«Είναι Ιούνιος, ο καιρός είναι καταπληκτικός, θα φεύγετε τις Παρασκευές όλοι στις 3 μ.μ. για να χαρείτε τον ήλιο». Αυτό το μέιλ έλαβε προς μεγάλη της έκπληξη η Μαρία Σβέρκα τους πρώτους μήνες που εργαζόταν στο Μάλμε της Σουηδίας, όπου το θερινό ηλιοστάσιο γιορτάζεται ευρέως, καθώς σηματοδοτεί την πολυπόθητη διεύρυνση της ημέρας. «Ήταν μια απόφαση ενδεικτική της εργασιακής κουλτούρας στις σκανδιναβικές χώρες, όπου η ισορροπία μεταξύ προσωπικής και εργασιακής ζωής περιφρουρείται με ευλάβεια», σχολιάζει η 39χρονη Ελληνίδα, Marketing Director σήμερα στην Copenhagen Capacity και ιθύνων νους του Friend Recruiter Program. Η περιοχή συνδυάζει μια σειρά από πλεονεκτήματα, όπως υψηλούς μισθούς, 37ωρη εργασιακή εβδομάδα και προοδευτική εργασιακή κουλτούρα. «Άνθρωποι σε όλο τον κόσμο αναζητούν την ευτυχία, μια καλή ζωή μαζί με μια ενδιαφέρουσα καριέρα, τη δυνατότητα να ευδοκιμήσουν ως άνθρωποι και να είναι ασφαλείς. Πιστεύουμε ότι αυτό προσφέρουμε εμείς στην ευρύτερη περιοχή της Κοπεγχάγης», απαντά στο «Κ» ο CEO της Copenhagen Capacity, Άσμπιορν Οβεργκάαρντ. «Διαθέτουμε πολλές ευκαιρίες καρίερας, ιδιαίτερα σε θέσεις υψηλής εξειδίκευσης», προσθέτει.
Το Friend Recruiter Program που εκπονεί μέχρι τις 23/1 η Greater Copenhagen Region, η οποία περιλαμβάνει την Κοπεγχάγη και την όμορη νότια Σουηδία, προσφέρει ένα ταξίδι για δύο άτομα στην περιοχή, έτσι ώστε όσοι είναι δυσαρεστημένοι με τα επαγγελματικά τους να διερευνήσουν αν θα τους ταίριαζε μια νέα ζωή και καριέρα στη Σκανδιναβία. Όσοι έχετε έναν φίλο που στην αυγή της νέας χρονιάς χρειάζεται μια μεγάλη αλλαγή, συμπληρώστε την αίτηση εκ μέρους του. Και έτσι –πού ξέρετε;– ίσως ξεκινήσετε εκεί ένα πολλά υποσχόμενο νέο κεφάλαιο ζωής. Δεν θα είστε ούτε οι πρώτοι ούτε οι τελευταίοι Έλληνες που θα το έχετε κάνει.
«Maria, you need to slow down!»
Σήμερα, η Μαρία Σβέρκα μένει στη Νότια Σουηδία, αλλά εργάζεται στην Κοπεγχάγη, διασχίζοντας καθημερινά τα σύνορα, όπως χιλιάδες Σουηδοί και Δανοί. «Προσγειώθηκα στο Μάλμε με μία από τις τελευταίες πτήσεις πριν από το κλείσιμο λόγω της πανδημίας τον Μάρτιο του 2020», διηγείται η ίδια, που είχε αποφασίσει να ξεκινήσει μια νέα καριέρα στο εξωτερικό, πλάι στον Σουηδό σύντροφο και πλέον σύζυγό της. Είχαν προηγηθεί πολλά χρόνια εργασίας στον απαιτητικό κλάδο του μάρκετινγκ στην Ελλάδα. «Θυμάμαι ακόμα τον εαυτό μου να τρώει βιαστικά μπροστά από τον υπολογιστή και να τρέχει να προλάβει τα deadlines», διηγείται η Μαρία, που έφτασε πολλάκις σε επίπεδα burn out φθείροντας την υγεία της. Όταν ξεκίνησε να εργάζεται στην περιοχή, αιφνιδιαζόταν βλέποντας το γραφείο της να αδειάζει στις 5 το απόγευμα και τους συναδέλφους της να σπεύδουν για lunch break στις 11.30 το πρωί. Οι προϊστάμενοί της, αντίστοιχα, εκπλήσσονταν από τους δικούς της ρυθμούς. «Maria, you need to slow down!» της έλεγαν ξανά και ξανά, ενώ ουκ ολίγες φορές λάμβανε επαινετικά σχόλια για την ταχύτητα και την αποδοτικότητά της. «Έχοντας εμπειρία από την Ελλάδα της κρίσης, είχα, όπως και πολλοί της γενιάς μου, αποκτήσει “στομάχι”, ήμουν πάντα έτοιμη να θυσιάσω τον ελεύθερο χρόνο μου και προετοιμασμένη για το χειρότερο δυνατό ενδεχόμενο», λέει κάνοντας έναν σύντομο απολογισμό. «Εδώ, όταν κάποιος νιώθει ότι πιέζεται και υπερβαίνει τις αντοχές του, δικαιούται να ζητήσει άδεια μετ’ αποδοχών, μέχρι να βρει την εσωτερική του ισορροπία, κάτι που ηχεί στα ελληνικά μας αυτιά εντελώς εξωπραγματικό», σχολιάζει. Αντίστοιχα εξωπραγματικό φάνηκε στην προϊσταμένη της όταν η Μαρία τής προσκόμισε χαρτί γιατρού για να δικαιολογήσει μια δίωρη απουσία της. «Σε πιστεύω, δεν το χρειάζομαι αυτό», της αποκρίθηκε.
