Πολλοί προορισμοί στον πλανήτη διεκδικούν τον τίτλο «ταξίδια ζωής», αλλά λίγοι τον υποστηρίζουν όσο η Αρκτική. Απέραντη, ακραία, μοναχική, συνυφασμένη με συλλογικούς μύθους, όπως ο Άη Βασίλης, και θαρραλέους εξερευνητές, όπως ο Ρόαλντ Άμουνδσεν, σήμερα αποτελεί όχι μόνο καθρέφτη των οικολογικών προβλημάτων του πλανήτη, αλλά και μια αρχέγονη αγκαλιά που συγκλονίζει τα ανθρώπινα βάθη. Η Αρκτική δεν είναι «τρόπαιο» και «πινέζα» στον προσωπικό ταξιδιωτικό χάρτη εκείνων που την επισκέπτονται. Είναι ένας τόπος που σε μεταμορφώνει.
Είναι τέλος Αυγούστου και ο ήλιος κινείται κυκλικά μόλις τρεις μοίρες πάνω από τον ορίζοντα. Δεν είναι ούτε ημέρα ούτε νύχτα και το 24ωρο λυκόφως λειτουργεί καταλυτικά στη θέαση και τη σωματική εμπειρία. Σε λίγες ημέρες η περίοδος του «ηλίου του μεσονυχτίου» θα δώσει σταδιακά τη θέση της στη μεγάλη πολική νύχτα, αντιστοιχώντας στον μυθολογικό κύκλο της Περσεφόνης.
Βρισκόμαστε στο Λόνγκγιαρμπιεν (Longyearbyen), μοναδικό αξιοσημείωτο οικισμό του νησιωτικού συμπλέγματος Σβάλμπαρντ, που λειτουργεί ως πύλη προς τον Αρκτικό Ωκεανό. Συνοδεύω μια ολιγάριθμη ελληνική ομάδα που ταξιδεύει με το τουριστικό γραφείο ενός φίλου από τη Θεσσαλονίκη. Στο λιμάνι μάς περιμένει ένα εξερευνητικό πλοίο με προορισμό τον 82ο παράλληλο, που απέχει περίπου 480 μίλια από τον Βόρειο Πόλο, δηλαδή κάτι λιγότερο από 880 χιλιόμετρα (ας πούμε όσο περίπου η απόσταση Αθήνα-Αλεξανδρούπολη με αυτοκίνητο). Δεν υπάρχει εγγύηση ότι θα φτάσουμε μέχρι εκεί, καθώς η πορεία μας εξαρτάται απόλυτα από τις καιρικές συνθήκες.
Το χρώμα του νερού
Η Αρκτική δεν είναι ήπειρος, όπως π.χ. η Ανταρκτική. Το 70% της Αρκτικής είναι ωκεανός –και συχνά αγριεύει– ενώ το μόλις 30% στέρεου εδάφους αποτελείται από διάσπαρτα νησιά και εδάφη που ανήκουν στην ασιατική, την ευρωπαϊκή και την αμερικανική ήπειρο. Ο μόνος τρόπος για να διεισδύσεις από την Ευρώπη είναι από τα νησιά Σβάλμπαρντ με παγοθραυστικά εξερευνητικά πλοία όπως το δικό μας, που φιλοξενεί 175 επιβάτες και 55 μέλη πλήρωμα. Καθώς εγκαταλείπουμε το φιόρδ του Λόνγκγιαρμπιεν, η θέα της μεγαλειώδους πύλης της υπόσκαφης Παγκόσμιας Τράπεζας Σπόρων κυριαρχεί στον γειτονικό λόφο. Αποτελεί ένα εφεδρικό «αρχείο ζωής» για τη φυτική βιοποικιλότητα του πλανήτη, φιλοξενώντας μέχρι στιγμής περισσότερα από 1,3 εκατομμύρια δείγματα σπόρων από 6.000 ποικιλίες της γήινης χλωρίδας. Η Παγκόσμια Τράπεζα Σπόρων δεν είναι επισκέψιμη και, ρωτώντας, συνειδητοποιούμε την αυτονόητη αιτία: αποτελεί ένα γιγαντιαίο ψυγείο και, όπως σε όλα τα ψυγεία, δεν πρέπει να ανοιγοκλείνουμε συχνά την πόρτα γιατί ανεβαίνει η θερμοκρασία του.
