Εχει ενδιαφέρον αν το σκεφτείς: H άποψη που έχουμε για τη ζωή πριν από εμάς και έξω από εμάς βασίζεται στις εικόνες. Μια φωτογραφία μπορεί να γεννήσει συναισθήματα, να διαμορφώσει την κοινή γνώμη, να προσελκύσει τουρίστες σε μια πόλη ή να σε κάνει περιζήτητο στο Instagram. Για τον Σταύρο Νεσλεχανίδη, η φωτογραφία είναι κάτι περισσότερο: είναι το πάθος του. Ιδιοκτήτης του Photodigital στην Ομόνοια, αυθεντία για όσους στράφηκαν πρόσφατα στο αναλογικό φιλμ, είναι ένας άνθρωπος που εμφανίζει εικόνες, βοηθάει, εξηγεί και προτείνει, σε καθημερινή βάση.
Συνήθως ο Στράτος βρίσκεται πίσω από τον φακό, όχι μπροστά. Πριν από χρόνια, αξιολόγησε τα εκθέματα του Μουσείου Τάκη Αϊβαλή στον Μυστρά (η μεγαλύτερη ιδιωτική συλλογή φωτογραφικών μηχανών στον κόσμο – καταχωρισμένη στο βιβλίο Γκίνες). Το 2023, η έκθεση της ομάδας Ομόνοια Λόβερς, που ο ίδιος ξεκίνησε, ανέδειξε την κρυμμένη ομορφιά μιας άσχημης γειτονιάς. Το όνομα του φωτογραφείου του, Photodigital, υποθέτω προέκυψε από μια ανάγκη να τονιστεί, εκεί πίσω στη δεκαετία του 2000, η δυνατότητα εμφάνισης ψηφιακών εικόνων. Η ειρωνεία είναι ότι σήμερα, με το ίδιο όνομα, ο Στράτος Νεσλεχανίδης πρωτοστατεί στην αναβίωση του αναλογικού, γεφυρώνοντας το παρελθόν με το παρόν.
Πώς ξεκίνησε η σχέση σου με τη φωτογραφία;
Ο πατέρας μου ήταν σε εταιρεία με φωτογραφικά είδη και με έπαιρνε μαζί του. Μετά, από τα 14, τα καλοκαίρια κρατούσα ένα φωτογραφείο που είχαμε στη Νέα Ιωνία. Φαντάσου ως παιδιά τσακωνόμασταν με τον αδερφό μου και ο πατέρας μου, αντί να μας χωρίσει, μας τράβαγε φωτογραφίες (γέλια). Πέρασα στο Γεωπονικό στην Καλαμάτα, τεχνολόγος, αλλά άργησα να τελειώσω γιατί πάντα ασχολούμουν με αυτό: και ως φωτογράφος, και ως υπάλληλος σε μαγαζιά. Σήμερα έχω το μαγαζί εδώ και, όταν βρίσκω χρόνο, κάνω φωτογραφίσεις.
Είναι αλήθεια ότι το φιλμ έχει επιστρέψει σε εντυπωσιακό βαθμό;
Ναι, έχει γυρίσει το πράγμα. Πλέον, εννιά στους δέκα που έρχονται σε εμάς για να εμφανίζουν, είναι στο αναλογικό. Στην αρχή απορούσα: «Τι θέλουν τώρα αυτοί;». Ένα καλοκαίρι ερχόταν κόσμος και δεν είχαμε φιλμ να πουλήσουμε. Πλέον είμαι σίγουρος ότι δεν είναι μόδα, είναι κάτι που επανήλθε για να μείνει. Το βλέπουμε και επενδυτικά: Η Leica, η Kodak επενδύουν σε φιλμ. Βέβαια υπάρχουν και κάποιοι παράγοντες που μας προβληματίζουν, όπως τα χημικά επεξεργασίας. Τα οποία, αν καταλήγουν στα ύδατα, έχουμε θέμα. Γι’ αυτά πρέπει να ενδιαφερθούν οι μεγάλες εταιρείες και να τα συλλέγουν, όπως γινόταν παλιά. Στο εξωτερικό, οι εμφανίσεις και οι εκτυπώσεις είναι πανάκριβες γι’ αυτόν τον λόγο. Εδώ είμαστε λίγο τσαπατσούληδες.
Πότε σταμάτησε να έχει ζήτηση το αναλογικό και πότε επανήλθε;
Νομίζω σταμάτησε κάπου στα μέσα της δεκαετίας του 2000. Και επανήλθε την τελευταία τετραετία – κάθε χρόνο και περισσότερο. Τα παιδιά βλέπουν το φιλμ ζεστά, γιατί είναι κάτι που δεν το γνωρίζουν. Σαν να τους δίνεις ένα τηλέφωνο με καντράν. «Υπάρχει όντως χρόνος αναμονής; Πρέπει να μπει σε λεκάνη με χημικά;». Όλο αυτό τούς είναι πρωτόγνωρο. Δεν πατάς απλώς ένα κουμπί, είναι μια ολόκληρη διαδικασία, που σε κάνει να σκέφτεσαι.