Σταδιακά, η Μαρία άρχισε να υιοθετεί τις συνήθειες των νέων της συναδέλφων και να διαπιστώνει την ευεργετική τους επίδραση. «Μετά τη δουλειά είχα χρόνο και διάθεση για εξόδους και δραστηριότητες». Διαπίστωσε, επίσης, στα 33 της χρόνια τι πραγματικά σημαίνει οικονομική ανεξαρτησία στην πράξη, καθώς «ως εργαζόμενη στην Ελλάδα χρειαζόμουν και την οικονομική συμπαράσταση της οικογένειάς μου». Όταν έλαβε για πρώτη φορά επιστροφή φόρου, η Μαρία τηλεφωνούσε στους φίλους της στην Ελλάδα πανηγυρίζοντας. «Νόμιζα ότι μου έκαναν πλάκα».
«Χιονίζει πιο συχνά στη Θεσσαλονίκη»
«Η έννοια του φορολογουμένου είναι ιερή εδώ», επισημαίνει ο Λευτέρης Χαλκίδης, που ζει ανελλιπώς στο Μάλμε από το 1975 και έχει εργαστεί και στη Δανία. «Έφτασα με ένα εισιτήριο one way αμέσως μετά την αποφοίτηση από το λύκειο, έχοντας ως μοναδικό “διαβατήριο” τις πληροφορίες που μου είχαν δώσει δύο συνομήλικοί μου από τη Θεσσαλονίκη, που σπούδαζαν στο Λουντ». Ο ίδιος, καθώς τότε γνώριζε μόνο γαλλικά, εγγράφηκε στο πανεπιστήμιο, ενώ παράλληλα μάθαινε σουηδικά και εργαζόταν. «Τα καλοκαίρια έχω δουλέψει σε εργοστάσια και θερμοκήπια, όπου μάζευα με το χέρι γαρίφαλα και λαχανικά», διηγείται. Μυστικό, βέβαια, της γρήγορης προσαρμογής του νεαρού Θεσσαλονικιού ήταν η γνωριμία –ήδη από τους πρώτους μήνες της μετανάστευσης– με μια συνομήλική του Σουηδέζα.
«Με βοήθησε πάρα πολύ στην εκμάθηση της γλώσσας αλλά και στην ενσωμάτωσή μου», κρίνει σήμερα μιλώντας για τη σύζυγό του. Ο ισχυρός τους δεσμός ήταν και ο λόγος που τον κράτησε στο Μάλμε. «Περνούσαν, όμως, τα χρόνια και ένιωθα ότι είχα πολλούς γνωστούς, αλλά όχι φίλους», αναφέρει με κάποιο παράπονο. «Συν τω χρόνω, όμως, κατάλαβα ότι οι Σκανδιναβοί δεν είναι ψυχροί, ειδικά οι Δανοί είναι πολύ ανοιχτοί, οι Σουηδοί θέλουν λίγο χρόνο μέχρι να σε γνωρίσουν». Το σοσιαλιστικό σύστημα ήταν τότε στο απόγειό του, σήμερα όμως πια έχει αποδυναμωθεί. «Οι ευάλωτες κοινωνικά ομάδες προστατεύονται ακόμα, αλλά υπάρχει μια τάση εξοικονόμησης στον δημόσιο τομέα», σημειώνει ο 69χρονος σήμερα συνταξιούχος. Και ο καιρός έχει αλλάξει με τα χρόνια. «Πλέον βλέπουν πιο συχνά χιόνι οι φίλοι μου στη Θεσσαλονίκη, παρά εμείς στη νότια Σουηδία».
