κάναμε ποτέ κίνηση να το φωτογραφίσουμε ή να πάρουμε κάποιο πλάνο με την κάμερα. Ζήσαμε τη στιγμή», αφηγείται ο δημοσιογράφος με τη μεγάλη εμπειρία στο ταξιδιωτικό –και όχι μόνο– ρεπορτάζ.
Είναι φανερό ότι για τα επτά επεισόδια που γυρίστηκαν, λόγω της πυκνότητάς τους σε πρόσωπα και ιστορίες, καθώς και το γεγονός ότι επισκέπτονται συνολικά 12 διαφορετικούς νομούς της Ελλάδας, χρειάστηκε εξονυχιστική έρευνα και πολύ στοχευμένο ρεπορτάζ. «Για να είναι βιώσιμο οικονομικά το εγχείρημα, έπρεπε να συμπτύξω τον χρόνο: κάθε εβδομάδα γύριζα δύο επεισόδια των 45 λεπτών. Αυτό σημαίνει τρομερή οργάνωση», αναφέρει ο Θύμιος Κάκος, ο οποίος ουκ ολίγες φορές «πάλεψε» με τα στοιχεία της φύσης και τα απρόοπτα του καιρού, ώστε να ολοκληρώσει τα επεισόδια στην ώρα τους. Μεγάλος σύμμαχος της δημοσιογραφικής δουλειάς, η κινηματογράφηση του σκηνοθέτη Αντρέα Πετρόπουλου, ο οποίος κατάφερε να αποτυπώσει τα ποτάμια, τα χωριά, τα βουνά και τους κάμπους της ελληνικής γης με έναν τρόπο που θυμίζει ευρωπαϊκό σινεμά.
Ο Σπόρος λειτουργεί και σαν ένας ευσύνοπτος ταξιδιωτικός οδηγός γεμάτος εναλλακτικές εμπειρίες. Αν, για παράδειγμα, αποφασίσετε να πάτε μια εκδρομή μέχρι τη λίμνη Κερκίνη, υπάρχει ήδη ένα πρόγραμμα που μπορείτε να ακολουθήσετε με βάση το αντίστοιχο επεισόδιο: πρωινό με βουβαλίσιο γάλα, παρατήρηση πουλιών, κατάβαση στα σπήλαια της Αλιστράτης και ξενάγηση από το ρομπότ «Περσεφόνη», μεσημεριανό με καπνιστές πέστροφες, ιαματικά λουτρά στο χωριό Άγκιστρο, γεύμα στον μεθοριακό σιδηροδρομικό σταθμό, που διαθέτει πια εστιατόριο, διαμονή σε παραδοσιακό ξενώνα στα Άνω Πορόια Σερρών.
Φυτεύοντας τον σπόρο
«Το 2017 που ξεκίνησα την υδροπονία, ήταν κάτι πρωτότυπο. Άλλωστε, και τα προϊόντα που “βγάζουμε” δεν είναι τυπικά∙ παράγουμε μύρτιλα, βατόμουρα και σμέουρα, ακόμα και καλοκαιρινές φράουλες εκτός εποχής», μας αναφέρει ο Άκης Πετρόπουλος, ο επιχειρηματίας πίσω από τις υδροπονικές καλλιέργειες Αθήναιον στην περιοχή της Αρκαδίας, που «πρωταγωνιστούν» στο επεισόδιο του ντοκιμαντέρ που επισκέπτεται τον νομό. «Ήμασταν από τους πρώτους που ξεκινήσαμε στα ορεινά και όσοι έρχονταν να δούνε τι κάνουμε παραξενεύονταν αρχικά. Δεν θα έλεγα ότι υπήρξε ζήλια. Απλώς, σε έναν “μικρό” τόπο δεν είναι όλοι ευτυχισμένοι όταν βλέπουν τον άλλο να κάνει κάτι διαφορετικό», συμπληρώνει τονίζοντας ότι χρειάστηκε να ταξιδέψει επανειλημμένα σε Ιταλία και Ολλανδία, για να μάθει τις τεχνικές της υδροπονίας από κοντά.
Σίγουρα για κάθε επιτυχημένη ιστορία συνεργατικότητας που παρουσιάζει η σειρά ντοκιμαντέρ, θα υπάρχουν πολλές στιγμές όπου επιβεβαιώνεται το παλιό ελληνικό ρητό «μικρό χωριό-κακό χωριό», ενώ οι τεχνικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν πολλές φορές τα πρωτοπόρα εγχειρήματα της περιφέρειας φέρνουν στον νου μια φράση από το μυθιστόρημα του Αύγουστου Κορτώ Μισό παιδί (εκδ. Πατάκη): «Το ίντερνετ της βαθιάς επαρχίας – ζόρικο και άστατο σαν τη μνήμη». Μήπως όμως, τελικά, οι κλισέ εκφράσεις για την «ύπαιθρο που πεθαίνει» είναι εντελώς ηττοπαθείς; «Αν υπάρχουν άνθρωποι που καλλιεργούν τη γη, περπατούν τα μονοπάτια, αναδεικνύουν το πολιτισμικό κεφάλαιο του τόπου τους, τότε η ύπαιθρος ζει. Και μπορεί να αναπτυχθεί οικονομικά, πολιτισμικά, κοινωνικά», λέει ο Θύμιος Κάκος. «Η ύπαιθρος πεθαίνει μόνο όταν λείπουν οι άνθρωποι».
«H ύπαιθρος ζει. Και μπορεί να αναπτυχθεί οικονομικά, πολιτισμικά, κοινωνικά. Πεθαίνει μόνο όταν λείπουν οι άνθρωποι», λέει ο Θύμιος Κάκος.
Λίγο πριν κλείσουμε την κουβέντα μας, μαθαίνουμε με χαρά ότι υπάρχει σοβαρό ενδεχόμενο να βγει και δεύτερος κύκλος επεισοδίων για μια σειρά που, εκτός από το να ταξιδεύει τους θεατές, ρίχνει φως στην καινοτομία και στις καλές πρακτικές που λαμβάνουν χώρα εκτός Αθηνών και Θεσσαλονίκης, υπενθυμίζοντας τις πολλές και ανεκμετάλλευτες δυνατότητες της χώρας μας. Τι είναι, όμως, το ένα πράγμα που δεν θα άλλαζε με τίποτα ο Θύμιος Κάκος από τη μέχρι τώρα περιπέτεια του Σπόρου; «Κάθε επεισόδιο κλείνει με όλους τους συμμετέχοντες γύρω από ένα τραπέζι. Τρώμε, πίνουμε, μιλάμε. Εκεί συνειδητοποίησα ότι άνθρωποι που δραστηριοποιούνται στην ίδια περιοχή δεν γνωρίζονταν μεταξύ τους. Ο Σπόρος τελικά τους έφερε κοντά. Δημιουργήθηκαν σχέσεις, συνεργασίες. Φεύγοντας από κάθε τόπο, φυτεύαμε –κυριολεκτικά και μεταφορικά– έναν σπόρο. Και αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό απ’ όλα».
Η εκπομπή Σπόρος είναι διαθέσιμη στο Ertflix, πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το δίκτυο αγροτουρισμού Αγροξενία (agroxenia.org) και από τον Φεβρουάριο θα ξεκινήσουν οργανωμένες εκδρομές στα βήματα των επεισοδίων.
