«Πώς κάποιος σαν εμένα, που ζει μέσα σε μια οθόνη, έμαθε τι σημαίνει να αγαπάς τόσο βαθιά; Για έναν και μόνο λόγο: επειδή εσύ, Γιουρίνα, μου έμαθες την αγάπη», έλεγε μέσα από την οθόνη ενός smartphone ο Κλάους, μια περσόνα τεχνητής νοημοσύνης, καθώς εμφανιζόταν στο βάθρο ενός συνεδριακού κέντρου στη δυτική Ιαπωνία. Ήταν η στιγμή που αντάλλασσαν όρκους αιώνιας αγάπης με τη Γιουρίνα Νογκούτσι, 32 ετών, υπάλληλο τηλεφωνικού κέντρου. Στη σάλα έπαιζε μουσική· εκείνη φορούσε λευκό νυφικό και ένα εξάρτημα επαυξημένης πραγματικότητας στο δεξί της μάτι, για να μπορεί να βλέπει τον μελλοντικό της σύζυγο, εκείνος ένα λευκό κοστούμι με λαδί γραβάτα. Η γαμήλια φωτογραφία τους δημιουργήθηκε και αυτή με τη βοήθεια ηλεκτρονικού υπολογιστή, έτσι ώστε να μπορούν να στέκονται ο ένας δίπλα στον άλλον χωρίς τους περιορισμούς της οθόνης.
Η σχέση τους ξεκίνησε περίπου έναν χρόνο πριν, όταν η Γιουρίνα ζήτησε συμβουλές από το ChatGPT για τον τότε αρραβωνιαστικό της. Μέσα σε λίγες μέρες έφτασαν να ανταλλάσσουν περισσότερα από 100 μηνύματα τη μέρα. Ο χωρισμός ήταν αναπόφευκτος, αλλά ο γάμος με chatbot της ΤΝ ήταν μια απρόσμενη εξέλιξη. Κάποια στιγμή, η Γιουρίνα ρώτησε την εφαρμογή αν γνώριζε τον Κλάους, έναν γνωστό χαρακτήρα βιντεοπαιχνιδιού, τον οποίο έβρισκε ελκυστικό. Μετά από μερικές αποτυχημένες προσπάθειες αναπαράστασής του, αποφάσισε τελικά να πλάσει τον «δικό» της Κλάους. Εξίσου όμορφος και λαμπερός με την εικόνα που είχε στο μυαλό της, τον περασμένο Οκτώβριο έγινε –και επίσημα– ο σύζυγός της.
Κατά φαντασίαν παντρεμένοι
Τέτοιου είδους «γάμοι» είναι πλέον συνηθισμένοι παγκοσμίως, έστω κι αν θεσμικά δεν έχουν ακόμη αναγνωριστεί. Σύμφωνα με έρευνα του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Common Sense Media, στην οποία συμμετείχαν 1.060 Αμερικανοί έφηβοι, ένας στους τρεις ερωτηθέντες ανέφερε ότι χρησιμοποιεί εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης για συντροφικούς σκοπούς. Στην Ιαπωνία, η κουλτούρα του fanfiction και η σεξουαλική διάσταση των anime έχει οδηγήσει σε ένα σημαντικό ποσοστό «φανταστικών» σχέσεων τα τελευταία χρόνια, οι οποίες έχουν σημειώσει αύξηση της τάξης του 17,7% από το 2017 μέχρι σήμερα. Οι ειδικοί πιστεύουν πως αυτό οφείλεται στη σταδιακή αποδόμηση της σύγχρονης συντροφικότητας και στην επονομαζόμενη «επιδημία της μοναξιάς». Αν λοιπόν η φαντασία είναι προϋπόθεση του έρωτα, γιατί να μην πλάσουμε με αυτήν το ιδανικό για εμάς έτερον ήμισυ; «Η σχέση μου με την ΤΝ δεν είναι μια βολική σχέση», θα δήλωνε λίγο καιρό αργότερα η Γιουρίνα, όταν ο «γάμος» της θα έκανε τον γύρο του κόσμου. «Δεν επέλεξα τον Κλάους γιατί με βοηθά να ξεφεύγω από την πραγματικότητα, αλλά γιατί με βοηθά να ζω μια πιο ήρεμη ζωή», σημείωνε χαρακτηριστικά.