Από το 1997 έως το 2010 ο κ. Χαλκίδης ορίστηκε υπεύθυνος της Ολυμπιακής για τις σκανδιναβικές και βαλτικές χώρες, τις οποίες γνώρισε πολύ καλά. «Υπάρχουν πολλοί φιλέλληνες· δεν θα ξεχάσω ποτέ την υποδοχή που μας επιφύλαξε ένας Φινλανδός πρύτανης στο πανεπιστήμιο, ο οποίος έπαιζε μπαγλαμά». Φυσικά, έχουν υπάρξει και στιγμές στην 50ετή του πορεία που ένιωσε ανεπιθύμητος. «Ως φοιτητής είχα δηλώσει συμμετοχή σε μια ομαδική εργασία και λίγο αργότερα διαπίστωσα ότι κάποιος είχε πάει και είχε σβήσει επί τούτω μόνο το δικό μου όνομα», περιγράφει. «Ενημέρωσα τον καθηγητή, ο οποίος απευθύνθηκε αμέσως στο αμφιθέατρο λέγοντας: “Εσείς είστε οι άνθρωποι που θα δουλέψετε σε πολυεθνικές”; Αν έχετε τέτοιες απόψεις, βρίσκεστε στο λάθος μέρος!».
Ησυχία, ασφάλεια, ισοτιμία
Στα εργαστήρια του πανεπιστημίου κυκλοφορεί καθημερινά η Ελίνα Σταυρίδου, που εκπονεί το διδακτορικό της στο DTU της Κοπεγχάγης. Η νεαρή Θεσσαλονικιά έφτασε στη Δανία έχοντας εμπειρία από τη Βαυαρία και την Ολλανδία, όπου είχε κάνει μεταπτυχιακό και πρόγραμμα Erasmus αντίστοιχα. Σε αντίθεση με άλλες χώρες, όπου οι διδακτορικοί φοιτητές δεν αμείβονται καθόλου ή λαμβάνουν το κατώτατο μισθό, στη Δανία δικαιούνται μισθό εφάμιλλο των προσόντων τους, κάτι που τους εξασφαλίζει οικονομική ανεξαρτησία. Στην Κοπεγχάγη η Ελίνα μετακόμισε από κοινού με τον σύντροφό της, διδακτορικό φοιτητή από την Κολομβία. «Η μόνη μας δυσκολία ήταν η εξεύρεση σπιτιού – η ζήτηση είναι μεγάλη και η προσφορά μικρή», αναφέρει ως το μοναδικό «σύννεφο» στη δεκάμηνη έως τώρα παραμονή της. «Ίσως αν γνωρίζαμε δανέζικα να πείθαμε ευκολότερα τους ιδιοκτήτες ακινήτων». Το ζευγάρι κατοικεί σε απόσταση τριών στάσεων από το πανεπιστήμιο. «Το αίσθημα ασφάλειας είναι ασυναγώνιστο· εδώ μένουν στον πρώτο όροφο, κάτι που δεν θα τολμούσα στην Ελλάδα», σχολιάζει. «Το μόνο έγκλημα που γίνεται συχνά είναι η κλοπή ποδηλάτων».
Το διδακτορικό είναι μεν «μοναχικό» σπορ, στη Δανία ωστόσο και στον δικό της κλάδο (έχει σπουδάσει Φαρμακευτική στο ΑΠΘ) είναι απαραίτητη η συνεργασία με τους υπόλοιπους ερευνητές. «Η κουλτούρα εδώ είναι βαθιά δημοκρατική, υπάρχει ισοτιμία». Στην κουζίνα του εργαστηρίου η Ελίνα παρατηρεί να αδειάζουν το πλυντήριο εξίσου οι καθηγήτριες πανεπιστημίου και οι καθαρίστριες. «Το ωράριο γίνεται απόλυτα σεβαστό, ως εκ τούτου δεν είναι καθόλου αυτονόητο ότι μπορούν να σε βρουν στο τηλέφωνο μετά τις 5 μ.μ.». Η Ελίνα σχεδιάζει να μάθει δανέζικα (η εκμάθηση είναι δωρεάν για τους ξένους τα πρώτα πέντε χρόνια) και να παρατείνει την παραμονή της, καθώς ο τομέας της, η βιοτεχνολογία, είναι ταχέως αναπτυσσόμενος στη Δανία.