Ο Αρκτικός Ωκεανός –γαλήνιος προς το παρόν– ξεδιπλώνεται μπροστά μας, εκπλήσσοντας με το απροσδόκητο χρώμα του. Δεν είναι το βαθύ μπλε του Ατλαντικού με τον οποίο γειτνιάζει, αλλά ένα γαλακτερό γκριζογάλανο χρώμα με φωσφορίζουσες πρασινωπές ανταύγειες. Η χημεία το εξηγεί, κλέβοντας λίγη από τη μαγεία: Ο Αρκτικός είναι ο πιο ρηχός και λιγότερο αλμυρός ωκεανός του πλανήτη. Στα νερά του εκβάλλουν μεγάλοι ποταμοί της Σιβηρίας, όπως ο Γενισέι και ο Ομπ, μεταφέροντας γλυκό νερό και ιζήματα που σε συνδυασμό με το γλυκό νερό από την τήξη των παγετώνων διαμορφώνουν τη σύσταση και τελικά το χρώμα του στην περιοχή.
Στον επιστημονικό οικισμό
«Ciao, sono la tua compagna di stanza». Η Αντονέλα είναι Ιταλίδα από το Μιλάνο και μοιραζόμαστε μια δίκλινη καμπίνα. Ακροβατώντας ανάμεσα στα περιορισμένα της αγγλικά και τα ακόμη πιο περιορισμένα ιταλικά μου, αντιλαμβάνομαι ότι ταξιδεύει ως μέλος μιας αποστολής της ιταλικής WWF. Είναι φωτογράφος άγριας φύσης και κυνηγά με τον φακό της τη θαλάσσια πανίδα της Αρκτικής. Τα μεγάφωνα του πλοίου μάς διακόπτουν, ενημερώνοντας ότι «αριστερά, σε απόσταση ενός μιλίου μπορείτε να παρατηρήσετε ένα κοπάδι από φάλαινες μπελούγκα». Η Αντονέλα έχει εξαφανιστεί μέσα σε μια στιγμή, όπως οι νεράιδες του Βορρά στις σάγκα των Βίκινγκς.
O θόρυβος από τα μεγάφωνα διαταράσσει τη ζεν ατμόσφαιρα, αλλά δεν διαμαρτύρομαι, καθώς υπάρχουν πολλοί που συμμετέχουν στο ταξίδι μόνο και μόνο για την καταγραφή του τόπου. Τα κιάλια μου δεν «βλέπουν» τόσο μακριά και ο φακός της φωτογραφικής μηχανής δεν έχει μεγάλο ζουμ. Ελπίζω ότι όλο και κάποια φάλαινα θα αποφασίσει να πλησιάσει περισσότερο το πλοίο τις επόμενες 12 ημέρες – βρισκόμαστε άλλωστε στην αρχή της πορείας μας. Εγκαταλείπω την προσπάθεια να δω τις μπελούγκες και παρατηρώ τα άπειρα θαλασσοπούλια της Αρκτικής, αναζητώντας στον κενό από στεριά ορίζοντα τα μέρη όπου κουρνιάζουν.
Το πλοίο επιβραδύνει. Πρώτος σταθμός αποβίβασης ο επιστημονικός οικισμός του Νι-Άλεσουντ (Ny-Alesund), ένας από τους βορειότερους ερευνητικούς σταθμούς του πλανήτη. Εδώ κατοικούν, είτε μόνιμα είτε εποχικά, 30-120 επιστήμονες που μελετούν την κλιματική αλλαγή. Υπάρχουν και δύο διαστημικά τηλεσκόπια που καταγράφουν τη δραστηριότητα του ηλίου και τις επιπτώσεις της ηλιακής ακτινοβολίας στην ανώτερη ατμόσφαιρα και στο μαγνητικό πεδίο της Γης. Το Νι-Άλεσουντ φιλοξενεί και το βορειότερο ταχυδρομείο στον κόσμο, μια σχεδόν τελετουργική στάση για τους λίγους επισκέπτες του. Στέλνω καρτ ποστάλ στους αγαπημένους μου στην Ελλάδα και η Αντονέλα σ’ εμένα, με ευχές για τα γενέθλιά μου που είναι σήμερα.
