Λίγες ώρες πριν από τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο, εμφανίστηκε στην πλατφόρμα Polymarket ένας άγνωστος λογαριασμός, ο οποίος τοποθέτησε 32.537 δολάρια σε ένα συμβόλαιο (στοίχημα, επί της ουσίας) που προέβλεπε την άμεση αποχώρησή του από την εξουσία. Μετά τη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας, το συμβόλαιο κρίθηκε υπέρ του και το ποσό που αναμένεται να εισπράξει θα φτάσει τα 436.000 δολάρια. Το περιστατικό πυροδότησε έντονες συζητήσεις για το αν τέτοιες πλατφόρμες μπορούν να λειτουργήσουν ως άτυποι μηχανισμοί αξιοποίησης ευαίσθητης πληροφόρησης και αν διευκολύνουν πρακτικές insider trading σε παγκόσμιο επίπεδο.
Πώς λειτουργούν αυτές οι πλατφόρμες;
Οι αγορές προβλέψεων, όπως η Polymarket και η Kalshi, λειτουργούν ως χρηματιστήρια γεγονότων. Οι χρήστες αγοράζουν «συμβόλαια πρόβλεψης», επί της ουσίας βάζουν στοιχήματα του τύπου «Ναι» ή «Όχι» για συγκεκριμένα μελλοντικά αποτελέσματα, από την έκβαση εκλογών έως αποφάσεις κεντρικών τραπεζών και αποτελέσματα αθλητικών αγώνων. Η τιμή κάθε στοιχήματος κυμαίνεται μεταξύ 0 και 1 δολαρίου και αποτυπώνει τη συλλογική εκτίμηση της αγοράς για την πιθανότητα πραγματοποίησης του γεγονότος. Αν το γεγονός τελικά συμβεί, το κάθε στοίχημα εξαργυρώνεται στο 1 δολάριο· αν όχι, μηδενίζεται. Το κέρδος ή η ζημιά προκύπτει από τη διαφορά ανάμεσα στην τιμή αγοράς και την τελική έκβαση.
Ένα παράδειγμα;
Επειδή η τιμή κάθε συμβολαίου πρόβλεψης είναι χαμηλότερη από 1 δολάριο, ο χρήστης δεν αγοράζει ένα μόνο συμβόλαιο, αλλά πολλά μικρά μέρη του. Για παράδειγμα, αν ένα συμβόλαιο που προβλέπει την εκλογή του Τζ. Ντ. Βανς κοστίζει 0,29 δολάρια (1 διά 0,29 = 3,45), τότε με 100 δολάρια μπορεί κανείς να αγοράσει περίπου 345 τέτοια μέρη. Αν το γεγονός επαληθευτεί, κάθε συμβόλαιο αποδίδει 1 δολάριο ανά μέρος· αν όχι, δεν αποδίδει τίποτα. Το κέρδος ή η ζημία προκύπτει από τη διαφορά ανάμεσα στην τιμή αγοράς και την τελική έκβαση του γεγονότος.
Σε τι διαφέρουν αυτά τα «συμβόλαια» από τα ονλάιν στοιχήματα;
Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές στοιχηματικές πρακτικές, στις αγορές προβλέψεων δεν υπάρχει κεντρική αρχή που να ορίζει τις αποδόσεις. Οι τιμές διαμορφώνονται αποκλειστικά από την προσφορά και τη ζήτηση που δημιουργούν οι ίδιοι οι χρήστες. Πέρα από το ενδεχόμενο κέρδους, οι αγορές προβλέψεων προβάλλονται και ως εργαλεία πρόβλεψης και διαχείρισης κινδύνου, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις έχουν αποδειχθεί ακριβέστερες από δημοσκοπήσεις.
Για ποιο λόγο θεωρούνται πιο ακριβείς από τις παραδοσιακές δημοσκοπήσεις;
Οι υποστηρικτές τους, όπως ο διευθύνων σύμβουλος της Coinbase, Μπράιαν Άρμστρονγκ, υποστηρίζουν ότι οι αγορές προβλέψεων αξιοποιούν τη «συλλογική ευφυΐα». Επειδή οι συμμετέχοντες ποντάρουν τα δικά τους χρήματα, έχουν ισχυρό κίνητρο να αναζητήσουν την πιο ρεαλιστική εκτίμηση και όχι απλώς να εκφράσουν μια γνώμη ή επιθυμία, όπως συχνά συμβαίνει στις δημοσκοπήσεις. Το 2024, οι αγορές αυτές προέβλεψαν τη νίκη του Ντόναλντ Τραμπ με μεγαλύτερη ακρίβεια από πολλούς αναλυτές.