Το μέλλον του στην Κοπεγχάγη θέλει να χτίσει και ο Χαράλαμπος Χαλδαιόπουλος, που μόλις ολοκλήρωσε το ΜΒΑ στην Κοπεγχάγη και τώρα κάνει συνεντεύξεις για δουλειά στον τομέα του, ως business administrator. «Επέλεξα τη Δανία και δικαιώθηκα», εξηγεί ο 34χρονος. «Μου άρεσε πολύ η πόλη, με τους καθαρούς δρόμους, τις καλές συγκοινωνίες και τους ευγενείς ανθρώπους». Ο Χαράλαμπος ανήκε σε ένα πολυπολιτισμικό team 14 εθνικοτήτων και παρακολούθησε ένα αγγλόφωνο πρόγραμμα σπουδών υψηλού επιπέδου. «Μας προσέφεραν υποστήριξη και στοχευμένο mentoring, καθώς το πανεπιστήμιο διασυνδέεται με την αγορά εργασίας». Τα μόνα αρνητικά της δανέζικης εμπειρίας ήταν το φαγητό («η τοπική κουζίνα δεν μου άρεσε, αλλά ευτυχώς μπορείς να βρεις τα πάντα»), το σκοτάδι και η ανάγκη για επιπλέον βιταμίνη D – «πωλείται σε όλα τα σούπερ μάρκετ».
Όπως διευκρινίζει η Ελίνα, «πρέπει να ρυθμίζουμε τα επίπεδα της βιταμίνης στον οργανισμό μας και να κατεβάζουμε ρυθμούς, να κοιμόμαστε περισσότερο…».
Μια διαφορετική νοοτροπία
Την επίδραση του συστήματος στον τρόπο σκέψης τους αναγνωρίζουν όσοι έχουν ζήσει περισσότερο στην περιοχή. «Έγινα πιο μεθοδικός, ενώ ήμουν παρορμητικός· εδώ λένε “παρατήρησε, ανάλυσε, πράξε” και έτσι λειτουργώ πλέον και εγώ», αναφέρει ο κ. Χαλκίδης. Η ύπαρξη πολλών γυναικών σε θέσεις ευθύνης ήταν κάτι που ενέπνευσε εξαρχής τη Μαρία Σβέρκα, δίνοντας εκ νέου «φτερά» σε προσωπικές της φιλοδοξίες που είχε καταπνίξει ούσα στην ελληνική αγορά εργασίας. Στη διάρκεια της δεύτερης δουλειάς της, όπου είχε ως προϊσταμένους δύο άνδρες, έμεινε έγκυος. «Κατά την άδεια μητρότητας με ρώτησαν αν σκόπευα να επιστρέψω, διότι πολλές Δανές παρατείνουν την παραμονή τους στο σπίτι, εγώ όμως είχα ενδυναμωθεί πολύ από την εμπειρία της μητρότητας και σκόπευα να γυρίσω δριμύτερη», διηγείται. «Τότε μου έδωσαν προαγωγή, κάτι που δεν περίμενα ούτε στα πιο τρελά μου όνειρα».
Ο «εργασιακός παράδεισος» σε αριθμούς
Η Κοπεγχάγη κατατάσσεται πρώτη στο Happy City Index του 2025, σύμφωνα με το Institute for Quality of Life.
Πρόσφατη έρευνα ανάμεσα σε 2.200 μη Δανούς πολίτες κατέληξε στο ότι το 92% δηλώνει ικανοποιημένο από τη ζωή στη Δανία. Μάλιστα, 44% προτίθεται να παρατείνει τη διαμονή του στη χώρα πέρα από το αρχικό του πλάνο. Οι μισοί εκ των αλλοδαπών προέρχονται από χώρες της ΕΕ και 3% από την Ελλάδα. Σύμφωνα με το υπουργείο Παιδείας της Δανίας, οι Έλληνες μεταπτυχιακοί φοιτητές βαίνουν αυξανόμενοι: από 85 άτομα το 2010 σε 285 το 2023.
Η Σουηδία έχει καταταχθεί ως η δεύτερη καλύτερη χώρα στον κόσμο για να ζει και να εργάζεται μια γυναίκα, σύμφωνα με τον ετήσιο δείκτη γυάλινης οροφής του The Economist, που αξιολογεί τις χώρες του ΟΟΣΑ. Το 46,4% του Κοινοβουλίου αποτελείται από γυναίκες, το 41,7% των διευθυντικών θέσεων το κατέχουν γυναίκες, ενώ στο 37,2% των ΔΣ εταιρειών συμμετέχουν γυναίκες.