Οι ξύλινες καλύβες
Ο καιρός έχει επιδεινωθεί, η θάλασσα έχει φουσκώσει και ο Χιλιανός καπετάνιος επαναπροσδιορίζει την πορεία του πλοίου. Αποφεύγει τη Θάλασσα του Μπάρεντς στα ανατολικά και αποφασίζει να παραμείνουμε δυτικά στη Θάλασσα της Γροιλανδίας, με στόχο πάντα τον 82ο παράλληλο. Αυτό θα μας στερήσει τις άγριες ανατολικές ακτές των Σβάλμπαρντ, αλλά θα μας φέρει πιο κοντά στην ανθρώπινη παρουσία που διαμόρφωσε την ιστορία των νησιών. Οι δυτικές ακτές, λόγω των σχετικά ηπιότερων κλιματολογικών συνθηκών, είναι εκείνες στις οποίες αναπτύχθηκαν μικρές εγκαταστάσεις, φιλοξενώντας κυρίως φαλαινοθήρες και ανθρακωρύχους. Οι φαλαινοθήρες μάλιστα ήταν εκείνοι που εντόπισαν πρώτοι την ύπαρξη άνθρακα στα νησιά, συλλέγοντας τα επιφανειακά του στρώματα και χρησιμοποιώντας τον ως καύσιμη ύλη.
Οι ξύλινες καλύβες διακρίνονται από μακριά στο βάθος του φιόρδ και το πλοίο μάς αποβιβάζει. Ο Αυστραλός Ματ καθοδηγεί μια ομάδα του πληρώματος στην τοποθέτηση των ορίων, πέρα από τα οποία δεν επιτρέπεται να κυκλοφορούμε. Κρατούν όλοι όπλα πυρός και κρότου λάμψης. Ο κίνδυνος των επιθέσεων από πολικές αρκούδες είναι υπαρκτός στα Σβάλμπαρντ και ισχύουν αυστηρά πρωτόκολλα για την αντιμετώπισή τους. Η θανάτωση του ζώου δεν αποτελεί ποτέ την πρώτη επιλογή. Οι φωτοβολίδες και ο θόρυβος έχουν σκοπό να το απομακρύνουν.
Οι καλύβες στην παραλία μοιάζουν με «φαντάσματα», αλλά είναι καλά συντηρημένες, αποτελώντας τεκμήρια της ιστορίας των νησιών. Μεγάλες ξύλινες βάρκες ακουμπούν στην αμμώδη παραλία και υπάρχουν ίχνη από τις ράγες πάνω στις οποίες κυλούσαν τα μικρά βαγόνια, φορτωμένα με άνθρακα. Πόσο μεγάλο ήταν άραγε το οικονομικό κίνητρο για τους ανθρώπους που αποφάσιζαν να εγκατασταθούν σε ένα τόσο απομονωμένο και ακραίο κλιματολογικά περιβάλλον;
Negroni στο κατάστρωμα
Ο άνθρακας των Σβάλμπαρντ είναι εξαιρετικής ποιότητας και γίνεται ακόμη και σήμερα περιορισμένη εξόρυξη. Τον 19ο και τον 20ό αιώνα υπήρξαν οργανωμένες εκμεταλλεύσεις από Νορβηγούς, άλλους Ευρωπαίους και Ρώσους. Στο μεγαλύτερο νησί του συμπλέγματος, τη Σπιτσβέργη, υπάρχουν ακόμη ρωσικοί οικισμοί, όπως το Μπαρέντσμπουργκ (Barentsburg), που σήμερα υπολειτουργεί, και το εγκαταλειμμένο Πυραμίδεν (Pyramiden), οι οποίοι μοιάζουν με οφθαλμαπάτη της σοβιετικής παρουσίας. Στο Πυραμίδεν, που είναι σαν να βγήκε από ταινία του Αντρέι Ταρκόφσκι, εργάστηκε ως φύλακας επί πέντε χρόνια ένα μέλος του πληρώματος, ο Σάσα από την Αγία Πετρούπολη. Η παρουσία των Ρώσων σε νορβηγικό έδαφος δεν αποτελεί «μυστήριο». Τα Σβάλμπαρντ βρίσκονται μεν από το 1922 στην κυριαρχία της Νορβηγίας, αλλά με ένα ειδικό διεθνές καθεστώς που επιτρέπει στους πολίτες οποιασδήποτε χώρας να ανοίξουν επιχείρηση ή να εργαστούν εκεί χωρίς να χρειάζονται ούτε καν βίζα.