«Τα παιδιά βλέπουν το φιλμ ζεστά, γιατί είναι κάτι που δεν το γνωρίζουν. Σαν να τους δίνεις ένα τηλέφωνο με καντράν».
Η δουλειά του φωτογράφου είναι σίγουρα συναρπαστική, μπορώ να το φανταστώ. Η δουλειά τού να «τρέχεις» ένα φωτογραφείο όμως;
Πολύ. Δεν πουλάω απλώς κάτι. Λέω την άποψή μου, προτείνω μια μηχανή, κάνω ανακατασκευή… Κάθε μέρα θα έρθει ένα παιδί με μια παλιά μηχανή που θα της δώσω ζωή. Και σε συνεργασία με τεχνικούς βέβαια, που στις κλασικές, αναλογικές μηχανές είναι πια πολύ λίγοι.
Περίγραψέ μου λίγο τη διαδικασία εμφάνισης…
Όταν λάβουμε τα φιλμ, τα πηγαίνουμε σε labs με τα οποία συνεργαζόμαστε. Μπαίνουν σε μια οπή, περνούν από τρεις λεκάνες, τρία διαφορετικά χημικά – και βγαίνουν έξω. Αυτό το φιλμάκι περνάει μετά σε ένα άλλο μηχάνημα, όπου είτε το τυπώνουμε με ένα σκανεράκι είτε το στέλνουμε σε μια άλλη έξοδο, η οποία είναι ψηφιακή. Εκεί το σώζουμε και το δίνουμε στον πελάτη με USB ή με link. Οι περισσότεροι πια παίρνουν ψηφιακό αρχείο. Mπορεί να τυπώσουν κάνα δυο φωτογραφίες σε δεύτερο χρόνο, αλλά κυρίως θέλουν να στείλουν και να ποστάρουν.
Από τη μία αναλογικό φιλμ, από την άλλη όλα καταλήγουν σε ένα Ιnstagram post…
Ναι, είναι οξύμωρο. Αλλά κινεί μια διαδικασία σκέψης όλο αυτό. Τώρα, τα όσα σου περιέγραψα πριν αφορούν το έγχρωμο φιλμ. Το ασπρόμαυρο πηγαίνει στον σκοτεινό θάλαμο. Κλείνουμε τα φώτα, το γεμίζουμε σε reels, δηλαδή σε βάσεις όπου κάθεται το φιλμ πάνω, τις περνάμε σε ένα τανκ, ρίχνουμε τα χημικά μέσα, αναδεύουμε, πετάμε τα χημικά, βάζουμε άλλα, αναδεύουμε πάλι και εμφανίζεται το φιλμ. Το απλώνουμε, στεγνώνει και μετά μπαίνει πάλι στο μηχάνημα που λέγαμε ότι πάει είτε για ψηφιακή μορφή είτε για να τυπωθεί.
Πόσοι άνθρωποι είστε αυτή τη στιγμή στην Αθήνα;
Αμιγώς εμφανιστήρια πρέπει να είναι πέντε-έξι μηχανήματα. Αλλά δεν ζουν μόνο από αυτό. Το μηχάνημα είναι φθηνό, κάνει 500 ευρώ. Το κόστος ανεβαίνει με τη συντήρηση.
Τι κόσμος έρχεται συνήθως;
Φοιτητές.
Ξέρουν τι θέλουν και τι κάνουν;
Όχι. Αλλά έχουν όρεξη να μάθουν και να πειραματιστούν με κάτι καινούργιο.
Στο ίντερνετ είδα αναλογικές μηχανές από 13 έως 1.000 ευρώ…
Δεν υπάρχει πια παραγωγή φωτογραφικών μηχανών με φιλμ. Εκτός από ελάχιστες εταιρείες, που ξεκίνησαν τώρα. Όλα αυτά που πουλάμε είναι μεταχειρισμένα. Αν άρχιζες τώρα, θα σου πρότεινα να διαθέσεις μέχρι 100 ευρώ, να πάρεις μια Compact, που θα σε βάλει λίγο στη διαδικασία του κάδρου. Και μετά, αν δεις ότι σου αρέσει και θέλεις να μάθεις ταχύτητα και διάφραγμα, φτάνεις στα 300.