Έχει κάποια σχέση η οικογένεια Τραμπ με αυτές τις πλατφόρμες;
Ναι, στενή. Ο Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ είναι σύμβουλος τόσο στην Polymarket όσο και στην Kalshi, ενώ η επενδυτική του εταιρεία, 1789 Capital, έχει χρηματοδοτήσει την πρώτη. Παράλληλα, η Trump Media (Truth Social) έχει ανακοινώσει σχέδια για τη δημιουργία δικής της πλατφόρμας προβλέψεων, ενισχύοντας την αίσθηση ότι η νέα κυβέρνηση αντιμετωπίζει ευνοϊκά τον συγκεκριμένο κλάδο.
Ποιες είναι οι κύριες διαφορές μεταξύ Polymarket και Kalshi;
Οι δύο πλατφόρμες βασίζονται στον ίδιο μηχανισμό, διαφέρουν όμως ουσιαστικά στο θεσμικό και τεχνολογικό τους πλαίσιο. Η Polymarket λειτουργεί πάνω στο blockchain (Polygon), χρησιμοποιεί κρυπτονομίσματα, κυρίως το stablecoin USDC, και είναι προσβάσιμη παγκοσμίως, αν και αντιμετωπίζει σημαντικούς ρυθμιστικούς περιορισμούς στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αντίθετα, η Kalshi είναι πλήρως αδειοδοτημένη από την αμερικανική ρυθμιστική αρχή CFTC, λειτουργεί αποκλειστικά με δολάρια και επικεντρώνεται κυρίως σε οικονομικά και πολιτικά γεγονότα που αφορούν την αμερικανική αγορά.
Ποιοι είναι οι ηθικοί και νομικοί κίνδυνοι;
Πρώτον, η χειραγώγηση της αγοράς: μεγάλοι παίκτες, οι λεγόμενες «φάλαινες», μπορούν να τοποθετήσουν σημαντικά κεφάλαια σε ένα αποτέλεσμα και να επηρεάσουν τις τιμές, καλλιεργώντας ένα κλίμα ψευδούς βεβαιότητας, ιδίως σε αγορές με περιορισμένη ρευστότητα. Δεύτερον, η χρήση εσωτερικής πληροφόρησης: άτομα με πρόσβαση σε μη δημόσιες ή απόρρητες πληροφορίες ενδέχεται να αποκομίσουν παράνομα κέρδη, γεγονός που έχει ήδη οδηγήσει σε νομοθετικές πρωτοβουλίες στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τρίτον, ο τζόγος και η ηθική διάσταση: οι επικριτές υποστηρίζουν ότι οι πλατφόρμες αυτές μετατρέπουν πολέμους, πολιτικές κρίσεις ή κοινωνικές καταστροφές σε αντικείμενο στοιχηματισμού, ενισχύοντας τον εθισμό και καλλιεργώντας έναν κυνικό τρόπο θέασης της πραγματικότητας.
«Kρυστάλλινη σφαίρα» ή «ψηφιακό καζίνο»;
Η απάντηση βρίσκεται μάλλον κάπου στη μέση. Οι αγορές προβλέψεων μπορούν να λειτουργήσουν ως ισχυρά εργαλεία συλλογικής εκτίμησης κινδύνων και διαχείρισης της αβεβαιότητας, αξιοποιώντας πληροφορίες που συχνά διαφεύγουν από τις παραδοσιακές αναλύσεις. Την ίδια στιγμή όμως η ελλιπής εποπτεία, η δυνατότητα χειραγώγησης και η κερδοσκοπία πάνω σε ευαίσθητα πολιτικά ή γεωπολιτικά γεγονότα τις καθιστούν ένα επικίνδυνο «δίκοπο μαχαίρι», όχι μόνο για την αγορά, αλλά και για την κοινωνία και την πολιτική σταθερότητα.