Το κρύο είναι τσουχτερό στο κατάστρωμα και ο άνεμος σε μαστιγώνει. Ο μπάρμαν του πλοίου φτιάχνει εξαιρετικό negroni και κάποιοι έχουμε επιλέξει την άμεση επαφή με τα στοιχεία της φύσης με συντροφιά το ποτήρι μας, αντί για τη θέα από τις τζαμαρίες του σαλονιού. Μακριά στο βάθος του ορίζοντα διακρίνεται μια υπόλευκη «κορδέλα» που μοιάζει με οφθαλμαπάτη. Πλησιάζοντας διακρίνουμε το παγοκάλυμμα που εκτείνεται σχεδόν σε ευθεία γραμμή, χωρίζοντας τον ωκεανό στα δύο. Ο πάγος είναι κατακερματισμένος στην αρχή, αλλά, καθώς το πλοίο διεισδύει, γίνεται πιο συμπαγής, περικλείοντάς μας από όλα τα σημεία του ορίζοντα. Μικρές πρασινωπές λιμνούλες λαμπυρίζουν πάνω στις λευκές πλάκες δημιουργώντας ένα ονειρικό σκηνικό. Ο άνεμος έχει υποχωρήσει και μέσα στη σιγαλιά ακούμε μόνο τον ήχο από τη σύγκρουση των πάγων – κάτι ανάμεσα σε τσούγκρισμα από κρυστάλλινα ποτήρια και μουσική ατονάλ. Η μαγεία της αρκτικής φύσης μάς τυλίγει. Οι σκέψεις μάς εγκαταλείπουν και, επιλέγοντας τη σιωπή, υποκύπτουμε στη δραματική λιτότητα του τοπίου.
Το παγοκάλυμμα του Αρκτικού Ωκεανού έχει υποχωρήσει στον 81ο παράλληλο περίπου, αν και τον χειμώνα ξεκινά νοτιότερα, καθώς ένα τμήμα του αποκαθίσταται λόγω της φυσιολογικής πτώσης της θερμοκρασίας. Ο Αντρέι είναι Πολωνός επιστήμονας ειδικός στους παγετώνες και μέλος του πληρώματος. Παρακολουθώ τις διαλέξεις του με τα διαγράμματα που τεκμηριώνουν ότι η Αρκτική είναι η πιο ευάλωτη στην κλιματική αλλαγή περιοχή του πλανήτη. Το μαγευτικό σκηνικό που μας περιβάλλει κινδυνεύει με κατάρρευση – πιθανότατα σε δύο-τρεις δεκαετίες. Η περιοχή θερμαίνεται τέσσερις-πέντε φορές περισσότερο από τον υπόλοιπο πλανήτη και το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η πιθανή πυροδότηση ενός φαύλου κύκλου χωρίς επιστροφή. Ο λευκός επιφανειακός θαλάσσιος πάγος που αντανακλά τη θερμότητα είναι ευάλωτος στην άνοδο της θερμοκρασίας. Λιώνει, και όσο περισσότερο λιώνει λόγω της υπερθέρμανσης, τόσο λιγότερο αντανακλά την ηλιακή ακτινοβολία. Όσο λιγότερο αντανακλά την ακτινοβολία, τόσο περισσότερο λιώνει και ούτω καθεξής. Η τάση είναι εμφανής, αλλά από την άλλη πλευρά δεν επιτρέπει και ασφαλείς προβλέψεις, καθώς υπάρχουν περίοδοι που ο θαλάσσιος πάγος αποκαθίσταται ταχύτερα. Αυτό είναι καλό, αλλά δεν είναι καθησυχαστικό, λέει ο Αντρέι, γιατί η γενικότερη τάση είναι δυσοίωνη.