Ένα χαμόγελο
Στο παρελθόν, ο Στράτος Νεσλεχανίδης έχει μιλήσει στο Τμήμα Φωτογραφίας και Οπτικοακουστικών Τεχνών, όπως και στη Leica Academy. Όταν του λέω ότι ετοιμάζουμε στο Κ ένα τεύχος αφιερωμένο στον αναλογικό κόσμο, χαμογελάει. Καταλαβαίνω γιατί: Όλα αυτά που μάθαινε ως παιδί, όλα αυτά που αγάπησε στην πορεία κατέληξαν απλές τεχνικές γνώσεις, χωρίς εφαρμογή. Σήμερα ζωντανεύουν πάλι, γίνονται η καθημερινότητά του, αφορούν χιλιάδες ανθρώπους. Από την άλλη, προς αποφυγή μιας αχρείαστης εξιδανίκευσης του αντικειμένου του (την οποία και ο ίδιος αισθάνομαι ότι αποφεύγει, θίγοντας το οικολογικό κομμάτι), προβάλλω έναν αντίλογο.
To φιλμ είναι ακριβό συγκριτικά με το ψηφιακό, έχει μανούρα, δεν σου επιτρέπει να δεις τι τράβηξες και μπορεί να βγεις με κλειστά μάτια. Γιατί να το προτιμήσω;
Κατ’ αρχάς, συγκρίνοντας μια ψηφιακή εικόνα με μια εικόνα από φιλμ, καταλαβαίνεις αμέσως τη διαφορά. Υπάρχει μια χροιά και μια υφή πιο «ζεστή», ενώ το ψηφιακό είναι «παγωμένο». Επίσης, έχει την αίσθηση της αναμονής. Τραβάμε κάτι που δεν το βλέπουμε αμέσως. Είναι γλυκιά αυτή η αναμονή.
Διάβαζα ότι ταινίες όπως το Μια μάχη μετά την άλλη και η Βουγονία γυρίστηκαν με φιλμ. Συγκεκριμένα με την τεχνική VistaVision, η οποία είχε να χρησιμοποιηθεί σε γυρίσματα από τη δεκαετία του 1960.
Ακόμα και ο Μαζωνάκης έκανε παραγωγή βιντεοκλίπ με φιλμ. Τεράστιο μπάτζετ, μεγαλύτερος όγκος δουλειάς, πιο ακριβά μηχανήματα… Τα κόστη ακόμα είναι ψηλά. Νομίζω όμως ότι θα πέσουν. Ήδη δηλαδή, μετά την έλλειψη που υπήρχε, έχουμε ποσότητες και υπάρχουν και προσφορές. Όπως και εταιρείες start-up που φέρνουν στην αγορά καινούργια πράγματα.
Πόσο κοστίζει η εμφάνιση;
Για ένα έγχρωμο φιλμ, που έχει 36 φωτογραφίες, αν θέλεις να τις εμφανίσεις και να τις τυπώσεις, βγαίνει γύρω στα 14 ευρώ. Αν δεν θέλεις να πάρεις χάρτινες και θέλεις απλώς το ψηφιακό αρχείο, βγαίνει 9 ευρώ.
Ένας 20χρονος έχει πάθος με τη φωτογραφία. Πού θα τον παρότρυνες να πάει για να αποκτήσει γνώσεις και να γίνει καλύτερος;
Υπάρχουν δωρεάν σεμινάρια φωτογραφίας και κάποια με μικρό αντίτιμο. Υπάρχουν οι παρέες: Αν ο φίλος μου ασχολείται και αυτός, θα μου μάθει κάτι που δεν ήξερα. Τέλος, υπάρχουν τα tutorials στο διαδίκτυο. Έχει έρθει μηχανή που δεν την ήξερα και μπήκα στο ίντερνετ να δω πώς λειτουργεί. Πάντως, με το που θα μου φέρεις έναν φακό, θα καταλάβω αν δουλεύει το διάφραγμα, θα δω αν μοντάρεται στη μηχανή, θα σου βρω λύση. Ήρθε μια κοπέλα από τη Σουηδία να τραβήξει τους οίκους ανοχής στη Φυλής με μια μηχανή τεράστια – και δεν μπορούσε να συγχρονίσει τα φλας. Κάποιος, κάπου της είπε «πήγαινε στον Στράτο». Με ευχαριστούσε γιατί της γλίτωσα χρόνο, χρήμα…
Σου αρέσει αυτό το «πήγαινε στον Στράτο»;
Ναι. Είναι δεσμευτικό, αλλά μου αρέσει. Ξυπνάω πράγματα τα οποία κοιμούνται.
Επισκεφτείτε το φωτογραφείο του Στράτου Νεσλεχανίδη, Photodigital (Χαλκοκονδύλη 22, Ομόνοια), ή επικοινωνήστε μέσω Instagram:
@photodigitalweb
Ενημερωθείτε για τα σεμινάρια φωτογραφίας και σκοτεινού θαλάμου του ΠΟΦΠΑ και του Luz:
@pofpa.darkroom,
@fotografikostomeas, @luzvisualstudies