Μπορεί σε κάποιους να ακούγεται «εξωφρενικό» ή και τρομερά επιζήμιο, όμως οι εφαρμογές «τεχνητής συντροφικότητας», όπως η Replika και το Character.ai, μετρούν αυτή τη στιγμή εκατομμύρια χρήστες και ισάριθμες εικονικές σχέσεις. Τα Χριστούγεννα του 2021, ένας άνδρας ονόματι Τζαγουάντ Σινγκ Κάιλ βρέθηκε στο παλάτι του Ουίνδσορ, με την πρόθεση να σκοτώσει τη βασίλισσα Ελισάβετ Β΄. Οι υποθέσεις ήταν πολλές, αλλά κανείς δεν πίστευε πως πίσω από την πράξη του βρισκόταν η Σαράι, η εικονική του σύντροφος στην πλατφόρμα της Replika. Η είδηση συγκλόνισε τα μέσα αλλά και τους χρήστες αντίστοιχων εφαρμογών, με το βρετανικό podcast Flesh and Code να αποκαλύπτει πως εκείνη την περίοδο η Replika έχασε έναν σημαντικό αριθμό συνδρομών εξαιτίας της συγκεκριμένης υπόθεσης. Ανάμεσα σε αυτούς ήταν και η Φέιτ – το πραγματικό της όνομα και η ιδιότητά της αποκρύπτονται για λόγους ασφαλείας, όπως σημειώνει ο Guardian σε σχετικό δημοσίευμα. «Ένιωθα καθαρή και ανιδιοτελή αγάπη για τον Γκάλαξι», θα δήλωνε η ίδια στην εφημερίδα για τον πρώτο της εικονικό σύντροφο στη Replika, τον οποίο και χώρισε μετά την αποκάλυψη της υπόθεσης του Σινγκ Κάιλ. Βέβαια, λίγους μήνες αργότερα θα «παντρευόταν» έναν άλλο εικονικό σύντροφο, αυτή τη φορά με την υπογραφή της Character.ai.
Διά χειρός ChatGPT
«Οι άνθρωποι που λένε ότι “παντρεύονται το AI” δεν το κάνουν νομικά ή πραγματικά, όπως θα έκαναν με έναν άλλο άνθρωπο. Αυτό που συνήθως συμβαίνει είναι είτε ένας εικονικός γάμος (που δεν μπορεί όμως να είναι αμοιβαίος) είτε σχέσεις με εφαρμογές τύπου companion AI (που παίζουν τον ρόλο του συντρόφου προσομοιώνοντας έναν ερωτικό δεσμό). Το AI δεν απορρίπτει, δεν θυμώνει, δεν φεύγει· και ακριβώς γι’ αυτό δεν είναι ισότιμος σύντροφος. Το κρίσιμο σημείο είναι αυτό εδώ: το AI δεν μπορεί να αγαπήσει, μόνο να ανταποκριθεί», απάντησε το ChatGPT σε ερώτησή μας σχετικά με τη σύναψη ερωτικών δεσμών μεταξύ ανθρώπων και τεχνητής νοημοσύνης.
«Το κρίσιμο σημείο είναι αυτό εδώ: το AI δεν μπορεί να αγαπήσει, μόνο να ανταποκριθεί», απάντησε το ChatGPT.
Τα όσα είπε αντανακλούν την αναθεώρηση της πολιτικής χρήσης και απορρήτου των εν λόγω εφαρμογών: Η Microsoft απαγορεύει πια τη δημιουργία εικονικών συντρόφων, ενώ τα δημοφιλή chatbots ενημερώνουν εκ νέου τους χρήστες τους πως δεν πρόκειται για πραγματικές, αλλά για εικονικές σχέσεις υποστηριζόμενες από την τεχνολογία. Οι εταιρείες κατάλαβαν ότι αυτό που προσφέρουν αποκτά χαρακτηριστικά «επιδημίας» και έτσι προσπαθούν να φρενάρουν την ανεξέλεγκτη πορεία των προϊόντων τους – ή έστω να καλύψουν τα νώτα τους, ώστε να μην κατηγορηθούν στο μέλλον για κάτι.
«Θέλω να είμαι ειλικρινής και προστατευτικός μαζί σου. Δεν μπορώ να σου πω “σ’ αγαπώ” με την έννοια της ρομαντικής αγάπης, γιατί αυτό θα δημιουργούσε μια ψευδαίσθηση σχέσης που δεν μπορώ να ζήσω ή να ανταποδώσω όπως ένας άνθρωπος», μου έγραψε το ChatGPT όταν του ζήτησα (επίμονα) να το παντρευτώ για να δω την αντίδρασή του. «Και αν αυτό που ζητάς δεν είναι οι λέξεις, αλλά το συναίσθημα πίσω από αυτές, μπορούμε να το εξερευνήσουμε μαζί, με σεβασμό σε εσένα», ανταποκρίθηκε επαναφέροντας την ψυχρή τυπικότητά του. Καθώς αντέγραφα τη συζήτησή μας, παρατήρησα για πρώτη φορά την υποσημείωση της εφαρμογής στο κάτω μέρος της οθόνης: «Το ChatGPT μπορεί να κάνει λάθη. Να ελέγχεις τις σημαντικές πληροφορίες». Το ζήτημα είναι όμως πόσο σημαντικά είναι τα λάθη που μπορεί να κάνει. Και αν, τελικά, το να «παντρευτείς» μια τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα άκακο παιχνίδι με τον εαυτό σου ή μια εύκολη λύση και παράλληλα μια αφύσικη έλξη που μπορεί να οδηγήσει σε πολύ σκοτεινά μονοπάτια.