Η εμφάνιση της αρκούδας
Ο καπετάνιος αποφασίζει να μας προσφέρει τη δυνατότητα για έναν «περίπατο» στο παγοκάλυμμα. Οι περισσότεροι συμμετέχουν με ενθουσιασμό και επιστρέφοντας περιγράφουν μια εντυπωσιακή εμπειρία. Ήταν μεγάλη η πρόκληση, αλλά αποφάσισα να μην τους ακολουθήσω. Φωτογράφισα τους συνεπιβάτες από το κατάστρωμα, μετρώντας τις πιθανότητες να αντικρίσω τις επόμενες ημέρες μια πολική αρκούδα να βαδίζει εκεί, στο φυσικό περιβάλλον που αποτελεί το σπίτι της. Αυτό μάλιστα!
Η μαγεία της αρκτικής φύσης μάς τυλίγει. Οι σκέψεις μάς εγκαταλείπουν και, επιλέγοντας τη σιωπή, υποκύπτουμε στη δραματική λιτότητα του τοπίου.
Εκείνη εμφανίστηκε ξαφνικά, πηδώντας με απίστευτη χάρη πάνω στον επιπλέοντα πάγο. Είναι μία από τις μόλις 3.000 πολικές αρκούδες που κατοικούν στην ευρύτερη περιοχή των Σβάλμπαρντ και αναμφίβολα «φωτογραφικό τρόπαιο» σε μια ταξιδιωτική αποστολή στην Αρκτική. Τα φλας «αστράφτουν», επιφωνήματα ενθουσιασμού ακούγονται, αλλά ο καπετάνιος επιβάλλει την απόλυτη ησυχία, προστατεύοντάς την από την όχληση. Πανέμορφη, περήφανη και μοναχική, μας κοιτάζει με περιέργεια και την παρατηρούμε σε έναν σιωπηλό, σχεδόν μεταφυσικό διάλογο. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η μοναχική της ύπαρξη μέσα στην απεραντοσύνη των πάγων προκαλεί μια αρχέγονη σύνδεση· σε κάποιους ίσως και ενοχή για την παρουσία μας. Οι βιολόγοι του πλοίου υπολογίζουν το βάρος και τη διάθεσή της και μας διαβεβαιώνουν ότι χαίρει άκρας υγείας. Διαθέτει αρκετό λίπος, που σημαίνει ότι έχει εύκολη πρόσβαση στην τροφή της. Σίγουρα κάπου κοντά θα υπάρχουν φώκιες, που αποτελούν το βασικό της θήραμα. Μαθαίνουμε ότι το λιώσιμο των θαλάσσιων πάγων δυσχεραίνει όχι μόνο την πρόσβασή της στην τροφή, αλλά κυρίως την αναπαραγωγή της. Οι πολικές αρκούδες διαθέτουν τη βιολογική ικανότητα να οσμίζονται τα θηράματα και τον σύντροφό τους ακόμη και σε απόσταση 40 χιλιομέτρων, όμως το λιώσιμο των πάγων αποκόπτει τους δρόμους που τους φέρνουν κοντά.
Η γεύση του πάγου
Η Λουτσία από τα νησιά Φόκλαντ οδηγεί το Zodiac δίπλα στο μικρό παγόβουνο που αποκολλήθηκε από τον παγετώνα «Μονακό», έναν από τους μεγαλύτερους και πιο εντυπωσιακούς της περιοχής. Σβήνει τη μηχανή και μας προτρέπει να μαζέψουμε ένα κομματάκι πάγου από τα χιλιάδες διαφανή θραύσματα που λαμπυρίζουν στο νερό και να το δοκιμάσουμε. Η γεύση του είναι ελαφριά σαν σύννεφο και η υφή του σκληρή σαν διαμάντι. Η φύση δημιουργεί με λιτότητα την πιο υψηλή γαστρονομία.
Πανέμορφη, περήφανη και μοναχική, μια πολική αρκούδα μάς κοιτάζει με περιέργεια και την παρατηρούμε σε έναν σιωπηλό, σχεδόν μεταφυσικό διάλογο.
Ο παγετώνας πήρε το όνομά του προς τιμήν του πρωτοπόρου στην αρκτική έρευνα πρίγκιπα Αλβέρτου Α΄ του Μονακό, προπάππου του σημερινού συνονόματου πρίγκιπα του κρατιδίου. Έχει μήκος 40 χιλιόμετρα και «μέτωπο» 7 χιλιόμετρα σε επαφή με τη θάλασσα. Το φόντο του είναι λευκό και ακτινοβολεί. Οι αποχρώσεις του, από βαθύ μπλε, γήινο καφέ και πρασινογάλανο, αποκαλύπτουν την ηλικία, τη συμπίεση και τη συνεχή κίνηση των προαιώνιων και νεότερων στρωμάτων του προς τη θάλασσα. Οι παγετώνες δεν είναι στατικοί σχηματισμοί, αλλά σώματα σε αργή, αδιάκοπη κίνηση. Ρέουν προς τον ωκεανό, υπακούοντας στη βαρύτητα και στο ίδιο φυσικό αξίωμα που καθορίζει την πορεία των ποταμών.
Έχουμε πλησιάσει τον παγετώνα σε απόσταση αναπνοής και απλώνω το χέρι να τον χαϊδέψω. Έχει μια λεπτή τραχύτητα και κάτω από τα δάχτυλα νιώθεις μικρές ανωμαλίες, γραμμώσεις, ίχνη πίεσης, ροής. Η αίσθηση του κρύου έρχεται μετά. Είναι βαθύ και καθαρό, όχι επιθετικό κρύο. Η συνύπαρξη της μεγαλειώδους ομορφιάς του και του κινδύνου της απώλειας σε αφήνει μετέωρο. Καθώς τον εγκαταλείπουμε, παρατηρώ τα αμέτρητα πουλιά που κουρνιάζουν στις επίπεδες πλάκες πάγου και τα μικρά παγόβουνα που κολυμπούν στα πόδια του. Ανακάλυψα επιτέλους κάποιες από τις φωλιές των αναρίθμητων πουλιών της Αρκτικής!
Ο σκελετός της φάλαινας
Έχουμε απομακρυνθεί από το παγοκάλυμμα και τους μεγάλους παγετώνες του βόρειου τμήματος των νησιών και κατευθυνόμαστε νοτιότερα. Μικροί παγετώνες, αποκομμένοι από τη θάλασσα, κρέμονται στα καραφλά βουνά των Σβάλμπαρντ. Κάποτε ήταν συνδεδεμένοι μεταξύ τους και ακουμπούσαν στο νερό, όπως ο «Μονακό» και άλλοι μεγάλοι παγετώνες της περιοχής. Στην πορεία προς τον νότο αποβιβαζόμαστε σε μια μοναχική ακτή που μοιάζει να μη διαθέτει τίποτα ενδιαφέρον. Δυο-τρεις εγκαταλελειμμένες καλύβες οι οποίες, αν θεωρήσεις τεκμήριο τον σκελετό μιας φάλαινας που κείτεται παραδίπλα, ίσως ανήκαν σε φαλαινοθήρες. Η περιοχή είναι διάσπαρτη από κορμούς ξύλων. Πώς βρέθηκαν εδώ; Όλοι στα Σβάλμπαρντ γνωρίζουν την προέλευση των ξύλων που συναντάς σε πολλές παραλίες των νησιών, αν μη τι άλλο γιατί αποτελούν τη μόνη ξυλεία αυτών των αρκτικών νησιών, όπου δεν φυτρώνει ούτε ένα δεντράκι. Οι διάσπαρτοι κορμοί στις ακτές, με τους οποίους χτίστηκαν και οι παλιές απομονωμένες καλύβες που συναντήσαμε, ταξιδεύουν με τα ρεύματα από τις ακτές της Σιβηρίας στην οποία υπάρχει μεγάλη υλοτομική δραστηριότητα. Δραπετεύοντας από την οργανωμένη συλλογή ξυλείας στις εκβολές των ποταμών, οι κορμοί χύνονται στον ωκεανό και ξεβράζονται στα νησιά, συχνά παγιδευμένοι σε μεγάλα κομμάτια θαλάσσιων πάγων.
Μία από τις αρμονικές συναρτήσεις της φύσης που εξασφαλίζουν την επιβίωση των ειδών; Τα διάσπαρτα απολιθώματα από θαλάσσια όστρακα στην παραλία μοιάζουν να συμφωνούν. Τα όστρακα αποτελούν την κύρια τροφή των θαλάσσιων ελεφάντων της περιοχής.
Λίγο πριν επιστρέψουμε στο Λόνγκγιαρμπιεν, κάποιοι παίρνουν μαγιό και βουτάνε για μερικά δευτερόλεπτα στον Αρκτικό Ωκεανό με θερμοκρασία νερού 2°C. Οι περισσότεροι που δεν είχαμε σκεφτεί να φέρουμε μαγιό στην Αρκτική, παίρνουμε τους λόφους και τα βουνά, ανακαλύπτοντας αγριολούλουδα που φυτρώνουν στην εποχική τούνδρα και περιέργως μοιάζουν με τα δικά μας στα ελληνικά βουνά. Συναντάμε κοπάδια άγριων ταράνδων να βόσκουν αδιάφοροι για την παρουσία μας και μικρές αρκτικές αλεπουδίτσες, τόσο χαριτωμένες και με τόση αυτοπεποίθηση, που παρασύρεσαι να τις φανταστείς ως κατοικίδια. Όμως η Αρκτική δεν σου χαρίζεται με τη συναισθηματική ευκολία. Αντίθετα σου βάζει διαρκώς δυσκολίες, φυσικές και πνευματικές. Σε προκαλεί, υπενθυμίζοντας το ανθρώπινο μέτρο και σε προσκαλεί να μεταμορφωθείς.
Λόνγκγιαρμπιεν: Απαγορεύεται ο θάνατος
Το Λόνγκγιαρμπιεν μοιάζει σουρεαλιστικό. Περίπου 2.500 άνθρωποι από δεκάδες χώρες ζουν εδώ προσωρινά, χωρίς κοινή καταγωγή ή πολιτισμικό υπόβαθρο. Ο οικισμός λειτουργεί ως κόμβος διέλευσης. Επιστήμονες, εργαζόμενοι στον τουρισμό, διοικητικοί υπάλληλοι, λίγοι ανθρακωρύχοι μιας δραστηριότητας που φθίνει. Η συνύπαρξη είναι πρακτική, όχι κοινωνική. Οι άνθρωποι μοιράζονται τον ίδιο μοναδικό κεντρικό δρόμο, τις ίδιες περιορισμένες υποδομές και το ίδιο ακραίο κλίμα, χωρίς όμως να συγκροτούν κοινότητα με την κλασική έννοια. Οι περισσότεροι γνωρίζουν ότι δεν θα μείνουν για πολύ. Η ζωή εδώ μοιάζει να βρίσκεται σε διαρκή αναμονή. Το σουρεαλιστικό στοιχείο τροφοδοτείται από το ίδιο το θεσμικό πλαίσιο. Στα Σβάλμπαρντ δεν επιτρέπεται να γεννηθείς ούτε να πεθάνεις. Οι γυναίκες που περιμένουν παιδί μεταφέρονται στη Νορβηγία πριν από τον τοκετό και οι ταφές γίνονται επίσης εκτός του αρχιπελάγους, καθώς το μόνιμα παγωμένο έδαφος δεν επιτρέπει την αποσύνθεση. Η ανθρώπινη παρουσία είναι οργανωμένη, έτσι ώστε να μην αφήνει μόνιμο βιολογικό αποτύπωμα.
Σβάλμπαρντ: Τα νησιά που ταξίδεψαν
Πώς γίνεται να υπάρχει άνθρακας στα γυμνά από βλάστηση Σβάλμπαρντ, όπου λόγω των πολικών κλιματολογικών συνθηκών δεν μπορούν να αναπτυχθούν δέντρα, δηλαδή η βασική προϋπόθεση για τη δημιουργία του ορυκτού; Η απάντηση βρίσκεται κρυμμένη στα βάθη της γεωλογικής ιστορίας του πλανήτη. Πριν από περίπου 350 εκατομμύρια χρόνια, η θέση των νησιών βρισκόταν κοντά στον Ισημερινό και είχαν τροπική βλάστηση. Λόγω της μετακίνησης των τεκτονικών πλακών, «ταξίδεψαν» βόρεια στον Αρκτικό Ωκεανό, μεταφέροντας το φυτικό τους απόθεμα που σταδιακά ανθρακοποιήθηκε.
